Tái định vị sức mạnh quốc gia (Bài 3): Nâng cao hiệu quả đầu tư công - khâu đột phá để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển

Nâng cao hiệu quả đầu tư công là “chìa khóa” chiến lược để tỉnh Thanh Hóa hoàn thành quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2045. Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển, đặc biệt là giai đoạn tăng tốc của nhiệm kỳ mới, bám sát thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước, tỉnh Thanh Hóa đã và đang khắc phục khó khăn, hạn chế; triển khai đồng bộ các giải pháp về đầu tư công trên toàn tỉnh.

Tuyến đường nối cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1A đi Cảng Nghi Sơn đang được các nhà thầu tăng tốc thi công. Ảnh: Tùng Lâm

Tỷ lệ giải ngân còn chậm

Giải ngân vốn đầu tư công có vai trò quan trọng, là dòng vốn “mồi” dẫn dắt, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Song gần 1/2 chặng đường năm 2026 đã đi qua nhưng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn tỉnh nói chung, tại nhiều địa phương nói riêng vẫn chưa bảo đảm tiến độ.

Tại xã Xuân Hòa, tổng nguồn vốn đầu tư công năm 2026 sau điều chỉnh là 152,265 tỷ đồng, bao gồm: vốn ngân sách tỉnh hơn 60,5 tỷ đồng; vốn ngân sách xã gần 91,76 tỷ đồng. Tổng giá trị giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của xã đến ngày 23/6/2026 (bao gồm vốn kế hoạch năm 2025 chuyển nguồn và giải ngân sang năm 2026) đạt gần 25,5 tỷ đồng, đạt 35% nguồn vốn hiện có.

Công tác giải ngân vốn đầu tư công xã Xuân Hòa chưa đạt kế hoạch là do còn nhiều khó khăn, vướng mắc về nguồn thu từ đấu giá quyền sử dụng đất làm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cân đối, bố trí vốn cho các dự án đầu tư công. Một số dự án phải thực hiện điều chỉnh chủ trương đầu tư, thiết kế, dự toán hoặc bổ sung các thủ tục pháp lý nên ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và giải ngân. Giá nguyên vật liệu xây dựng, chi phí nhân công có thời điểm biến động, ảnh hưởng đến tiến độ tổ chức thi công của các nhà thầu. Công tác chuẩn bị đầu tư đối với một số dự án chưa thực sự chủ động, dẫn đến việc hoàn thiện hồ sơ, thủ tục đầu tư còn chậm. Công tác đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện dự án và giải ngân vốn ở một số thời điểm chưa quyết liệt; việc phối hợp giữa chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu và các bộ phận liên quan chưa thật sự hiệu quả. Năng lực tổ chức thực hiện của một số nhà thầu, đơn vị tư vấn còn hạn chế; việc lập hồ sơ nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành chưa đáp ứng yêu cầu về tiến độ.

Theo báo cáo của Sở Tài chính, tổng nguồn đầu tư công vốn ngân sách Nhà nước năm 2026 của toàn tỉnh Thanh Hóa là 18.412,539 tỷ đồng, gồm: vốn năm 2026 hơn 13.887 tỷ đồng; vốn năm 2025 cho phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026 là 4.525,435 tỷ đồng. Đến hết ngày 22/5, số vốn năm 2026 đã được UBND tỉnh giao kế hoạch chi tiết đến danh mục và mức vốn từng chương trình, dự án, nhiệm vụ (bao gồm cả vốn năm 2025 được cho phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026) là 16.925 tỷ đồng, bằng 91,9% kế hoạch.

Số vốn năm 2026 còn lại chưa giao kế hoạch là 1.487,524 tỷ đồng, bằng 9,9% kế hoạch. Về việc chưa giao hết kế hoạch năm 2026 là do một số dự án dự kiến khởi công mới, dự án chuẩn bị đầu tư chưa được cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư, phê duyệt dự toán chuẩn bị đầu tư nên chưa đảm bảo điều kiện giao kế hoạch chi tiết theo quy định của Luật Đầu tư công.

