Israel mở rộng chiến tranh ở Lebanon buộc Mỹ và Iran phải đưa ra những lựa chọn khó khăn

Trong khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến dường như đang đạt được tiến triển, Israel lại tăng cường các hoạt động trên một mặt trận bất ổn khác - Lebanon.

Quyết định gần đây của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về việc tăng cường các cuộc không kích và các chiến dịch trên bộ chống lại Hezbollah, một trong những đồng minh thân cận nhất của Iran, bất chấp yêu cầu ngừng chiến trên mọi mặt trận của Iran, có thể gây ra rắc rối cho cả Washington và Tehran khi họ đang nỗ lực duy trì tiến trình hòa bình đầy mong manh.

Tác động này có thể buộc Mỹ phải lựa chọn giữa việc chấm dứt kịp thời một cuộc chiến tốn kém và việc tăng cường hỗ trợ cho đồng minh thân cận nhất của mình ở Trung Đông.

Trong khi đó, Iran có thể cần phải quyết định xem có nên chấp nhận một thỏa thuận được nhiều người coi là có lợi khi đối mặt với một siêu cường thù địch hay mạo hiểm leo thang hơn nữa để bảo vệ đối tác Lebanon lâu năm của mình.

Dù thế nào đi nữa, ông Netanyahu cũng đang nắm giữ một con át chủ bài có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình diễn biến của cuộc xung đột rộng lớn mà ông đã nhiều lần khẳng định còn lâu mới kết thúc.

Frank Lowenstein, cựu đặc phái viên Mỹ về hòa bình Trung Đông cho rằng ông Netanyahu thực sự muốn cuộc chiến với Iran tiếp diễn, và chắc chắn không có ý định chấm dứt chiến tranh ở Lebanon, trừ khi tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu dừng lại.

Ngay cả khi ông Trump thành công trong việc thúc đẩy Israel tạm dừng các cuộc tấn công ở Lebanon, thì cũng chỉ có thể trì hoãn việc tái bùng phát giao tranh. Các thỏa thuận ngừng bắn đạt được ở nhiều khu vực khác nhau kể từ khi Trung Đông lần đầu tiên chìm trong hỗn loạn do cuộc tấn công của Hamas vào tháng 10/2023 cho thấy khuynh hướng của Netanyahu trong việc coi những thỏa thuận như vậy chỉ là biện pháp tạm thời.

Ngay cả đối với những người quan sát dày dạn kinh nghiệm, mối quan hệ giữa ông Trump và ông Netanyahu cũng rất phức tạp. Những báo cáo về rạn nứt giữa hai người thường được coi là đồng minh thân cận đã xuất hiện trước khi nhà lãnh đạo Mỹ trở lại nắm quyền năm ngoái và tiếp tục theo ông suốt nhiệm kỳ thứ hai, đặc biệt là liên quan đến Iran.

Tuy nhiên, trong cả cuộc chiến tranh 12 ngày do Israel phát động hồi tháng 6/2025 và cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, cuối cùng ông Trump cũng nghe theo thủ tướng Israel.

Tuy nhiên, khi cuộc xung đột hiện tại bước sang tháng thứ ba, chi phí ngày càng tăng, lợi ích thu được hạn chế và sự suy giảm ủng hộ trong nước đang gây áp lực đặc biệt nặng nề lên Nhà Trắng.

Về phần mình, Iran đã chứng tỏ khả năng phục hồi mạnh mẽ trước cái chết của nhà lãnh đạo tối cao, không có dấu hiệu bất ổn nội bộ lớn nào dưới sự lãnh đạo của Mojtaba, con trai của cố lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei.

Iran cũng được cho là đang tái cấu trúc năng lực tên lửa và máy bay không người lái, đồng thời vẫn chưa từ bỏ những yêu sách cứng rắn của mình về việc chấm dứt xung đột bất chấp điều kiện kinh tế khó khăn.

Trong khi đó, sự gián đoạn liên tục đối với hoạt động thương mại năng lượng do các cuộc phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ và Iran, cùng những thiệt hại đối với các cơ sở dầu khí bị Iran tấn công, tiếp tục gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị trường toàn cầu.

