Chất lượng nguồn nhân lực - Đòn bẩy của xuất khẩu lao động

Xuất khẩu lao động không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng chục nghìn gia đình mà còn đóng góp nguồn kiều hối đáng kể, trở thành một nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, khi các thị trường tiếp nhận liên tục nâng chuẩn tuyển dụng, lợi thế về số lượng đang dần nhường chỗ cho chất lượng nguồn nhân lực.

Học viên tại ICO Thanh Hóa được đào tạo ngoại ngữ kết hợp rèn luyện kỹ năng theo yêu cầu của các thị trường lao động quốc tế. Ảnh: Hồng Tư

Từ yêu cầu của thị trường...

Những năm gần đây, thay đổi lớn nhất của thị trường lao động quốc tế không nằm ở nhu cầu tuyển dụng mà ở tiêu chí lựa chọn lao động. Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia châu Âu đang chuyển từ tiếp nhận lao động phổ thông sang ưu tiên lao động có tay nghề, trình độ ngoại ngữ và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại. Nhiều ngành nghề như cơ khí chính xác, điện - điện tử, điều dưỡng, chế biến thực phẩm... yêu cầu người lao động phải có chứng chỉ nghề, ngoại ngữ và tác phong công nghiệp ngay từ trước khi xuất cảnh. Sự thay đổi đó buộc các doanh nghiệp xuất khẩu lao động phải điều chỉnh cả quy trình tuyển chọn và đào tạo. Mục tiêu không còn là tuyển đủ lao động theo đơn hàng mà là chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng ngay yêu cầu của doanh nghiệp tiếp nhận.

Tại Công ty Traenco Quốc tế - Chi nhánh Thanh Hóa (phường Hạc Thành), người lao động sau khi trúng tuyển được đào tạo tập trung từ 4 đến 6 tháng theo mô hình nội trú. Ngoài tiếng Nhật, học viên được rèn luyện kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật và tìm hiểu văn hóa của nước sở tại. Mô hình “mỗi học viên là một đại sứ hình ảnh” được doanh nghiệp triển khai nhằm nâng cao ý thức nghề nghiệp và xây dựng hình ảnh người lao động Việt Nam ngay từ trước khi xuất cảnh.

Chuẩn bị sang Nhật Bản làm việc, chị Nguyễn Thị Hoa, xã Vĩnh Lộc chia sẻ: “Sau thời gian học tập, ngoài vốn ngôn ngữ tôi còn được trang bị kiến thức về văn hóa, con người và tác phong làm việc của người Nhật. Tôi thấy tự tin hơn rất nhiều khi chuẩn bị sang làm việc ở nước bạn”.

Theo ông Nguyễn Khắc Bình, Giám đốc Công ty Traenco Quốc tế - Chi nhánh Thanh Hóa, yêu cầu của các đối tác nước ngoài thay đổi từng năm nên chương trình đào tạo cũng phải liên tục cập nhật. Ngoài đầu tư cơ sở vật chất, doanh nghiệp chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề và rèn luyện tác phong làm việc. Người lao động được chuẩn bị tốt sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận những đơn hàng có thu nhập cao, đồng thời góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp với các đối tác quốc tế.

Có thể thấy, đào tạo không còn là bước chuẩn bị trước khi xuất cảnh mà đã trở thành yếu tố quyết định chất lượng nguồn lao động và khả năng duy trì các thị trường truyền thống.

... đến chuẩn hóa nguồn nhân lực

Nếu doanh nghiệp xuất khẩu lao động là nơi hoàn thiện kỹ năng thì các cơ sở đào tạo ngoại ngữ lại giữ vai trò chuẩn hóa nguồn nhân lực ngay từ đầu vào. Điều đó thể hiện rõ ở thị trường Hàn Quốc, nơi người lao động muốn tham gia Chương trình cấp phép việc làm cho lao động nước ngoài (EPS) bắt buộc phải vượt qua kỳ thi năng lực tiếng Hàn. Để đáp ứng yêu cầu này, nhiều cơ sở đào tạo tại Thanh Hóa đã chuyển từ dạy ngoại ngữ đơn thuần sang đào tạo theo chuẩn đầu ra của từng thị trường tiếp nhận.

Ông Lê Sỹ Thành, Trưởng phòng Tuyển sinh ICO Thanh Hóa cho biết, trung tâm liên tục cập nhật ngân hàng dữ liệu cho phần mềm đào tạo tiếng Hàn theo Chương trình EPS, hoàn thiện các phiên bản học trực tuyến, đồng thời đầu tư đồng bộ giáo trình, thiết bị và môi trường học tập. Chương trình đào tạo được xây dựng bám sát cấu trúc kỳ thi, kết hợp rèn luyện kỹ năng giao tiếp, phản xạ ngôn ngữ và tác phong làm việc để học viên có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc tại Hàn Quốc. Việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy cũng giúp học viên chủ động luyện tập, theo dõi tiến độ học tập và bổ sung kiến thức còn thiếu. Nhờ đó, chương trình đào tạo ngày càng bám sát yêu cầu tuyển dụng của các chương trình lao động quốc tế.

Hiệu quả của việc chuẩn hóa nguồn nhân lực từng bước được phản ánh qua kết quả xuất khẩu lao động của tỉnh. Hiện tỉnh Thanh Hóa có gần 45.000 lao động đang làm việc có thời hạn tại Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và một số quốc gia khác. Từ năm 2022 đến nay, bình quân mỗi năm Thanh Hóa đưa trên 11.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Với mức thu nhập phổ biến từ 25 - 40 triệu đồng/người/tháng, lượng kiều hối người lao động gửi về địa phương ước đạt khoảng 345 triệu USD/năm, tương đương hơn 9.000 tỷ đồng. Năm 2025, Thanh Hóa đưa 11.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đạt 183,3% kế hoạch. 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tiếp tục có 4.733 lao động xuất cảnh; trong đó Đài Loan (Trung Quốc) tiếp nhận 2.060 lao động, Nhật Bản 1.707 lao động và Hàn Quốc 570 lao động. Bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống, Thanh Hóa cũng chuẩn bị nguồn lao động cho Croatia, Liên bang Nga và tiếp nhận đăng ký dự thi tiếng Hàn theo Chương trình EPS cho 1.341 lao động có nguyện vọng làm việc tại Hàn Quốc.

Việc chuẩn bị nguồn lao động cho các thị trường mới cho thấy dư địa phát triển của xuất khẩu lao động vẫn còn lớn. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội sẽ phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực mà địa phương có thể cung ứng. Đây cũng là hướng đi Thanh Hóa đang lựa chọn khi chuyển trọng tâm từ phát triển theo số lượng sang nâng cao chất lượng lao động.

Trong giai đoạn mới, xuất khẩu lao động vẫn sẽ là một trong những giải pháp quan trọng của thị trường lao động Thanh Hóa. Tuy nhiên, thước đo của hoạt động này sẽ không còn là số lượng lao động xuất cảnh mỗi năm mà là tỷ lệ lao động đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Khi được trang bị đầy đủ ngoại ngữ, tay nghề, kỹ năng và tác phong làm việc, người lao động không chỉ có cơ hội tiếp cận những việc làm với thu nhập tốt hơn mà còn góp phần khẳng định uy tín, thương hiệu của nguồn nhân lực Thanh Hóa trên thị trường lao động quốc tế.

Hồng Tư