Tính đến ngày 22/5, tổng giá trị giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của tỉnh (bao gồm vốn kế hoạch năm 2025 được phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026) đạt 2.090,7 tỷ đồng, bằng 11,35% kế hoạch (trong đó, giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 đạt 1.744,4 tỷ đồng, bằng 12,56% kế hoạch). Đánh giá của Sở Tài chính cho thấy, mặc dù các chủ đầu tư, UBND các xã, phường đã tập trung chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn được giao các dự án, nhưng tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh còn thấp. Nguyên nhân được xác định là do vẫn có 53 dự án có tiến độ chậm; trong đó, có 4 dự án đã quá thời gian thực hiện dự án được phê duyệt. Công tác giải phóng mặt bằng vẫn là nút thắt trong trong việc triển khai thực hiện các dự án. Tình trạng khan hiếm nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường; biến động giá cả nhiên liệu gây khó khăn trong việc lập, điều chỉnh dự toán thi công xây dựng công trình và ảnh hưởng trực tiếp đến việc thi công xây dựng trên thực địa. Vẫn còn một số vốn (1.487,254 tỷ đồng, bằng 9,9% kế hoạch vốn) chưa được phân bổ chi tiết, làm ảnh hưởng đến kết quả giải ngân những tháng đầu năm.

Cần bứt phá để về đích

Nghị quyết 79 chỉ rõ phải “phân bổ vốn đầu tư công tập trung, tránh dàn trải, manh mún"; yêu cầu địa phương chủ động quyết định đầu tư theo quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực theo tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Đồng thời nhấn mạnh tỉ trọng chi đầu tư phát triển khoảng 35 - 40% tổng chi ngân sách giai đoạn 2026-2030 và có các giải pháp cụ thể đẩy nhanh việc xử lý các dự án, công trình tồn đọng kéo dài nhằm khơi thông và phát huy tối đa hiệu quả các nguồn lực.

Với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, công tác đầu tư công được phường Hạc Thành chỉ đạo quyết liệt. Tổng nguồn vốn thực hiện đầu tư phát triển từ ngân sách phường năm 2026 là hơn 227,8 tỷ đồng, gồm cả kinh phí phân bổ cho giải phóng mặt bằng (GPMB) và đầu tư hạ tầng kỹ thuật các mặt bằng khu dân cư, tái định cư trên địa bàn phường; phân bổ cho các dự án theo ngành, lĩnh vực đầu tư công... Tính đến ngày 4/6, phường đã giải ngân gần 46,6 tỷ đồng, đạt 20% kế hoạch vốn được giao.

Để tiếp tục bảo đảm tiến độ giải ngân đề ra, 6 tháng cuối năm, phường Hạc Thành đã đề ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, tập trung đẩy nhanh tiến độ bàn giao, hoàn thiện hồ sơ dự án. Tập trung bố trí vốn thanh toán khối lượng hoàn thành cho các công trình có khả năng hoàn thành trong năm 2026, giảm tình trạng vốn chuyển nguồn sang năm sau, đảm bảo tỷ lệ giải ngân đạt chỉ tiêu tỉnh giao...

Theo kế hoạch, toàn tỉnh phải tập trung giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 là 16.321,83 tỷ đồng (bình quân mỗi tháng phải giải ngân đạt khoảng 2.331,7 tỷ đồng). Do đó, các cấp, các ngành, các chủ đầu tư và địa phương cần phải nghiêm túc rút kinh nghiệm, khắc phục các tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện các dự án; tập trung thực hiện quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp đã đề ra từ đầu năm. Tại hội nghị trực tuyến toàn tỉnh về tiến độ GPMB và giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hoài Anh đã yêu cầu các đơn vị phải tiếp tục nâng cao trách nhiệm, hành động quyết liệt, đồng bộ nhằm bảo đảm tiến độ giải ngân, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Đối với các công trình, dự án đã hoàn thành thi công, các đơn vị liên quan cần tập trung giải ngân dứt điểm, không để tồn đọng kéo dài, gây ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Đối với từng dự án cụ thể, các sở, ngành và địa phương phải chủ động xây dựng lộ trình giải ngân chi tiết, sát thực tế, xác định rõ từng mốc thời gian, khối lượng công việc và trách nhiệm của từng đơn vị liên quan. Trên cơ sở đó, thường xuyên kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

Lê Phượng