Các làng nghề miến dong tất bật cho vụ tết

Với người dân xã Ngọc Liên và xã Cẩm Thạch, những tháng cuối năm là mùa cao điểm sản xuất miến dong và cũng là mùa của những ngày làm việc xuyên sáng tối, của mùi tinh bột dong thoang thoảng, của những sân phơi phủ kín miến trắng dưới nắng hanh. Cứ vào khoảng tháng 10 âm lịch hằng năm, khi những ruộng dong được thu hoạch cũng là lúc bà con bắt đầu bước vào cao điểm sản xuất miến phục vụ thị trường tết.

Người dân xã Ngọc Liên tất bật sản xuất miến dong để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng dịp tết.

Miến dong xã Ngọc Liên được làm hoàn toàn từ củ dong do chính người dân trồng trên đất địa phương. Sau khoảng 7 - 8 tháng chăm sóc, đến tháng 10 âm lịch, dong được thu hoạch cho chất lượng củ tốt nhất. Theo kinh nghiệm của bà con, đây là thời điểm tinh bột dong đạt độ dẻo, trong và cho chất lượng miến ngon nhất. Dong sau khi nhổ về được rửa sạch, nghiền nát để tách lấy tinh bột. Công đoạn lắng lọc nước bột được thực hiện nhiều lần, nhằm loại bỏ tạp chất, chỉ giữ lại phần tinh bột tinh khiết nhất. Đây là yếu tố quyết định độ trong, dai và hương vị đặc trưng của miến dong. Tinh bột dong được tráng thành bánh, đem phơi dưới nắng tự nhiên cho khô, sau đó cắt sợi và tiếp tục phơi thêm một lần nữa. Những sợi miến được hong trên các giá hoặc khung tre đặt ở sân phơi rộng, nhờ ánh nắng hanh khô, miến khô đều, giữ được độ trong và dai tự nhiên. Không dùng nhiệt nhân tạo, không phơi sấy công nghiệp, người làm miến nơi đây khẳng định nắng trời là bí quyết quan trọng nhất tạo nên chất lượng sản phẩm.

Bà Trịnh Thị Nhung, một người làm miến dong lâu năm tại xã Ngọc Liên, chia sẻ: “Chúng tôi chỉ mong sao có 2 cái tết để làm miến dong phục vụ người dân, kiếm thêm thu nhập và tạo công ăn việc làm cho người lao động”. Câu nói tưởng như vui vui ấy lại phản ánh rất rõ không khí lao động tất bật của những ngày giáp tết. Với các gia đình làm miến, tết đến cũng đồng nghĩa với khối lượng công việc tăng gấp nhiều lần. Trung bình 1 tấn củ dong chỉ cho ra khoảng 1 tạ miến. Để có đủ miến giao cho khách, các gia đình phải chuẩn bị lượng nguyên liệu rất lớn. Những ngày cận Tết Nguyên đán, các gia đình thường phải làm xuyên ngày đêm, đồng thời thuê thêm nhiều lao động thời vụ để kịp tiến độ đơn hàng đã đặt trước. Hiện nay, xã Ngọc Liên có khoảng 20 hộ duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh miến dong thường xuyên. Vào cao điểm cuối năm, không khí lao động trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Từ sân phơi, khu tráng bánh đến nơi cắt, đóng gói miến, đâu đâu cũng thấy người làm việc liên tay. Đơn hàng từ nhiều nơi đổ về khiến bà con vừa phải chạy đua với thời gian, vừa phải giữ vững chất lượng sản phẩm.

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường dịp tết, nhiều hộ sản xuất đã mạnh dạn đầu tư thêm máy móc. Ông Đào Văn Thắng, xã Ngọc Liên cho biết: "Nhiều gia đình hiện đã sử dụng các loại máy như máy nghiền, máy cán, máy cắt miến. Việc đưa máy móc vào sản xuất giúp giảm bớt sức lao động thủ công, đồng thời nâng cao sản lượng". Theo chia sẻ của các hộ làm nghề, nhờ máy móc hỗ trợ, sản lượng miến trong mùa tết có thể tăng từ 30 - 50% so với trước đây. Tuy vậy, điều đáng chú ý là dù áp dụng máy móc ở một số khâu, người dân vẫn kiên trì giữ lại những công đoạn mang tính truyền thống như tráng bánh hay phơi miến dưới ánh nắng tự nhiên. Đây được xem là yếu tố “giữ hồn” cho miến dong, giúp sản phẩm vẫn đảm bảo hương vị đặc trưng và độ dai vốn có, đáp ứng yêu cầu khắt khe của người tiêu dùng.

Không chỉ ở Ngọc Liên, những ngày giáp tết, làng nghề làm miến dong truyền thống xã Cẩm Thạch cũng trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Miến làm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó, thị trường luôn trong tình trạng “cung không đủ cầu”. Vào thời điểm này, gia đình bà Phạm Thị Oanh, xã Cẩm Thạch phải thuê từ 5 - 7 lao động để đảm nhiệm các công đoạn cắt miến, phơi miến, đóng gói và vận chuyển sản phẩm đến các cơ sở tiêu thụ. Công việc kéo dài cả ngày lẫn đêm, gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Bà Oanh cho biết, dù rất cố gắng nhưng đến đầu tháng 12 âm lịch, gia đình bà vẫn phải dừng nhận thêm đơn hàng mới vì không đủ sức sản xuất. “Miến làm đến đâu là hết đến đó”, bà chia sẻ. Nhu cầu tiêu thụ tăng cao khiến nhiều hộ rơi vào tình trạng quá tải, nhất là khi phải đảm bảo vừa kịp tiến độ, vừa giữ chất lượng ổn định. Theo bà Oanh, trước đây gia đình bà cũng như nhiều hộ trong xã thường chỉ làm miến trong khoảng 3 tháng giáp tết. Tuy nhiên, những năm gần đây, do nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng tăng, nhiều gia đình đã chuyển sang làm nghề quanh năm. Dù vậy, vụ tết vẫn là thời điểm quan trọng nhất, quyết định phần lớn thu nhập của cả năm.

Có thể thấy, mùa miến dong không chỉ mang lại nguồn thu nhập đáng kể mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương trong thời gian nông nhàn. Những người làm công việc cắt, phơi, đóng gói miến chủ yếu là lao động trong xã, nhờ đó có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống, chuẩn bị đón tết. Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều ngành nghề truyền thống dần mai một, nghề làm miến dong ở các xã Ngọc Liên, Cẩm Thạch vẫn bền bỉ tồn tại và phát triển. Mỗi dịp cuối năm, những sân phơi miến trắng nắng, những đêm thức cùng bếp tráng bánh, những bàn tay thoăn thoắt cắt sợi... tất cả tạo nên bức tranh lao động rộn ràng, đậm chất làng quê. Với bà con nơi đây, tết không chỉ là thời khắc sum vầy, mà còn là mùa lao động hăng say nhất trong năm. Và trong cái tất bật, vất vả ấy, nghề làm miến dong vẫn lặng lẽ góp phần giữ gìn hương vị truyền thống, làm phong phú thêm mâm cơm ngày tết của biết bao gia đình.

Bài và ảnh: Phương Đỗ