Từ nông nghiệp hữu cơ đến tín chỉ carbon - Đột phá giá trị

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng diễn biến phức tạp, phát triển nông nghiệp xanh, sạch, bền vững không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Tại Thanh Hóa, từ sản xuất nông nghiệp hữu cơ đến mô hình giảm phát thải khí nhà kính tạo tín chỉ carbon đang mở ra hướng đi mới, góp phần nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân và từng bước hình thành nền nông nghiệp hiện đại, thân thiện với môi trường.

Vụ xuân năm 2024, mô hình đầu tiên được triển khai tại xã Yên Phong, nay là xã Yên Trường, với diện tích hơn 90 ha. Trong quá trình thực hiện, cán bộ kỹ thuật của dự án đã phối hợp cùng địa phương tuyên truyền, hướng dẫn người dân về lợi ích của việc giảm phát thải khí nhà kính để tạo tín chỉ carbon. Qua theo dõi thực tế trên đồng ruộng cho thấy, so với diện tích ngoài dự án, ruộng trong mô hình giảm được từ 3 - 4 lần tưới; cây lúa sinh trưởng tốt, hạn chế nhánh vô hiệu, tăng nhánh hữu hiệu, bộ rễ phát triển khỏe, ít sâu bệnh và hạn chế đổ ngã. Năng suất đạt trên 60 tạ/ha, đồng thời giảm gần 5 tấn CO2 quy đổi/ha, tương đương gần 5 tín chỉ carbon/ha.

Tại xã Hà Long, từ vụ xuân năm 2025, xã đã triển khai mô hình sản xuất lúa giảm phát thải khí nhà kính với diện tích 1ha với các giải pháp như tưới khô - ướt xen kẽ, canh tác lúa cải tiến kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo để đo đạc, thu thập dữ liệu phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa. Mô hình do Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Griffith triển khai bước đầu đã cho thấy hiệu quả rõ nét. Người dân tham gia mô hình được tập huấn kỹ thuật canh tác tiên tiến, giúp giảm chi phí sản xuất từ 5 - 10%, giảm khoảng 10% lượng nước tưới, đồng thời năng suất lúa tăng khoảng 10% so với phương thức sản xuất truyền thống.

Mô hình sản xuất lúa giảm phát thải khí nhà kính tại xã Hà Long với diện tích 1ha.

Đến vụ xuân năm 2026, Thanh Hóa đã phát triển gần 11 nghìn ha lúa sản xuất theo quy trình giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon; dự kiến đến cuối năm 2026 diện tích này sẽ mở rộng lên khoảng 20 nghìn ha. Đây được xem là bước đi quan trọng để ngành nông nghiệp Thanh Hóa tham gia sâu hơn vào thị trường tín chỉ carbon đầy tiềm năng.

Mô hình thử nghiệm sản xuất lúa giảm phát thải quy mô 4.000 m2 thông qua phương pháp tưới ướt khô xen kẽ tại Trung tâm Nghiên cứu khảo nghiệm và Dịch vụ cây trồng, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa.

Không chỉ đẩy mạnh sản xuất giảm phát thải, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng đang chuyển hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Điển hình như Công ty CP Thương mại Sao Khuê đã đầu tư nhà máy sản xuất, chế biến lúa gạo tại phường Đông Sơn với tổng mức đầu tư hơn 50 tỷ đồng, công suất 30.000 tấn gạo thành phẩm mỗi năm. Các sản phẩm như gạo Ngọc Phố, Ngọc Trai, nếp cái hoa vàng Quý Hương được chế biến, đóng gói theo quy trình hiện đại, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng ngày càng cao của thị trường. Doanh nghiệp cũng tập trung nghiên cứu, phát triển sản phẩm lúa gạo theo định hướng hữu cơ, liên kết với nông dân hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ đồng ruộng đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Đến nay, công ty đã có 13 sản phẩm gạo đăng ký bảo hộ độc quyền, trong đó nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP cùng các chứng nhận chất lượng khác. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao thương hiệu gạo Thanh Hóa trên thị trường trong và ngoài nước.

Anh Nguyễn Công Dương, Phó giám đốc Công ty CP Thương mại Sao Khuê cho biết: “Thời gian tới, công ty tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định và lựa chọn các giống lúa chất lượng cao để phát triển sản xuất theo hướng hữu cơ, an toàn. Qua đó đưa những sản phẩm gạo chất lượng tốt đến tay người tiêu dùng, đồng thời góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Thanh Hóa”.

Để mở rộng mô hình sản xuất lúa hữu cơ, lúa chất lượng cao, các địa phương trong tỉnh đã tập trung chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, cơ cấu cây trồng, đẩy mạnh tích tụ đất đai, thu hút đầu tư vào các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Đồng thời mở rộng diện tích liên kết sản xuất gạo hữu cơ, gạo an toàn gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Hiện nay, mỗi năm Thanh Hóa gieo cấy khoảng 230.000 ha lúa với sản lượng đạt trên 1,3 triệu tấn. Đây là tiềm năng lớn để phát triển ngành chế biến nông sản và mở rộng thị trường tín chỉ carbon trong nông nghiệp. Bên cạnh đó, các địa phương cũng tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ vật tư nông nghiệp, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học và liên kết doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm cho người dân. Qua đó từng bước nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm nông nghiệp theo hướng xanh, sạch và bền vững.

Từ những cánh đồng lúa đến các nhà máy chế biến hiện đại, Thanh Hóa đang từng bước khẳng định hướng đi đúng trong phát triển nông nghiệp xanh. Sản xuất hữu cơ, giảm phát thải và tạo tín chỉ carbon không chỉ giúp gia tăng giá trị nông sản mà còn góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, có trách nhiệm với tương lai.

Bài và ảnh: Thúy Hằng