Chuyển đổi số tạo sức bật mới cho các làng nghề truyền thống

Thanh Hóa có hàng trăm làng nghề truyền thống với những sản phẩm đã định vị được thương hiệu từ xa xưa, như chiếu cói Nga Sơn, mây tre đan Hoằng Thịnh, bánh lá răng bừa Xuân Lập, đồ đồng thủ công Trà Đông... Mỗi sản phẩm đều mang những nét đặc trưng riêng của vùng đất, con người bản địa. Tuy nhiên, trước áp lực của cơ chế thị trường và sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp, nhiều làng nghề từng đứng trước nguy cơ mai một. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số (CĐS) đã xuất hiện như một luồng gió mới, giúp hồi sinh và nâng tầm các giá trị truyền thống.

Các sản phẩm từ cói của Công ty CP Sản xuất và Chế biến cói xuất khẩu Việt Anh, xã Nga An được gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc.

Làng nghề rèn Tất Tác, xã Triệu Lộc có bề dày hàng trăm năm tuổi, với nhiều sản phẩm nổi tiếng được người tiêu dùng đánh giá cao, được tiêu thụ rộng rãi. Tuy nhiên, sức cạnh tranh trên thị trường tăng cao cùng những tiện ích của môi trường mạng, đã khiến người tiêu dùng dần thay đổi cách tiếp cận sản phẩm; vì thế, nhiều cơ sở sản xuất trong làng nghề đã chủ động số hóa để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh. Công ty Đầu tư và Phát triển Đại Nam, thôn Sơn, xã Triệu Lộc đã đầu tư lắp đặt hệ thống cắt, ép tự động, bán tự động vào sản xuất dao kéo, nông cụ... kết hợp phần mềm quản lý kho, theo dõi đơn hàng và dán mã truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, trên mỗi sản phẩm đưa ra thị trường đều có mã QR, người tiêu dùng chỉ cần quét mã là có thể kiểm tra xuất xứ và chính sách bảo hành.

Bên cạnh việc chuyển đổi số ở khâu sản xuất, tại Công ty Đầu tư và Phát triển Đại Nam việc ứng dụng chuyển đổi số được thể hiện rõ nét ở khâu quảng bá, tiêu thụ sản phẩm. Chị Trương Hồng Yến, phụ trách kinh doanh, cho biết: “Hiện nay, sản phẩm tiêu thụ thông qua các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội như shopee, tiktok shop, facebook và livestream, chiếm gần 60% sản lượng. Nhờ “sức mạnh số”, sản phẩm của làng nghề rèn đã vượt ra khỏi phạm vi tiêu thụ truyền thống, tiếp cận khách hàng trên toàn quốc và từng bước mở rộng sang thị trường Lào, Campuchia”.

Tương tự ở nghề dệt cói Nga Sơn (huyện Nga Sơn cũ), sự thăng trầm của thị trường một thời đã khiến nghề đứng trước nguy cơ mai một. Song với sự năng động, sáng tạo của một bộ phận người dân, chủ cơ sở sản xuất, nghề cói của địa phương đã được tiếp thêm sức sống mới, đứng vững trên thị trường. Anh Phạm Minh Tôn, Giám đốc Công ty CP Sản xuất và Chế biến cói xuất khẩu Việt Anh, xã Nga An, cho biết: “Công nghệ số giúp chúng tôi dễ dàng thiết kế ra những mẫu mã mới với hoa văn, phối màu... phù hợp với thị hiếu hiện đại. Nhờ đó, sản phẩm làng nghề không dừng ở chiếu cói mà được sáng tạo thành thảm cói trang trí, túi xách, hộp đựng đồ, đệm ngồi, đồ thủ công mỹ nghệ. Điều đặc biệt hơn cả, trong quá trình thực hiện chuyển đổi số, các làng nghề đã giữ chân được khá nhiều lao động trẻ, nhất là ở khâu maketting, tiêu thụ sản phẩm; trở thành công cụ đắc lực để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương trong thời đại mới”.

Theo thống kê của Chi cục Phát triển nông thôn Thanh Hóa, hiện trên địa bàn tỉnh có 123 nghề, làng nghề được tỉnh công nhận nghề, làng nghề và làng truyền thống, với 50 sản phẩm trong các làng nghề đạt OCOP. Nhiều làng nghề đã mạnh dạn đổi mới, ứng dụng khoa học, công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, trong dòng chảy “số” của thị trường, các làng nghề đang bộc lộ nhiều hạn chế, như: nguồn nhân lực của các làng nghề đang bị già hóa, khả năng tiếp cận và thao tác công nghệ còn hạn chế; quy mô sản xuất tại các làng nghề chủ yếu là hộ gia đình hoặc HTX nhỏ chưa đủ tiềm năng để đầu tư máy móc và phần mềm quản lý hiện đại...

Ông Lê Bá Lương, Chi cục Trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh, cho biết: “Để chuyển đổi số thực sự trở thành bệ phóng vững chắc cho làng nghề, các sở, ngành, địa phương cần có sự phối hợp đồng bộ để tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng bán hàng online, chụp ảnh sản phẩm, quản lý đơn hàng cho người dân làng nghề; hỗ trợ để các cơ sở sản xuất, HTX trong làng nghề tiếp cận với vốn và công nghệ. Đồng thời, chú trọng gắn kết du lịch làng nghề nhằm thu hút du khách, từ đó thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm tại chỗ”.

Thực tế cho thấy, khi người thợ làng nghề biết ứng dụng chuyển đổi số kết hợp kỹ thuật thủ công truyền thống tạo ra những sản phẩm vừa mang bản sắc vừa có tính ứng dụng cao, mang ngôn ngữ của thời đại thì những sản phẩm làng nghề sẽ không còn bó hẹp trong phạm vi địa phương hay thị trường nội địa ngắn hạn, mà sẽ đủ sức vươn xa, có sức cạnh tranh trên thị trường và hướng tới xuất khẩu.

Bài và ảnh: Lê Hòa