Australia siết vành đai an ninh ở Thái Bình Dương, ký hiệp định chiến lược với Vanuatu

Australia và Vanuatu ngày 29/6 ký Hiệp định Nakamal về hợp tác an ninh và phát triển, trong đó cấm thiết lập căn cứ quân sự nước ngoài trên lãnh thổ Vanuatu. Thỏa thuận được xem là bước tiến quan trọng của Canberra nhằm củng cố ảnh hưởng tại Nam Thái Bình Dương trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc ngày càng gia tăng.

Thủ tướng Vanuatu Jotham Napat (trái) và Thủ tướng Australia Anthony Albanese (phải) chụp ảnh lưu niệm sau khi ký kết thỏa thuận Nakamal tại Tòa nhà Quốc hội ở Canberra, Úc ngày 29 tháng 6 năm 2026. Ảnh: CNA.

Hiệp định được ký tại Canberra giữa Thủ tướng Australia Anthony Albanese và Thủ tướng Vanuatu Jotham Napat sau nhiều tháng đàm phán. Theo thỏa thuận, Australia cam kết hỗ trợ khoảng 500 triệu AUD (tương đương 344,5 triệu USD) trong vòng 10 năm để thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao năng lực an ninh, cảnh sát và khả năng chống chịu thiên tai của Vanuatu.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Hiệp định Nakamal là cam kết không cho phép bất kỳ quốc gia nào thiết lập căn cứ quân sự hoặc quân sự hóa các công trình hạ tầng trọng yếu tại Vanuatu. Đồng thời, Australia sẽ tiếp tục là đối tác ưu tiên của Vanuatu trong các lĩnh vực an ninh và hợp tác cảnh sát. Đối với các dự án đầu tư của bên thứ ba vào hạ tầng chiến lược như cảng biển, sân bay hay viễn thông, Vanuatu sẽ tham vấn Australia, song Canberra không có quyền phủ quyết các dự án này.

Phát biểu sau lễ ký, Thủ tướng Anthony Albanese cho biết thỏa thuận mang lại “sự chắc chắn” rằng sẽ không có căn cứ quân sự nước ngoài tại Vanuatu, qua đó góp phần bảo vệ an ninh tập thể, chủ quyền và ổn định khu vực.

Về phía Vanuatu, Thủ tướng Jotham Napat khẳng định nước này đã thông qua luật cấm quân sự hóa các công trình hạ tầng trọng yếu, đồng thời nhấn mạnh mọi dự án phát triển đều phục vụ mục đích dân sự.

Việc ký kết diễn ra trong bối cảnh Vanuatu nằm ở trung tâm cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Trung Quốc với Australia và các đồng minh của Mỹ tại Nam Thái Bình Dương. Trung Quốc hiện là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Vanuatu và từng tài trợ mở rộng cầu cảng Luganville, địa điểm từng là căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ trong Thế chiến II. Dự án này nhiều lần làm dấy lên lo ngại tại Canberra và Washington về khả năng Bắc Kinh thiết lập hiện diện quân sự lâu dài, dù Trung Quốc và Vanuatu đều khẳng định cảng chỉ phục vụ mục đích dân sự.

Đáng chú ý, Hiệp định Nakamal dự kiến được ký từ năm ngoái nhưng bị hoãn do Vanuatu lo ngại ảnh hưởng đến chủ quyền.

Hiệp định Nakamal dự kiến được ký từ năm 2025 nhưng bị hoãn. Ảnh: DFA.

Trong khi đó, Thủ tướng Jotham Napat xác nhận Vanuatu vẫn đang theo đuổi một thỏa thuận hợp tác kinh tế riêng với Trung Quốc. Ông cho biết văn kiện này đang chờ phía Bắc Kinh phê duyệt và sẽ được công bố công khai sau khi hoàn tất, khẳng định “không có gì phải che giấu”.

Hiệp định Nakamal là thắng lợi ngoại giao đáng kể của Australia trong nỗ lực củng cố mạng lưới an ninh tại Thái Bình Dương và kiềm chế ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc. Tuy nhiên, việc Vanuatu vẫn duy trì hợp tác kinh tế với Bắc Kinh cũng cho thấy các quốc đảo Thái Bình Dương tiếp tục theo đuổi chính sách cân bằng quan hệ giữa các cường quốc thay vì lựa chọn đứng hẳn về một phía.

Nhật Lệ

Nguồn: Reuters, CNA, AFP, South China Morning Post.