Sản xuất cát nhân tạo - Mở lối từ công nghệ, giảm áp lực tài nguyên

Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng nhanh trong khi nguồn cát tự nhiên ngày càng cạn kiệt đang đặt Thanh Hóa trước sức ép lớn về nguồn cung. Trong bối cảnh đó, công nghệ đang mở đường cho cát nhân tạo trở thành giải pháp thay thế hiệu quả, từng bước chuyển từ phương án tình thế sang lựa chọn tất yếu của ngành xây dựng.

Dây chuyền sản xuất cát nhân tạo của Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam.

Từ áp lực thiếu hụt đến yêu cầu chuyển đổi

Nguồn cát tự nhiên trên địa bàn Thanh Hóa ngày càng không đáp ứng đủ nhu cầu, đặc biệt tại các khu vực tập trung nhiều dự án hạ tầng và đô thị. Việc siết chặt khai thác nhằm bảo vệ môi trường, hạn chế sạt lở tiếp tục làm nguồn cung thu hẹp, trong khi nhu cầu vẫn tăng nhanh.

Không chỉ thiếu hụt về sản lượng, khai thác cát tự nhiên còn kéo theo nhiều hệ lụy như sạt lở bờ sông, suy giảm hệ sinh thái và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải chuyển đổi sang vật liệu thay thế theo hướng bền vững.

Trong bối cảnh đó, lợi thế về tài nguyên đá mở ra dư địa lớn cho Thanh Hóa. Với khoảng 170 mỏ đá vôi, trữ lượng ước tính 600 triệu m3, tỉnh có đủ điều kiện để phát triển cát nghiền quy mô lớn, từng bước chủ động nguồn vật liệu xây dựng trong dài hạn.

Doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ

Từ áp lực thiếu hụt nguồn cát tự nhiên, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn Thanh Hóa đã chủ động đầu tư công nghệ, tận dụng nguồn đá sẵn có để sản xuất cát nhân tạo, từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững.

Tại Công ty TNHH Hoàng Tuấn, trước đây lượng lớn đá vụn sau khai thác bị thải bỏ, vừa lãng phí tài nguyên, vừa gây ô nhiễm môi trường. Nhận thấy dư địa từ nguồn nguyên liệu này, từ năm 2019, doanh nghiệp đã đầu tư gần 20 tỷ đồng xây dựng dây chuyền sản xuất cát nhân tạo theo công nghệ Nhật Bản, công suất khoảng 150.000 tấn/năm. Dây chuyền được vận hành theo quy trình khép kín, từ nghiền thô, nghiền tinh đến sàng lọc, rửa sạch, giúp sản phẩm đạt độ đồng đều cao, loại bỏ tạp chất trước khi xuất xưởng. Ông Lê Thế Hiền, Phòng Quản lý dự án Công ty TNHH Hoàng Tuấn cho biết: "Nguồn nguyên liệu sẵn có tại mỏ đá, kết hợp hệ thống rửa áp lực cao giúp sản phẩm cát nhân tạo sạch, đồng đều. Khi đưa vào sử dụng, không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm lượng xi măng, nhựa đường, góp phần nâng cao tuổi thọ công trình".

Việc đầu tư công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị tài nguyên, mà còn tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xây dựng.

Xu hướng này tiếp tục được lan tỏa tại nhiều doanh nghiệp trong tỉnh. Tại Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam, sau khi được cấp phép khai thác mỏ đá tại xã Trường Lâm, doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nhân tạo công suất khoảng 100 tấn/giờ, cung cấp ra thị trường hàng chục nghìn m3 sản phẩm mỗi năm. Ông Ngô Xuân Đông, giám đốc điều hành công ty cho biết: “Sản xuất cát nhân tạo không chỉ giúp tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, giảm chi phí so với cát tự nhiên, mà còn giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung, đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng tăng của thị trường xây dựng”.

Từ những mô hình ban đầu, sản xuất cát nhân tạo đang từng bước được nhân rộng trên địa bàn tỉnh. Hiện toàn tỉnh có gần 15 doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực này, với tổng công suất thiết kế trên 1 triệu m3 mỗi năm, có khả năng thay thế khoảng 20 - 30% nhu cầu cát tự nhiên. Không chỉ tăng về sản lượng, xu hướng này còn phản ánh sự chuyển dịch rõ nét của ngành vật liệu xây dựng - từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả và hướng tới phát triển bền vững.

Thị trường tiêu thụ vẫn còn là "nút thắt"

Cát nhân tạo ngày càng khẳng định ưu thế với độ sạch cao, kích thước hạt đồng đều, đáp ứng tốt yêu cầu trong sản xuất bê tông, gạch không nung và nhiều hạng mục xây dựng. Việc sử dụng vật liệu này còn giúp tối ưu cấp phối, giảm chi phí và nâng cao chất lượng công trình.

Tuy nhiên, thị trường tiêu thụ vẫn phát triển chậm so với tiềm năng. Rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ hay năng lực sản xuất, mà ở thói quen sử dụng cát tự nhiên của nhiều nhà thầu, chủ đầu tư. Từ thực tế sản xuất, anh Mai Văn Nguyên, Quản lý sản xuất Công ty TNHH Thương mại Phú Sơn cho biết: “Cát nhân tạo có thể thay thế cát tự nhiên trong nhiều hạng mục, nhưng để được sử dụng rộng rãi hơn cần thời gian và sự thay đổi trong thói quen lựa chọn vật liệu của các đơn vị thi công”.

Theo định hướng đến năm 2035, Thanh Hóa đặt mục tiêu cát nhân tạo đáp ứng khoảng 30% nhu cầu sử dụng, từng bước hình thành thị trường vật liệu thay thế ổn định. Để thúc đẩy quá trình này, mới đây, UBND tỉnh đã chỉ đạo tăng cường sản xuất, sử dụng cát nghiền trong các công trình xây dựng, đồng thời khuyến khích chủ đầu tư chủ động tiếp cận và đưa vật liệu này vào thực tế thi công khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Khi chính sách đã rõ hướng, công nghệ và doanh nghiệp đã sẵn sàng, yếu tố quyết định còn lại là sự chuyển biến của thị trường. Khi rào cản về nhận thức và thói quen được tháo gỡ, cát nhân tạo sẽ trở thành nền tảng quan trọng, góp phần bảo đảm nguồn vật liệu và phát triển bền vững ngành xây dựng.

Bài và ảnh: Hồng Tư