Những sai lầm thường mắc của phụ huynh có con bị viêm tai giữa cấp

Viêm tai giữa không phải là bệnh hiếm gặp. Đây là một trong những bệnh lý phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 3 tuổi. Tuy nhiên, không phải cha mẹ nào cũng hiểu đúng về bệnh và cách chăm sóc trẻ khi mắc viêm tai giữa cấp. Những sai lầm trong quá trình chăm sóc và điều trị đã vô tình khiến bệnh kéo dài, dễ tái phát hoặc gây ra những biến chứng không mong muốn.

Ths.BS nội trú Hoàng Sỹ Quý đánh giá tình trạng bệnh và tư vấn cho phụ huynh cách chăm sóc trẻ bị viêm tai giữa cấp.

Viêm tai giữa cấp là tình trạng viêm niêm mạc cấp tính ở tai giữa, bệnh thường xuyên tái phát nhiều đợt. Viêm tai giữa gây ra các triệu chứng như: sốt, mệt, quấy khóc về đêm, đau tai, chảy mủ tai, thường bắt đầu sau vài ngày sổ mũi, ngạt mũi, viêm mũi họng.... Những trường hợp hiếm có thể gây ra biến chứng viêm não, áp xe não, biến chứng viêm xương chũm, nhiễm trùng huyết và có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Việc điều trị bệnh gồm nhiều phương pháp, bao gồm: theo dõi không dùng thuốc, sử dụng kháng sinh, chích màng nhĩ, đặt ống thông khí, nạo VA... Trong đó, hầu hết các trường hợp là điều trị bằng thuốc kháng sinh uống, những trường hợp được xác định là viêm tai giữa cấp tái phát sẽ có thể chỉ định can thiệp phẫu thuật nạo VA, đặt ống thông khí.

Trong thực tế chăm sóc trẻ bị viêm tai giữa cấp, nhiều bậc cha mẹ vẫn mắc phải những sai lầm về kiến thức hoặc thói quen tưởng chừng vô hại nhưng lại ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình hồi phục của trẻ.

Sai lầm đầu tiên về nguyên nhân gây bệnh, nhiều bố mẹ nghĩ rằng viêm tai giữa là do chưa biết cách vệ sinh tai. Tuy nhiên trên thực tế, nguyên nhân gây viêm tai giữa cấp thông thường là do chưa biết cách vệ sinh mũi. Tai giữa là một khoang nằm phía sau màng nhĩ và có đường ống thông thương với mũi họng chúng ta. Do vậy nguyên nhân viêm tai giữa thường bắt đầu từ các bệnh lý đường hô hấp trên như viêm mũi họng, viêm VA,.. chứ không phải do nước vào tai như mọi người vẫn thường nghĩ. Vì vậy kiểm soát đúng những đợt chảy mũi, viêm mũi họng, viêm VA mới là cách để hạn chế viêm tai giữa cấp.

Sai lầm thứ hai về chẩn đoán bệnh, nhiều bố mẹ nghĩ có chảy mủ tai mới là dấu hiệu cần đi khám bệnh viêm tai giữa cấp. Tuy nhiên đó thường là lúc bệnh đã muộn, còn thông thường viêm tai giữa cấp sẽ có một số triệu chứng “thầm kín” của bệnh, bố mẹ cần lưu ý để phát hiện kịp thời như: trẻ quấy khóc về đêm, hay kéo tai, dụi tai, lắc đầu về đêm...

Ngoài ra, một sai lầm cũng khá thú vị trong chẩn đoán bệnh khi bố mẹ đưa con đi khám. Đó là hiện tượng “chẩn đoán thừa” trong viêm tai giữa cấp. Theo Uptodate, trong thực hành lâm sàng, 30 - 50% trẻ em được chẩn đoán viêm tai giữa cấp có thể không đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán nghiêm ngặt do Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị. Một trong những lý do là khi trẻ nội soi tai, trẻ thường quấy khóc gắng sức, trẻ sẽ “đỏ mặt tía tai” và màng nhĩ sẽ có hiện tượng “đỏ giả”. Nếu không biết và nhạy cảm lâm sàng về điều này sẽ dẫn tới chẩn đoán thừa bệnh.

