Cựu chiến binh U70 giữ nghề chưng cất dược liệu

Bước vào con ngõ ở thôn Bãi Sậy (xã Tống Sơn), một mùi hương thanh khiết, ấm nồng của cây lá dược liệu được chưng cất tự nhiên đã len lỏi trong không gian. Men theo làn hương ấy, tôi tìm đến ngôi nhà của ông Phạm Văn Đính, người cựu chiến binh đang ngày đêm “đánh thức” linh hồn của cây dược liệu bản địa.

Cựu chiến binh Phạm Văn Đính và các sản phẩm tinh dầu, cao dược liệu có nguồn gốc từ thảo dược địa phương.

“Mùi thơm cô ngửi thấy là của cây vương tùng, dân làng tôi còn gọi là cây củ khỉ. Giống cây này quý lắm, chỉ chịu mọc trên đỉnh núi cao chót vót ở vùng này”. Người cựu chiến binh sinh năm 1957, ông Phạm Văn Đính, nguyên là Bí thư Đảng ủy xã Hà Tiến cũ, mở đầu câu chuyện bằng ký ức về loài cây dược liệu địa phương. Theo lời ông kể ngày xưa, những người lính Pháp lên núi săn dê, săn khỉ phát hiện ra loài cây có mùi thơm kỳ lạ. Họ thuê người dân thu hái về, chưng cất thủ công theo cách nấu rượu để chắt chiu lấy từng giọt tinh dầu quý giá mang về nước. Những năm 80 của thế kỷ trước, vùng Hà Tiến từng nổi tiếng với “chi bộ Vườn dược” do ông Lại Văn Cãi làm bí thư. Thân sinh của ông Đính, cụ Phạm Văn Duy là một trong những người công nhân cần mẫn của vườn dược thuở ấy.

Nối nghiệp cha, sau những năm tháng cầm súng bảo vệ Tổ quốc, 1982, ông Đính phục viên trở về quê hương, tiếp tục cống hiến cho công tác tại địa phương và luôn đau đáu về nghề truyền thống chưng cất tinh dầu.

Năm 2018, sau một lớp tập huấn về Chương trình OCOP (mỗi xã một sản phẩm), ông Đính quyết định bắt tay vào chưng cất tinh dầu vương tùng một cách bài bản. Ông lật tìm từng trang sách cuốn “Những bài thuốc và cây thuốc Việt Nam" của Giáo sư Đỗ Tất Lợi để nghiên cứu sâu hơn về dược tính của cây củ khỉ.

“Chưng cất tinh dầu thì gần như ai cũng làm được, cứ đun sôi, ngưng tụ là ra. Nhưng làm sao để dầu không bị cặn, không bị đổi màu đỏ đục theo thời gian thì phải có bí quyết”. Ông Đính nói.

Tuy quy trình chưng cất không quá phức tạp, nhưng để cho ra đời những giọt tinh dầu vương tùng hảo hạng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Cành, lá nhỏ và quả sau khi thu hái về được rửa sạch, hong ráo nước rồi mới xếp gọn vào chiếc nồi chưng cất 70 lít. Lửa nổi lên, đun liên tục suốt 2 giờ đồng hồ, 25kg nguyên liệu tươi cho ra đời khoảng 200 đến 250ml tinh dầu nguyên chất. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, sau khi tách nước bằng phễu thủy tinh chuyên dụng, tinh dầu được đóng lọ và ủ theo bí quyết riêng. Sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao vào năm 2024.

Không dừng lại ở tinh dầu cây vương tùng, góc sân nhà ông Đính còn chứa đầy những bao sả tươi rói đang chờ đưa vào nồi chưng cất. Phải mất tới 240kg nguyên liệu sả tươi và 3 ngày nấu liên tục mới gom góp đủ 1 lít dầu sả nguyên chất. Thứ tinh dầu hảo hạng này hiện đang được một đơn vị ở TP Hồ Chí Minh thu mua. Năm 2025 cơ sở sản xuất nhỏ của ông đạt doanh thu 200 triệu đồng từ việc bán tinh dầu.

Ba năm ròng rã kiên trì thử nghiệm gieo hạt để ươm thành công 50 cây giống đầu tiên là cả một hành trình dài mồ hôi nhỏ xuống đất đồi. “Chủ động được nguồn nguyên liệu, mình mới giảm được giá thành để nhiều gia đình dễ dàng tiếp cận sản phẩm mỗi lúc “trái gió trở trời”, lại vừa tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định cho bà con trong vùng", ông Đính chia sẻ.

Bài và ảnh: Minh Quyên