Tái định vị sức mạnh quốc gia (Bài 7): Củng cố nền tài chính công, hướng tới tự cân đối ngân sách vững chắc

Trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thanh Hóa trở thành cực tăng trưởng mới ở phía Bắc của Tổ quốc theo tinh thần Nghị quyết số 58-NQ/TW của Bộ Chính trị, việc củng cố nền tài chính công và từng bước nâng cao năng lực tự cân đối ngân sách không chỉ là yêu cầu của công tác quản lý tài chính mà còn là điều kiện quan trọng để tăng cường tính chủ động trong điều hành, tạo nền tảng phát triển nhanh và bền vững. Một nền tài chính công lành mạnh sẽ tạo dư địa để địa phương đầu tư cho tương lai, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân và tăng sức chống chịu trước những biến động của nền kinh tế.

Cán bộ Kho bạc Nhà nước khu vực X xử lý hồ sơ điện tử cho khách hàng. Ảnh: Khánh Phương

Khẳng định vai trò trụ cột

Trong điều kiện nguồn lực còn có hạn trong khi nhu cầu đầu tư phát triển ngày càng lớn, quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mỗi địa phương. Đây không chỉ là câu chuyện cân đối thu- chi ngân sách mà còn phản ánh năng lực nội sinh của nền kinh tế, hiệu quả quản trị nhà nước và chất lượng điều hành của chính quyền các cấp.

Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và các tầng lớp Nhân dân, công tác tài chính - ngân sách của Thanh Hóa đạt nhiều kết quả tích cực. Tỉnh tiếp tục giữ vững vị trí dẫn đầu khu vực Bắc Trung bộ, nằm trong nhóm 10 địa phương có số thu ngân sách cao nhất cả nước và duy trì nhiều năm liên tiếp trong “câu lạc bộ” thu ngân sách trên 50.000 tỷ đồng.

Tiếp nối đà tăng trưởng đó, 6 tháng đầu năm 2026, tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh đạt 34.202 tỷ đồng, bằng 66,2% dự toán và tăng 115,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, thu nội địa đạt 20.251 tỷ đồng, bằng 61,1% dự toán; thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 13.952 tỷ đồng, bằng 75,4% dự toán. Kết quả này cho thấy cả hai khu vực thu chủ lực đều duy trì được đà tăng trưởng tích cực, góp phần quan trọng bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng trong cơ cấu nguồn thu ngân sách của tỉnh. Phát huy lợi thế của Khu Kinh tế Nghi Sơn, hệ thống cảng biển cùng sự phát triển của các ngành công nghiệp trọng điểm như lọc hóa dầu, nhiệt điện, công nghiệp chế biến, chế tạo, nguồn thu từ hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng ổn định, khẳng định vai trò đầu tàu của khu vực kinh tế động lực đối với ngân sách địa phương.

Ở chiều chi ngân sách, các nhiệm vụ chi tiếp tục được điều hành chặt chẽ, đúng dự toán và bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả. Tổng chi ngân sách 6 tháng đầu năm ước đạt 24.779 tỷ đồng, tăng 6,9% so với cùng kỳ năm 2025; tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 43,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục triển khai các giải pháp tiết kiệm thêm trên 5% chi ngân sách để bổ sung nguồn lực cho an sinh xã hội và các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm.

Tăng cường nội lực, xây dựng nền tài chính công hiện đại

Những kết quả đạt được là minh chứng cho hiệu quả của các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư, cải cách hành chính, chuyển đổi số trong quản lý thuế và những nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp trong duy trì, mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cơ cấu nguồn thu ngân sách của tỉnh đang từng bước chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm dần sự phụ thuộc vào các khoản thu mang tính thời điểm, tăng tỷ trọng các khoản thu từ sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Đây là tiền đề quan trọng để Thanh Hóa nâng cao năng lực tự chủ về tài chính trong giai đoạn phát triển mới.

