“Bắt mạch” môi trường trong thời đại số

Ô nhiễm môi trường không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến quá trình phát triển bền vững. Việc tăng cường giám sát, quan trắc bảo vệ môi trường (BVMT) có ý nghĩa quan trọng nhằm kịp thời phát hiện, kiểm soát và xử lý các nguồn gây ô nhiễm. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về môi trường cũng như xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp cả hiện tại và tương lai.

Đoàn kiểm tra của Sở NN&MT kiểm tra vận hành Trạm quan trắc nước thải tự động của Công ty CP Mía đường Lam Sơn.

Trước yêu cầu thực tiễn đặt ra, tỉnh Thanh Hóa đã đầu tư lắp đặt 2 trạm quan trắc không khí tự động, cố định, gồm: Trạm đặt tại Trụ sở Ban Quản lý Khu Kinh tế Nghi Sơn và các Khu công nghiệp tỉnh Thanh Hóa, thuộc phường Trúc Lâm và trạm đặt tại trụ sở Viện Kiểm sát Nhân dân khu vực 6, thuộc phường Bỉm Sơn. Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), sau nhiều năm đưa vào hoạt động, các trạm quan trắc này được quản lý, vận hành hiệu quả, liên tục 24h/ngày theo quy định, các chuỗi số liệu bảo đảm độ tin cậy, phục vụ tốt yêu cầu quản lý Nhà nước về môi trường.

Ông Nguyễn Đình Thắng, Phó trưởng Phòng Môi trường, Sở NN&MT cho biết: “Dữ liệu từ các trạm quan trắc được truyền về máy chủ tại Sở NN&MT với tần suất 5 phút/lần. Dữ liệu đo theo phút được phần mềm chuyên dụng (phần mềm EnviSoft do Bộ NN&MT cung cấp) tự động tổng hợp để tính toán các giá trị trung bình theo các mốc thời gian quy định, gồm: Trung bình theo phút, trung bình 1 giờ, trung bình 8 giờ và trung bình 24 giờ. Trong đó, số liệu trung bình theo phút là cơ sở để tính toán các giá trị trung bình tiếp theo. Quá trình truyền dữ liệu được thực hiện liên tục thông qua đường truyền internet; hệ thống máy chủ tiếp nhận có chức năng xử lý, lưu trữ, phục vụ công tác tổng hợp, kiểm tra và khai thác dữ liệu quan trắc theo quy định. Đồng thời, dữ liệu trung bình 1 giờ cũng được truyền về Bộ NN&MT để phục vụ công tác theo dõi, quản lý. Thông qua kết quả quan trắc kịp thời phát hiện, cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm môi trường để cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng và chính quyền địa phương, qua đó đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về BVMT”.

Trong quý I/2026, nhiều thông số liên quan đến nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, bức xạ mặt trời, CO, O3, SO2... đã được cập nhật và truyền dẫn kịp thời từ các trạm quan trắc trên. Ví như về nhiệt độ, tại trạm Nghi Sơn, kết quả đo tự động cho thấy, nhiệt độ trung bình 24 giờ trong quý I/2026 dao động trong khoảng từ 13,47 độ C 27,94 độ C, mức nhiệt độ trung bình 24 giờ trong quý là 20,80 độ C, nhiệt độ thấp nhất vào tháng 1 và cao nhất vào tháng 3. Tại trạm Bỉm Sơn, nhiệt độ trung bình 24 giờ trong quý dao động trong khoảng từ 12,72 độ C 27,9 độ C, mức nhiệt độ trung bình 24 giờ trong quý là 21,26 độ C. Nhiệt độ trung bình ngày có xu hướng tăng dần theo các tháng từ tháng 1 đến tháng 3. Về bức xạ mặt trời, tại trạm Nghi Sơn, trong quý I/2026, bức xạ trung bình 24 giờ nằm trong khoảng 0,00 w/m2 414,68/m2, trung bình 185,08 w/m2. Tại trạm Bỉm Sơn, trong quý bức xạ trung bình 24 giờ nằm trong khoảng 16,20 w/m2 181,40 w/m2, trung bình 101,54 w/m2...

Theo Phó trưởng Phòng Môi trường, Sở NN&MT Nguyễn Đình Thắng, hiện nay, các trạm quan trắc môi trường không khí đặt tại Trụ sở Ban Quản lý Khu Kinh tế Nghi Sơn và các Khu công nghiệp tỉnh Thanh Hóa, thuộc phường Trúc Lâm và tại Viện Kiểm sát Nhân dân khu vực 6, thuộc phường Bỉm Sơn vẫn đang hoạt động. Tuy nhiên, các thiết bị đã được vận hành trong thời gian dài, vượt quá thời hạn khuyến cáo của nhà sản xuất. Qua kiểm tra thực tế cho thấy một số thiết bị phát sinh lỗi về đèn, áp suất, lưu lượng hút mẫu...; tín hiệu truyền dữ liệu chưa ổn định. Nguyên nhân chủ yếu là do các vật tư, linh kiện của thiết bị đã bị lão hóa, hư hỏng sau thời gian dài sử dụng, ảnh hưởng đến độ ổn định trong vận hành cũng như độ chính xác, độ tin cậy của số liệu quan trắc. Trước tình hình đó, cơ quan chuyên môn đã tiến hành đánh giá, phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp khắc phục nhằm bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, liên tục.

Cùng với 2 trạm quan trắc nêu trên, đến nay toàn tỉnh đã có 37 đơn vị, doanh nghiệp lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động, liên tục với tổng số 121 trạm quan trắc, gồm 38 trạm quan trắc nước thải và 83 trạm quan trắc khí thải. Một số doanh nghiệp đi đầu trong việc đầu tư, lắp đặt hệ thống quan trắc tự động có thể kể đến như Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn; Công ty Nhiệt điện Nghi Sơn; Công ty TNHH Điện Nghi Sơn 2; Công ty CP Tập đoàn VAS Nghi Sơn; Công ty CP Xi măng Bỉm Sơn; Công ty TNHH Long Sơn...

Ông Lê Bá Chiều, Phó tổng Giám đốc Công ty CP Mía đường Lam Sơn cho biết: "Trong quá trình hoạt động, sản xuất kinh doanh, công ty chấp hành tốt quy định về BVMT. Ngay từ khi đi vào hoạt động, công ty đã đầu tư xây dựng công trình xử lý nước thải và thực hiện các giải pháp, biện pháp BVMT theo quy định. Đặc biệt, trước yêu cầu mới, năm 2025, công ty đã đầu tư lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục. Hệ thống này đã được ngành chức năng nghiệm thu đưa vào hoạt động kết nối dữ liệu đến máy chủ đặt tại Sở NN&MT để phục vụ công tác quản lý Nhà nước về BVMT”.

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc xây dựng và vận hành hệ thống quan trắc tự động đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Hệ thống này là những “trạm gác” thông minh, giúp con người “bắt mạch” sức khỏe của thiên nhiên một cách chính xác và kịp thời nhất. Đây cũng là giải pháp, bước tiến mới trong công tác BVMT trước xu thế thời đại số. Khi những “con số biết nói” được truyền đi liên tục cũng là lúc chúng ta làm chủ được tình hình, ngăn chặn kịp thời những tác động tiêu cực để bảo vệ sự sống, bảo vệ hệ sinh thái “xanh - sạch - khỏe” vì tương lai bền vững.

Bài và ảnh: Phong Sắc