Nhận diện “điểm nghẽn” trong thực hiện giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư công

Đến giữa tháng 7/2026, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn 27 địa phương chưa có diện tích hoàn thành giải phóng mặt bằng (GPMB) đối với các dự án đầu tư công, tương ứng tỷ lệ thực hiện bằng 0% theo kế hoạch năm. Thực trạng này đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các công trình, dự án và kết quả giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh.

Một dự án đầu tư công của UBND xã Tân Tiến chưa thực hiện được công tác GPMB.

Năm 2026, UBND xã Tống Sơn được giao thực hiện GPMB đối với 8 dự án đầu tư công với tổng diện tích 6,71ha, trong đó có những dự án hạ tầng quan trọng, như Dự án đường giao thông kết nối khu đô thị Hà Lĩnh (nút giao cao tốc tại xã Hà Lĩnh) - Cụm di tích đền Hàn, Cô Bơ, xã Hà Sơn, huyện Hà Trung, (nay là xã Tống Sơn); Dự án tăng cường khả năng tiêu thoát lũ vùng Bắc Thanh Hóa thuộc địa bàn xã Hà Tiến (cũ). Đến ngày 15/7, địa phương đã phê duyệt phương án bồi thường đối với 1,69ha nhưng chưa được bố trí kinh phí để chi trả cho các hộ dân nên chưa thể bàn giao mặt bằng.

Theo UBND xã Tống Sơn, nhiều dự án đã hoàn thành kiểm kê, phê duyệt phương án bồi thường nhưng chưa có nguồn vốn chi trả. Địa phương cũng chưa có khu tái định cư để bố trí cho các hộ phải di dời; một số trường hợp chưa thống nhất phương án bồi thường hoặc đề nghị tái định cư tại chỗ nhưng không phù hợp quy định. Bên cạnh đó, nhiều dự án còn vướng mắc về thủ tục pháp lý do hết thời gian thực hiện hoặc hết hiệu lực danh mục thu hồi đất, phải gia hạn và hoàn thiện lại hồ sơ. Hồ sơ địa chính của một số dự án còn sai lệch về diện tích, ranh giới, chủ sử dụng đất; nhiều hộ dân chưa ký hồ sơ kiểm kê hoặc còn tài sản trên đất cần tiếp tục xác minh, áp giá bồi thường.

Tương tự, năm 2026, UBND xã Tân Tiến được giao thực hiện GPMB diện tích 6,34ha để triển khai Dự án điểm dân cư nông thôn xã Nga Thái cũ (nay là xã Tân Tiến). Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn chưa đủ điều kiện triển khai các bước GPMB do quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 chưa được phê duyệt; một số hộ dân chưa đồng thuận với phương án bồi thường vì cho rằng đơn giá còn thấp. Bên cạnh đó, khu vực dự án chủ yếu là đất nông nghiệp, việc đầu tư hạ tầng cần được tính toán kỹ về khả năng kết nối giao thông cũng như hiệu quả khai thác quỹ đất sau đầu tư.

Ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Tân Tiến, cho biết: Trên địa bàn hiện vẫn còn một số khu dân cư đã hoàn thành hạ tầng nhưng chưa khai thác hiệu quả, nhiều lô đất đấu giá chưa có người mua. Nếu tiếp tục triển khai thêm dự án trong năm nay có thể dẫn đến dư thừa nguồn cung, phân tán nguồn lực trong khi ngân sách địa phương còn khó khăn. Vì vậy, UBND xã đã có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét chuyển kế hoạch GPMB đối với dự án này sang năm 2027, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hồ sơ quy hoạch và tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tạo sự đồng thuận trước khi triển khai.

Ngoài dự án trên, năm 2026 xã Tân Tiến còn được giao thực hiện GPMB 6,32ha để triển khai Dự án khu dân cư phía Bắc và phía Nam tuyến đường giao thông từ Khu Công nghiệp Bỉm Sơn đến đường bộ ven biển (địa bàn xã Nga Tân cũ). Tuy nhiên, đến giữa tháng 7, các bước như đo đạc, kiểm đếm, lập và phê duyệt phương án bồi thường vẫn chưa hoàn thành nên chưa có diện tích GPMB theo kế hoạch.

Tống Sơn và Tân Tiến chỉ là hai trong số nhiều địa phương đang gặp khó khăn trong công tác GPMB các dự án đầu tư công. Theo Báo cáo số 12661/SNNMT-QLĐĐ ngày 22/7/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 15/7, toàn tỉnh vẫn còn 27 địa phương chưa có kết quả GPMB đối với các dự án đầu tư công. Đáng chú ý, trong số đó có 19 địa phương chưa có kết quả GPMB đối với cả các dự án đầu tư công và các dự án đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp, như Hồi Xuân, Mường Chanh, Nga An, Nhi Sơn, Quảng Chính, Thiệu Toán, Xuân Thái, Yên Khương, Thạch Bình, Thọ Lập... Điều này cho thấy những khó khăn trong công tác GPMB không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư công mà còn tác động đến quá trình triển khai các dự án đầu tư ngoài ngân sách.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tiến độ GPMB chậm xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Đó là việc xác định nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất và loại đất phục vụ bồi thường mất nhiều thời gian do hồ sơ đất đai hình thành qua nhiều thời kỳ, thiếu đồng bộ, phát sinh tranh chấp. Một bộ phận người dân chưa đồng thuận vì cho rằng đơn giá bồi thường về đất, cây trồng và tài sản trên đất còn thấp. Bên cạnh đó, nhiều địa phương thiếu quỹ đất tái định cư hoặc hạ tầng khu tái định cư chưa hoàn thiện, dẫn đến việc bố trí tái định cư kéo dài.

Dự án mở rộng Đại lộ Lê Lợi, đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống, bị chậm tiến độ do vướng mắc trong GPMB.

Nhiều dự án cũng chưa đủ cơ sở pháp lý để triển khai do chưa được chấp thuận chủ trương đầu tư, danh mục thu hồi đất đã hết hiệu lực hoặc phải điều chỉnh hồ sơ. Không ít dự án đã hoàn thành các bước thu hồi đất nhưng chưa được bố trí nguồn vốn để chi trả bồi thường, hỗ trợ. Đối với các dự án do doanh nghiệp tự thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, việc người dân yêu cầu mức giá quá cao cũng ảnh hưởng đến tiến độ. Trong khi đó, đối với các dự án Nhà nước thu hồi đất, nhiều hộ dân lại so sánh mức bồi thường với giá thỏa thuận của doanh nghiệp nên chưa đồng thuận với phương án bồi thường.

Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ về thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được phân cấp cho UBND cấp xã. Tuy nhiên, năng lực, kinh nghiệm của một bộ phận cán bộ còn hạn chế; việc bàn giao hồ sơ từ các ban quản lý dự án cấp huyện trước đây chưa đầy đủ, khiến nhiều địa phương lúng túng trong quá trình triển khai.

Thực tế cho thấy, việc 27 địa phương chưa hoàn thành GPMB đối với các dự án đầu tư công không chỉ phản ánh khó khăn về tiến độ thực hiện từng dự án mà còn cho thấy những “điểm nghẽn” kéo dài trong công tác quản lý đất đai, chuẩn bị đầu tư, bố trí nguồn lực và tổ chức thực hiện. Việc tháo gỡ đồng bộ các vướng mắc về pháp lý, nguồn vốn, tái định cư và nâng cao năng lực thực thi ở cơ sở sẽ là yếu tố quyết định để đẩy nhanh tiến độ GPMB, góp phần hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong năm 2026.

Bài và ảnh: Hữu Đại