Trồng dược liệu “leo” thân cau: Mở lối kinh tế xanh từ triền đồi xứ Thanh

Giữa những triền đồi xanh ngút ngàn của xã Giao An (Thanh Hóa), một mô hình sản xuất nông nghiệp độc đáo đang dần định hình, khi cây cau không chỉ cho quả mà còn trở thành “giá thể sống” nuôi dưỡng dược liệu quý hiếm. Câu chuyện của ông Hà Văn Dũng (SN 1966), người dân tộc Mường, là minh chứng rõ nét cho tư duy làm nông linh hoạt, gắn với bảo tồn tài nguyên bản địa.

Ấn tượng đầu tiên khi đến khu vườn của gia đình ông Hà Văn Dũng ở làng Trô, xã Giao An là những hàng cau cao vút, thẳng tắp trải dài trên diện tích hơn 5ha. Ít ai biết, để có cơ ngơi này, ông từng nhiều năm mưu sinh bằng nghề thu gom dược liệu và buôn cau.

Nhận thấy đầu ra của quả cau ổn định, giá trị kinh tế tăng dần, từ năm 2006, ông mạnh dạn chuyển đổi hơn 1ha cây ăn quả sang trồng cau. Sau giai đoạn thử nghiệm, đến nay gia đình ông Dũng có khoảng 5 ha trồng cau với khoảng 13.000 cây mang lại nguồn thu đáng kể.

Không chỉ khai thác giá trị từ quả cau, gia đình ông còn chủ động tận dụng mo cau - phần phụ phẩm tưởng chừng bỏ đi để bán lại cho các cơ sở gia công đồ mỹ nghệ, qua đó gia tăng hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích canh tác.

Song song với đó, gia đình phát triển ươm trồng cây giống, từng bước hình thành nguồn cung ổn định, mở rộng hướng sản xuất và tạo thêm giá trị gia tăng bền vững.

Hiện nay, mỗi năm mô hình trồng cau của ông Dũng mang về doanh thu lên tới hàng tỷ đồng, trở thành điểm sáng kinh tế tại địa phương.

Bước ngoặt lớn trong hành trình làm nông của ông Dũng đến từ cây cốt toái bổ - một loại dược liệu quý, thuộc nhóm cần kiểm soát theo danh mục của Bộ Y tế. Trong những chuyến đi rừng thu mua dược liệu, ông nhận thấy loài cây này ngày càng cạn kiệt do khai thác tự phát. Nỗi trăn trở về nguy cơ mất nguồn gen quý đã thôi thúc ông tìm cách bảo tồn.

Ý tưởng tận dụng chính thân cau để trồng dược liệu nảy sinh từ thực tế: cốt toái bổ là loài sống ký sinh, ưa ẩm, thường bám vào thân cây hoặc vách đá. Năm 2010, ông mang những khóm cây đầu tiên từ rừng về ghép thử trên thân cau trong vườn. Những ngày đầu, mô hình gặp không ít trở ngại do thiếu kinh nghiệm. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì theo dõi và điều chỉnh kỹ thuật, ông dần tìm ra điều kiện thích hợp để cây sinh trưởng. Sau khoảng 5 năm, những bụi cốt toái bổ đầu tiên bắt đầu hình thành thân rễ - bộ phận có giá trị làm thuốc.

Thay vì bán ngay, ông giữ lại toàn bộ để nhân giống. Từ vài khóm ban đầu, đến nay, gần 1.000 bụi dược liệu đã phát triển trên các thân cau trong vườn. Mô hình không chỉ tận dụng không gian theo chiều đứng mà còn tạo ra hệ sinh thái canh tác đa tầng, tiết kiệm diện tích đất.

Theo y học cổ truyền, cốt toái bổ có công dụng bổ thận, tăng cường gân cốt, hỗ trợ điều trị các bệnh lý xương khớp. Nhu cầu thị trường vì thế luôn ở mức cao, với giá thu mua từ 35.000-50.000 đồng/kg tươi. Dù vậy, ông Dũng chưa vội khai thác thương mại. Theo tính toán, nếu thu hoạch, riêng diện tích dược liệu có thể mang lại khoảng hơn 100 triệu đồng mỗi năm. Song, với ông, việc chủ động nguồn giống và gìn giữ dược liệu bản địa mới là mục tiêu lâu dài.

Theo đánh giá mô hình “cau - dược liệu” là cách làm sáng tạo, tận dụng hiệu quả tài nguyên sẵn có. Thân cau từ chỗ chỉ có chức năng nâng đỡ nay trở thành nền tảng sinh trưởng cho cây dược liệu, góp phần giảm chi phí đầu tư và áp lực lên tài nguyên rừng tự nhiên.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững, gắn sản xuất với bảo tồn đa dạng sinh học. Trong thời gian tới, ông Dũng dự định tiếp tục mở rộng diện tích trồng cốt toái bổ, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm cho người dân địa phương. Nếu được nhân rộng, đây có thể trở thành hướng sinh kế mới, vừa giúp nâng cao thu nhập, vừa giữ gìn những loài dược liệu quý của xứ Thanh.

Hoàng Đông