Số hóa nông nghiệp - “đòn bẩy” nâng tầm giá trị nông sản xứ Thanh

Những năm gần đây, cùng với quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số (CĐS) vào sản xuất. Từ những vùng chuyên canh lúa, rau màu đến các trang trại chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản quy mô lớn, công nghệ đang dần thay đổi tư duy sản xuất truyền thống của người nông dân.

Mô hình trồng dưa vàng công nghệ cao mở hướng phát triển nông nghiệp hiện đại tại phường Nam Sầm Sơn.

Nếu như trước đây, phần lớn hoạt động sản xuất phụ thuộc vào kinh nghiệm, lao động thủ công và khó kiểm soát rủi ro thì nay, nhiều quy trình đã được tự động hóa. Người dân có thể theo dõi nhiệt độ chuồng trại, điều chỉnh lượng thức ăn, kiểm soát môi trường nước hay cập nhật diễn biến thị trường ngay trên điện thoại thông minh. Việc ứng dụng công nghệ không còn là câu chuyện của các doanh nghiệp lớn mà đang từng bước lan tỏa tới HTX, hộ sản xuất quy mô vừa và nhỏ.

Theo số liệu từ ngành nông nghiệp, tỷ lệ trang trại chăn nuôi ứng dụng công nghệ tự động hóa, bán tự động và cơ giới hóa đạt khoảng 88%. Nhiều trang trại đã đầu tư hệ thống làm mát, máng ăn tự động, camera giám sát, xử lý chất thải khép kín nhằm giảm chi phí nhân công, hạn chế dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trong lĩnh vực trồng trọt, CĐS cũng đang mở ra hướng đi mới cho nông sản địa phương. Hàng trăm doanh nghiệp, HTX đã triển khai dán tem QR Code cho sản phẩm để truy xuất nguồn gốc. Việc minh bạch thông tin không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn giúp nâng cao uy tín, thương hiệu nông sản địa phương trên thị trường.

Tại nhiều địa phương, các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Một số vùng sản xuất rau an toàn đã ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun tự động kết hợp cảm biến độ ẩm giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí nhân công và nâng cao năng suất cây trồng. Trong chăn nuôi, nhiều cơ sở đã áp dụng phần mềm quản lý đàn vật nuôi, giám sát dịch bệnh theo thời gian thực để chủ động phòng ngừa rủi ro.

Đáng chú ý, trong nuôi trồng thủy sản, tỷ lệ diện tích nuôi tôm thâm canh công nghệ cao trong nhà bạt, nhà màng, nhà kính đạt khoảng 31%. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng. Mô hình này cho phép kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ mặn, chất lượng nước, từ đó nâng cao tỷ lệ sống của tôm, giảm thiểu dịch bệnh và tăng giá trị sản phẩm.

Không chỉ chú trọng ứng dụng công nghệ trong sản xuất, tỉnh đã xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ dự báo thị trường, đồng thời thiết lập mã số vùng trồng cho gần 2.000ha cây trồng, xây dựng bản đồ nông hóa và vận hành cổng thông tin kết nối cung - cầu nông sản an toàn. Những dữ liệu này giúp các doanh nghiệp, HTX và người dân chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch sản xuất, tránh tình trạng dư thừa hoặc thiếu hụt cục bộ. Thay vì sản xuất theo phong trào, người dân có thêm cơ sở để lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với nhu cầu thị trường.

Cùng với đó, hoạt động xúc tiến thương mại gắn với CĐS cũng được đẩy mạnh. Nhiều sản phẩm nông nghiệp đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, kết nối với hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại và chuỗi bán lẻ lớn tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cùng nhiều tỉnh, thành phố khác. Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng được 1.478 chuỗi giá trị trong lĩnh vực trồng trọt, 269 chuỗi trong chăn nuôi cùng nhiều chuỗi liên kết trong lâm nghiệp và thủy sản.

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình CĐS trong nông nghiệp vẫn gặp phải không ít khó khăn. Phần lớn sản xuất nông nghiệp hiện nay vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, trong khi chi phí đầu tư công nghệ khá lớn nên nhiều hộ dân còn e ngại. Hạ tầng số ở một số khu vực nông thôn chưa đồng bộ; kỹ năng sử dụng công nghệ của một bộ phận nông dân còn hạn chế. Không ít HTX, doanh nghiệp nhỏ thiếu nguồn lực để đầu tư thiết bị hiện đại hoặc xây dựng hệ thống quản trị số bài bản; một số sản phẩm đã có truy xuất nguồn gốc nhưng việc quảng bá, xây dựng thương hiệu còn hạn chế, sức cạnh tranh chưa cao...

Để thúc đẩy số hóa nông nghiệp, các sở, ngành liên quan cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành nông nghiệp đồng bộ, cập nhật thường xuyên thông tin về sản xuất, thị trường, thời tiết, dịch bệnh nhằm nâng cao hiệu quả dự báo và điều hành. Cùng với đó, tăng cường hỗ trợ nông dân, HTX và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ trong sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm; khuyến khích phát triển các mô hình nông nghiệp thông minh, hữu cơ, tuần hoàn gắn với bảo vệ môi trường.

Cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, yếu tố quan trọng nhất vẫn là thay đổi tư duy của người sản xuất. Khi người nông dân chủ động tiếp cận công nghệ, coi dữ liệu và thị trường là nền tảng của sản xuất thì CĐS mới thực sự phát huy hiệu quả. Đây cũng là điều kiện để nông nghiệp tỉnh ta từng bước chuyển từ sản xuất đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Bài và ảnh: Trường Giang