Hiện trường vụ tấn công của Israel vào TP Tyre (Lebanon). Ảnh: Reuters.

Ian Lesser, một học giả danh dự tại Quỹ German Marshall, cho rằng Tehran khó có thể hoàn toàn bác bỏ ý tưởng về một thỏa thuận có lợi chỉ dựa trên vấn đề Lebanon, đồng thời lưu ý Netanyahu cũng đang chịu áp lực trong nước.

Ông Lesser cho biết: "Về phía Israel, áp lực từ các thành viên cánh hữu trong nội các của ông Netanyahu có lẽ là động lực chính dẫn đến quyết định nối lại các hoạt động quân sự."

Chính phủ cực hữu nhất trong lịch sử Israel bao gồm Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, cả hai đều phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm đưa thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon vào thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Iran.

Danny Citrinowicz, cựu trưởng bộ phận Iran thuộc Cục Nghiên cứu và phân tích của Lực lượng Phòng vệ Israel và hiện là nhà nghiên cứu cấp cao tại Chương trình Iran và trục Shiite của Viện Nghiên cứu an ninh quốc gia Mỹ cho rằng: Xét về nhiều mặt, chiến dịch mở rộng này dường như được thiết kế vừa để phục vụ mục đích chính trị trong nước của Israel, vừa để phục vụ mục đích quân sự.

Tuy nhiên, ông cảnh báo "Israel hiện thiếu một chiến lược mạch lạc để thoát khỏi cái bẫy chiến lược mà nước này đã rơi vào kể từ khi Hezbollah tham gia cuộc chiến."

Và trong khi Netanyahu đã nói rõ ý định “đè bẹp” Hezbollah, một ý định vượt xa những cuộc đối đầu trong quá khứ, bao gồm cả những lời kêu gọi ngày càng tăng đối với chính phủ Lebanon về việc giải giáp lực lượng hùng mạnh này, thì vẫn chưa có nhiều bằng chứng cho thấy nhóm này đang trên bờ vực thất bại hoàn toàn.

Các nhà phân tích cho rằng rất khó có khả năng Tehran chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào mà không đề cập đến Lebanon, xét đến vai trò lâu dài của Hezbollah như một thành phần cốt lõi của liên minh Trục Kháng chiến.

Và nếu các cuộc tấn công của Israel tiếp tục diễn ra sau bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Iran, Cộng hòa Hồi giáo sẽ có nhiều lựa chọn để đáp trả trong khi vẫn tìm cách tránh quay trở lại tình trạng xung đột toàn diện liên quan đến Washington.

Babak Vahdad, nhà nghiên cứu và phân tích về động thái chính trị của Iran và Hồi giáo Shia, cũng nói về tầm quan trọng của Hezbollah đối với Iran, khẳng định rằng, "từ góc nhìn của Tehran, Lebanon không phải là một chiến trường thứ yếu mà là một phần của mặt trận khu vực rộng lớn và liên kết chặt chẽ."

Về phần Netanyahu, Vahdad cho rằng “thử thách khó khăn nhất của thủ tướng Israel là thuyết phục ông Trump giữ vấn đề Lebanon và Hezbollah tách biệt và không đưa vào lộ trình đàm phán chính”, một nỗ lực khó khăn vì ưu tiên rõ ràng của ông Trump là chấm dứt chiến tranh và ổn định tình hình khu vực càng nhanh càng tốt, trong khi Netanyahu có lẽ vẫn coi Hezbollah là một mối đe dọa chiến lược dài hạn chưa được giải quyết.

Đối với Nhà Trắng, điều này tạo ra một sự cân bằng đặc biệt khó khăn. Ông Trump phải cố gắng dung hòa hai ưu tiên ngày càng mâu thuẫn: duy trì sự liên kết mạnh mẽ với đồng minh, đồng thời theo đuổi sự ổn định khu vực để duy trì bất kỳ khuôn khổ ngoại giao nào với Iran - Vahdad nhận định.

TD