Về điều trị thì có không chỉ một mà có nhiều sai lầm mà bố mẹ có thể mắc. Sai lầm trong điều trị bệnh đến từ cách quyết định xử trí của phụ huynh tồn tại nhiều bất cập, ví dụ như bệnh nhân tự ý mua thuốc theo kinh nghiệm, sử dụng lại đơn thuốc cũ, ngừng thuốc khi thấy trẻ đỡ hoặc lựa chọn những phương pháp không có chỉ định.

Một trong những sai lầm phổ biến trong điều trị viêm tai giữa cấp là sử dụng kháng sinh ngay khi nghi ngờ viêm tai. Nhiều trường hợp viêm tai giữa do virus hoặc chỉ là viêm tai ứ dịch thì không cần dùng thuốc kháng sinh. Việc sử dụng kháng sinh không cần thiết không giúp bệnh khỏi nhanh hơn, mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Do vậy các bác sĩ sẽ chỉ định kháng sinh trong viêm tai giữa khi cần thiết.

Ngừng thuốc khi trẻ vừa đỡ triệu chứng cũng là một trong những sai lầm, đỡ triệu chứng không phải là khỏi dứt điểm đợt bệnh. Thông thường đợt kháng sinh của viêm tai giữa cấp kéo dài 7 - 14 ngày. Khi chưa đủ liệu trình, vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn dẫn tới bệnh dễ tái phát và khó điều trị hơn. Bố mẹ cần cho con đi tái khám, sử dụng đúng liệu trình thuốc khi bị viêm tai giữa.

Vệ sinh mũi là cách kiểm soát dịch mũi viêm và dịch VA viêm rất tốt, giúp hạn chế viêm tai giữa cấp. Tuy nhiên nếu thực hiện sai cách, vệ sinh mũi lại gây phản tác dụng, khiến dịch mũi lên tai nhiều và gây biến chứng viêm tai giữa cấp. Cách vệ sinh mũi đúng sẽ khác nhau tùy đợt ốm, tùy theo số lượng, tính chất dịch mũi và mức độ nghẹt của mũi. Nhưng nhìn chung không được rửa mũi áp lực lớn, không được xì mũi mạnh.

Tự ý mua và sử dụng thuốc khi chưa được thăm khám, chưa có chỉ định của bác sĩ có thể làm cho bệnh diễn biến phức tạp, khó khăn hơn trong việc điều trị. Bởi lẽ, một số loại thuốc nhỏ gây độc tai trong, ảnh hưởng trực tiếp đến sức nghe nếu màng nhĩ đã bị tổn thương.

Thổi thuốc tai bằng các bài thuốc gia truyền hiện không được khuyến cáo. Rất nhiều chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo, nhưng vì niềm tin mù quáng mà nhiều người vẫn tin vào các phương pháp này, đặc biệt có những trường hợp để lại di chứng nặng nề.

Một trong những sai lầm cũng đến từ cách chúng ta phòng bệnh. Nhiều gia đình có con bị viêm tai giữa lần này đến lần khác mà bỏ qua nguyên nhân đến từ chính những sai lầm hằng ngày của mình. Con tiếp xúc với khói thuốc chính là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tai giữa cấp tái phát. Ngoài ra, các nguyên nhân chính khác gây bệnh như con sử dụng ti giả kéo dài, con không tiêm phòng đầy đủ...

Từ những sai lầm phổ biến trên, để hạn chế bệnh viêm tai giữa cấp biến chứng và tái phát, bố mẹ cần lưu ý: Cần đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ; không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh và thuốc nhỏ tai; tuân thủ đúng chỉ định và thời gian điều trị của bác sĩ; điều trị đồng thời các bệnh lý mũi họng, đặc biệt là cách vệ sinh mũi đúng; tuyệt đối không sử dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng đặc biệt là thổi thuốc tai.

Hãy tìm hiểu thông tin, lắng nghe tư vấn, khuyến cáo của bác sĩ để phát hiện sớm và xử trí đúng cách cho con. Khi đó, viêm tai giữa cấp sẽ không còn là nỗi ám ảnh với phụ huynh và con trẻ.

Bài và ảnh: Ths.BS nội trú Hoàng Sỹ Quý

Giảng viên Phân hiệu Trường Đại học Y Hà Nội tại Thanh Hóa