“Lưng chữ cụ, vú chữ tâm” trông như thế nào? (Bài 2)

Trong bài kỳ trước, chúng tôi đã dẫn ra 4 dị bản và 7 cách hiểu về câu tục ngữ “Lưng chữ cụ, vú chữ tâm”. Đại ý, theo cách giải thích ấy, các cô gái “Lưng chữ cụ/vụ/ngũ/thú, vú chữ tâm” chẳng có gì đặc biệt ngoài cái lưng hơi gù và cặp vú “bầu bầu”, “hơi bầu” hoặc “vú mướp”, mắn đẻ, khéo nuôi con.

Kết thúc phần 1, chúng tôi cho rằng các nhà nghiên cứu, biên soạn từ điển giải nghĩa tục ngữ về tướng pháp nhưng lại không tìm hiểu về tướng pháp nên dẫn đến tình trạng suy diễn, đoán mò. Vậy đâu mới là bản chính xác và câu tục ngữ đang xét nên được hiểu thế nào cho đúng?

1. Về “lưng chữ cụ”

Phép xem “tướng lưng” (bối tướng 背相), coi lưng là nền móng của thân (bối vi thân chi cơ chỉ - 背為身之基祉). Người mạnh khỏe hay bệnh tật; phú quý hay bần tiện; trường thọ hay yểu mệnh,... đều biểu hiện qua tấm lưng.

Sách về tướng pháp Nhân luân đại thống phú của Trương Hành Giản, nằm trong Tứ khố toàn thư của Trung Quốc, viết: “Lưng phải đầy đặn làm chỗ dựa yên ổn cho thân. Nếu lưng mà cong vạy thì nghèo, chết non hoặc tuyệt tự; lưng rộng, ĐẦY ĐẶN, CÂN ĐỐI, thì được hưởng phú quý”.

Đỗng Vi Ngọc Giám, một cuốn sách cổ khác về tướng pháp của Trung Quốc cũng nhận định: “Lưng dầy mà không thô, dáng như lưng rùa mà bằng rộng, đầy đặn; nhìn phía trước như đang ngẩng, xem đàng sau tựa đang cúi, ấy là người có phúc tướng vậy”.

Sách Nhân tướng học toàn thư (Thiệu Vĩ Hoa - NXB Thời đại, 2010) viết: “Lưng tốt hội đủ các yếu tố: ĐẦY ĐẶN, RẮN CHẮC, CÂN XỨNG, nở nang. Trái lại, lưng mỏng, thế yếu, LƯNG CONG... đều là các loại tướng xấu, nội tạng không ổn định, tinh thần suy nhược. (...). Eo lưng là thành quách của bụng, mọi sự an nguy của bụng đều dựa vào eo lưng cả (...) Đàn bà nếu eo lưng quá nhỏ và bó lại ở phần giữa, đường tử tức (“tử tức” = con cái - HTC) có rất nhiều điểm bất lợi. Tướng eo tốt, nên CÂN ĐỐI, đầy đặn, to, mông nở, tròn, bằng. Khi NGỒI, eo THẲNG, BẰNG PHẲNG. Nhìn từ phía trước, mặt eo như thót lại, nhìn từ mặt sau, EO VUÔNG VỨC là quý tướng.” (HTC nhấn mạnh).

Vậy, chữ dùng trong câu tục ngữ thì “lưng chữ cụ”, hay “lưng chữ vụ”, “chữ cú”, “chữ thú”? Theo chúng tôi, bản đúng phải là “Lưng chữ cụ...”.

Tự hình chữ “cụ” (具) như dáng một tấm lưng vuông vức, cân đối của người đang ngồi (nhìn từ phía sau), trong đó, nét ngang dài dưới cùng, giống như mặt phẳng để ngồi, đồng thời biểu thị phần cuối của tấm lưng (ngồi là tư thế thể hiện rõ nhất kiểu dáng của cái lưng).