Những kết quả đạt được trong thu ngân sách của tỉnh thời gian qua là minh chứng cho hiệu quả của các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư và những nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp trong duy trì, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh những kết quả đáng khích lệ, mục tiêu tự cân đối ngân sách một cách bền vững vẫn đặt ra nhiều yêu cầu mới. Bối cảnh kinh tế thế giới còn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định; cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt; nhu cầu dành nguồn lực cho đầu tư kết cấu hạ tầng, chuyển đổi số, phát triển khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế, an sinh xã hội và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng lớn.

Thực tiễn điều hành ngân sách cũng cho thấy một số khoản thu nội địa trong 6 tháng đầu năm chưa đạt tiến độ và giảm so với cùng kỳ, như thuế bảo vệ môi trường, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, thu cổ tức, lợi nhuận sau thuế, tiền bán bớt phần vốn Nhà nước, thu từ quỹ đất công ích, hoa lợi công sản... Bên cạnh đó, việc tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, xác định giá đất cụ thể tại một số xã, phường còn chậm, ảnh hưởng đến tiến độ thu tiền sử dụng đất cũng như việc huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Những kết quả đạt được cũng như những khó khăn đang đặt ra cho thấy yêu cầu tiếp tục đổi mới công tác quản lý tài chính công theo hướng hiện đại, công khai, minh bạch và lấy hiệu quả làm thước đo. Đây vừa là nhiệm vụ trước mắt, vừa là yêu cầu lâu dài nhằm tạo nền tảng tài chính vững chắc cho sự phát triển của tỉnh.

Đồng chí Lê Quang Hùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo thu ngân sách Nhà nước tỉnh, nhấn mạnh: "Tự cân đối ngân sách không thể chỉ được nhìn dưới góc độ tăng thu hay tiết giảm chi tiêu mà phải bắt đầu từ việc xây dựng một nền kinh tế đủ mạnh để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Vì vậy, cùng với việc quản lý chặt chẽ các nguồn thu hiện có, Thanh Hóa tiếp tục chú trọng công tác cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và thân thiện với môi trường...".

Mỗi doanh nghiệp được thành lập, mỗi dự án đi vào hoạt động hiệu quả không chỉ tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động mà còn góp phần mở rộng cơ sở thu ngân sách. Nuôi dưỡng nguồn thu từ sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế phải được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp tăng thu mang tính hành chính. Cùng với đó, công tác quản lý thu ngân sách cần tiếp tục được hiện đại hóa trên nền tảng chuyển đổi số. Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế, hải quan, kho bạc, tài chính và các ngành liên quan sẽ góp phần kiểm soát tốt nguồn thu, hạn chế thất thu, chống chuyển giá, gian lận thương mại và trốn thuế; đồng thời xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Ở chiều chi ngân sách, cần tiếp tục cơ cấu lại theo hướng giảm dần tỷ trọng chi thường xuyên, tăng chi đầu tư phát triển; ưu tiên các công trình, dự án có tính lan tỏa, tạo động lực phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong quản lý, điều hành ngân sách ở tất cả các cấp, các ngành.

Trong giai đoạn phát triển mới, khi cả nước đang đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền và phát huy các động lực tăng trưởng mới, yêu cầu xây dựng nền tài chính công hiện đại càng trở nên cấp thiết đối với Thanh Hóa. Củng cố nền tài chính công, hướng tới tự cân đối ngân sách vì thế không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành tài chính mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan, đơn vị.

Với nền tảng đã được tạo dựng, cùng quyết tâm chính trị cao, tinh thần đổi mới, sáng tạo và khát vọng phát triển mạnh mẽ, Thanh Hóa có đầy đủ điều kiện để tiếp tục phát huy nội lực, khai thác hiệu quả các nguồn lực, xây dựng nền tài chính công an toàn, minh bạch và bền vững. Đó sẽ là “bệ đỡ” quan trọng để tỉnh chủ động thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, hiện thực hóa khát vọng trở thành tỉnh kiểu mẫu, cực tăng trưởng mới ở phía Bắc của Tổ quốc.

Khánh Phương