Thỏa thuận Mỹ - Iran sắp được công bố, các vấn đề cốt lõi tiếp tục đàm phán

Thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran dự kiến sẽ sớm được công bố, mở đường cho các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận lâu dài nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông.

Mỹ-Iran dự kiến chính thức ký kết MoU chấm dứt xung đột tại Thụy Sỹ ngày 19/6. Ảnh: Metro vaartha.

Theo các nguồn tin của Reuters ngày 16/6, bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran sẽ được ký chính thức tại Thụy Sỹ vào ngày 19/6. Văn kiện sẽ gia hạn thêm 60 ngày cho lệnh ngừng bắn được thiết lập từ tháng 4, tạo khoảng thời gian để các bên tiếp tục thương lượng về một thỏa thuận toàn diện.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết thỏa thuận sẽ bảo đảm Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân và toàn văn văn kiện sẽ được công bố trong vài ngày tới. Trong khi đó, Tehran tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Theo một quan chức cấp cao Mỹ, thỏa thuận cho phép Iran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu ngay sau khi có hiệu lực, đồng thời khôi phục các dịch vụ ngân hàng, vận tải và bảo hiểm phục vụ hoạt động thương mại. Mỹ cũng sẽ chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran, trong khi Tehran cam kết khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Iran có thể tiếp cận quỹ tái thiết trị giá khoảng 300 tỷ USD do các quốc gia vùng Vịnh tài trợ. Ảnh: AP.

Các quan chức Mỹ và Iran cho biết nếu Tehran thực hiện đầy đủ các cam kết, nước này có thể được dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và tiếp cận quỹ tái thiết trị giá khoảng 300 tỷ USD do các quốc gia vùng Vịnh tài trợ.

Tuy nhiên, nhiều vấn đề quan trọng vẫn sẽ được đưa vào vòng đàm phán tiếp theo trong 60 ngày tới, trong đó có tương lai chương trình hạt nhân của Iran, số phận lượng urani đã làm giàu và cơ chế giám sát quốc tế. Trong khi đó, các nội dung liên quan chương trình tên lửa của Iran và quan hệ của Tehran với các lực lượng đồng minh trong khu vực hiện chưa nằm trong phạm vi thỏa thuận.

Bên cạnh đó, triển vọng duy trì lệnh ngừng bắn vẫn đối mặt nhiều thách thức. Israel không tham gia trực tiếp các cuộc đàm phán và Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố nước này không bị ràng buộc bởi thỏa thuận, đồng thời sẽ tiếp tục các hoạt động quân sự tại miền Nam Liban. Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết thỏa thuận có tính đến tình hình tại Israel và Liban, còn Hezbollah khẳng định sẽ không chấp nhận một lệnh ngừng bắn lâu dài nếu Israel chưa chấm dứt hiện diện quân sự tại Liban.

Giới quan sát nhận định, việc duy trì ổn định tại eo biển Hormuz sẽ là một trong những phép thử quan trọng đối với thỏa thuận mới. Mặc dù Mỹ và Iran đều tuyên bố tuyến hàng hải chiến lược này sẽ được mở cửa trở lại từ ngày 19/6, nhiều doanh nghiệp vận tải biển cho biết vẫn sẽ theo dõi thêm tình hình an ninh trước khi khôi phục hoàn toàn hoạt động.

Thông tin về thỏa thuận đã tác động tích cực tới thị trường năng lượng khi giá dầu thế giới giảm hơn 2% trong phiên 16/6, xuống mức thấp nhất trong ba tháng, sau khi đã giảm gần 5% trong phiên trước đó do kỳ vọng nguồn cung dầu từ Trung Đông sẽ dần được khôi phục.

Thu Uyên