Việt Nam tự điển (Lê Văn Đức) có ghi nhận khái niệm “lưng chữ cụ” và giảng là “lưng người ngay chừ” (nguyên văn: “lưng chữ cụ • dt. Lưng người ngay chừ: Lưng chữ cụ, vú chữ tâm”).

“Ngay” ở đây có nghĩa là thẳng, chính là cách hiểu đúng về kiểu “lưng chữ cụ”. Tiếc rằng Lê Văn Đức đã không liên hệ được nghĩa của nó với câu “Lưng chữ cụ, vú chữ tâm”, nên tác giả đã thu thập cả bản “Lưng chữ ngũ, vú chữ tâm” và lặp lại sai lầm như nhiều người khác, khi giảng: “lưng chữ ngũ” là “lưng người khòm, cúp cong ở giữa: Lưng chữ ngũ, vú chữ tâm”.

Thực tế cho thấy, chính vì lúng túng, mơ hồ về câu tục ngữ, nên mỗi người đẻ ra một dị bản (chữ cụ 具, chữ vụ 務, chữ ngũ 五, chữ cú 句, chữ thú 狩...) rồi thêm thắt thành “Lưng gù chữ cụ, vú lồi chữ tâm”. Thậm chí Từ điển tiếng Việt (New Era) lại cho rằng “Lưng chữ cụ, vú chữ tâm, Ngụ ý câu này cho rằng đàn ông mà có tấm lưng thẳng và rộng, đàn bà có cặp vú tròn trĩnh là người có dáng vóc đẹp đẽ” và giảng “Lưng gù chữ cụ, vú lồi chữ tâm”, như “Lưng chữ cụ, vú chữ tâm”. Tuy nhiên, cách diễn đạt của câu tục ngữ không cho phép người ta hiểu vế đầu nói về lưng đàn ông, vế sau nói về ngực (vú) phụ nữ. Mặt khác, vừa giảng “lưng chữ cụ” là “tấm lưng thẳng và rộng” của đàn ông, sau đó lại cho rằng “Lưng chữ cụ vú chữ tâm” giống như dị bản “Lưng gù chữ cụ vú lồi chữ tâm”, là sao? Như vậy, hóa ra “gù” và “thẳng” là hai khái niệm đồng nghĩa?

Xét về phương diện khoa học, bất kể đàn ông hay đàn bà, tấm lưng đều là nơi gánh đỡ toàn bộ cơ thể, là chỗ dựa của lục phủ ngũ tạng, cũng là trung tâm chi phối sức mạnh của toàn thân. Một người phụ nữ có tấm lưng “gù”, thì làm sao có thể đảm đương tốt thiên chức làm mẹ? Chỉ riêng chuyện mang nặng khi thai ngén đã là một bất lợi, nói chi chuyện nuôi con? Thật khó có cơ sở để cho rằng một dị tật cột sống như “gù lưng” lại được nhân tướng học cổ truyền xem là dấu hiệu của khả năng sinh sản tốt. Ở các loài động vật cũng vậy. Bất kể trống mái, hay đực cái, những con vật tạo hóa ban cho khả năng sinh sản tốt, đều có ngoại hình cân đối, khỏe mạnh, tấm lưng vững chắc.

Như vậy bản chính xác của câu tục ngữ là “Lưng chữ cụ, vú chữ tâm” (Lưng thẳng, cân đối hình chữ cụ 具; vú hình chữ tâm 心). Chỉ chữ “cụ” với tự hình 具 mới giải thích hợp lí nhất hình dáng của một tấm lưng tốt. Ngược lại, tất cả các dị bản như chữ vụ 務, chữ ngũ 五, chữ cú 句, hay chữ thú 狩, đều rất khó giải thích, rất khó hình dung ra một tấm lưng thẳng, cân đối, đầy đặn, tương xứng với “vú chữ tâm”.

Vậy, còn vế thứ hai “vú chữ tâm” nên hiểu như thế nào? Mời độc giả tiếp tục theo dõi phần tiếp theo của bài viết trên chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa số tới.

Hoàng Tuấn Công (CTV)