Xây dựng cánh đồng một giống lúa

Trên cùng một cánh đồng nhưng mỗi thửa ruộng lại gieo cấy một giống lúa khác nhau. Có giống chín sớm, có giống chín muộn khiến việc lấy nước, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch phải thực hiện nhiều lần, làm tăng chi phí sản xuất. Thực tế đó đang đặt ra yêu cầu tổ chức lại sản xuất theo hướng đồng bộ, trong đó mô hình “Cánh đồng một giống” được xem là giải pháp hiệu quả nhằm giảm chi phí, nâng cao giá trị hạt gạo và từng bước hình thành vùng nguyên liệu chất lượng cao phục vụ chế biến, xuất khẩu.

Người dân xã Triệu Sơn liên kết sản xuất với Công ty CP Đầu tư phát triển VinaGreen gieo cấy lúa thu mùa 2026 theo mô hình “Cánh đồng một giống”.

Tại xã Triệu Sơn, mô hình này đang được Công ty CP Đầu tư phát triển VinaGreen phối hợp với UBND xã và các HTX nông nghiệp triển khai trong vụ lúa thu mùa năm 2026. Hơn 100 hộ dân tham gia liên kết sản xuất trên diện tích hơn 300ha với cùng một giống lúa chất lượng cao. Đây không chỉ là sự thay đổi về giống cây trồng mà còn là bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung theo chuỗi giá trị.

Theo ông Đỗ Minh Thủy, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Đầu tư phát triển VinaGreen, doanh nghiệp đang phối hợp với các địa phương, HTX nông nghiệp và các hộ sản xuất quy mô lớn để xây dựng mô hình “Cánh đồng một giống”. Việc thống nhất giống lúa sẽ tạo thuận lợi cho toàn bộ quy trình sản xuất, từ gieo cấy, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch; đồng thời đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong những năm tới, doanh nghiệp dự kiến mở rộng mô hình lên khoảng 3.500ha lúa chất lượng cao để phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Thực tế sản xuất cho thấy, việc sử dụng nhiều giống lúa trên cùng một cánh đồng khiến thời gian sinh trưởng không đồng đều. Hệ quả là việc lấy nước, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật hay thu hoạch đều phải thực hiện nhiều lần, làm tăng chi phí sản xuất. Không ít nơi, máy gặt phải quay lại nhiều đợt vì lúa chín không đồng đều, vừa tốn nhân công, vừa làm tăng thất thoát sau thu hoạch.

Trong khi đó, khi toàn bộ diện tích được gieo cấy cùng một giống lúa và cùng thời điểm, các khâu sản xuất đều được thực hiện đồng loạt. Lúa chín tập trung giúp máy móc dễ dàng thu hoạch, giảm chi phí, hạn chế thất thoát và nâng cao hiệu quả sản xuất. Quan trọng hơn, đây là điều kiện để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và giảm phát thải - những tiêu chí ngày càng được các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu quan tâm.

Hằng năm, tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh đạt 388.800ha, sản lượng lương thực khoảng 1,458 triệu tấn. Đây là lợi thế để Thanh Hóa từng bước tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, chuyên canh và nâng cao giá trị hạt gạo. Tuy nhiên, để mô hình “Cánh đồng một giống” phát huy hiệu quả, điều quan trọng là sự đồng thuận của người dân trong việc thay đổi tập quán canh tác, cùng với sự liên kết chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, HTX và doanh nghiệp từ khâu cung ứng vật tư đến bao tiêu sản phẩm.

“Cánh đồng một giống” không đơn thuần là thống nhất sử dụng một giống lúa trên cùng diện tích, mà còn là bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị. Khi nông dân, HTX và doanh nghiệp cùng liên kết, những cánh đồng lớn sẽ trở thành vùng nguyên liệu ổn định, góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Thanh Hóa, tạo nền tảng để ngành lúa gạo phát triển theo hướng chất lượng cao, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Bài và ảnh: Lê Hợi