Xây dựng vùng nguyên liệu phát triển bền vững sản phẩm OCOP

Sau nhiều năm triển khai Chương trình OCOP, tỉnh Thanh Hóa đã có 674 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao, hầu hết sản phẩm được công nhận đều có mức tăng trưởng doanh thu từ 15 - 20%. Dù vậy, thách thức lớn nhất hiện nay đối với nhiều chủ thể sản xuất chính là nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng do thiếu hụt nguyên liệu cục bộ hoặc chất lượng nguyên liệu đầu vào chưa đồng đều. Thực trạng này đòi hỏi một chiến lược quy hoạch vùng sản xuất nguyên liệu bài bản để bảo đảm nguồn cung sản phẩm và mở rộng quy mô sản xuất, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tổ hợp tác Hương Quê, xã Luận Thành xây dựng vùng dược liệu làm nguyên liệu sản xuất sản phẩm OCOP.

Để sản phẩm không chỉ dừng lại ở việc đạt sao mà còn vươn xa, chinh phục thị trường khó tính, yếu tố cốt lõi là phải giải quyết triệt để bài toán vùng nguyên liệu. Một sản phẩm OCOP bền vững cần bắt đầu từ một vùng sản xuất an toàn, minh bạch và có khả năng cung ứng ổn định. Nhận thức rõ vai trò của nguồn nguyên liệu đầu vào, cấp ủy, chính quyền các cấp đã triển khai nhiều giải pháp nhằm quy hoạch, mở rộng và chuẩn hóa các vùng sản xuất chuyên canh. Chương trình OCOP không chỉ hỗ trợ phát triển nhãn mác, bao bì hay xúc tiến thương mại, mà còn hỗ trợ các địa phương, chủ thể quy hoạch vùng trồng, nuôi đạt chuẩn. Việc áp dụng nghiêm ngặt các quy trình sản xuất an toàn (VietGAP, nông nghiệp hữu cơ, tiêu chuẩn xanh) đang trở thành kim chỉ nam để các chủ thể bảo vệ môi trường và giữ vững thương hiệu.

HTX nông lâm nghiệp Bình Sơn, xã Thọ Bình, từ khi tham gia Chương trình OCOP đã thoát khỏi tư duy sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, thủ công. HTX đã định hướng bà con quy hoạch và xây dựng thành công vùng nguyên liệu chè an toàn chuẩn VietGAP, trở thành nguồn cung nguyên liệu ổn định, chất lượng cao cho các sản phẩm như trà xanh sạch hay mật ong hoa rừng nguyên chất. Sự thay đổi tư duy trong sản xuất đã giúp HTX Bình Sơn xây dựng thành công 4 sản phẩm OCOP, trong đó, sản phẩm trà xanh sạch đạt chứng nhận OCOP 4 sao được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường. Hằng năm, nhu cầu nguyên liệu sạch, đạt tiêu chuẩn để sản xuất các sản phẩm từ chè của HTX đạt hàng trăm tấn. Do đó, HTX đã hợp tác với các hộ trồng chè trên địa bàn tự chủ và kiểm soát vùng nguyên liệu tại chỗ, diện tích khoảng hơn 300ha. Ông Lê Đình Tú, giám đốc HTX cho biết: “Với việc tiêu thụ mạnh tại các kênh truyền thống, sàn thương mại điện tử, lượng đơn hàng của HTX về sản phẩm OCOP từ chè rất lớn, đều đặn ở các thời điểm trong năm. Do đó, HTX phải xây dựng được vùng nguyên liệu đảm bảo cả về chất và lượng để sản xuất ổn định”.

Với việc duy trì chuỗi sản xuất, tiêu thụ sản phẩm OCOP bền vững, tổ hợp tác (THT) Hương Quê (xã Luận Thành) cũng là một điểm sáng tiêu biểu trong việc khai thác thế mạnh bản địa, xây dựng vùng nguyên liệu để phát triển sản phẩm OCOP. Bám sát định hướng của cấp ủy, chính quyền địa phương về phát triển nông nghiệp sinh thái, THT Hương Quê đã tổ chức sản xuất bài bản, kiểm soát chặt chẽ từ khâu chọn giống, chăm sóc đến chế biến. Việc gắn kết sản phẩm với văn hóa vùng miền và yếu tố thân thiện với môi trường đã giúp các sản phẩm OCOP của THT nhanh chóng chiếm được lòng tin của người tiêu dùng, khẳng định chỗ đứng vững chắc trên thị trường. Chị Quách Thị Anh, Tổ trưởng THT Hương Quê, cho biết: “Chúng tôi đã nghiên cứu, chiết xuất cây dược liệu thành các sản phẩm dược liệu chăm sóc sức khỏe, như: dầu gội, dầu sả, sữa tắm, nước ngâm chân... nên nhu cầu nguyên liệu của THT khá lớn, đa dạng. Bên cạnh thu mua của người dân địa phương hái tự nhiên, THT còn xây dựng các vùng sản xuất dược liệu hàng chục ha để chủ động nguồn liệu cho sản xuất không bị gián đoạn”.

Từ thực tế cho thấy, một trong những tiêu chí hàng đầu của các sản phẩm OCOP là phải mang đậm nét đặc trưng của địa phương gắn với tổ chức sản xuất, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định. Do đó, để nâng cao giá trị sản xuất của các sản phẩm OCOP và khuyến khích hỗ trợ các chủ thể hình thành, phát triển các vùng nguyên liệu quy mô lớn, ổn định, bên cạnh việc hỗ trợ phát triển tem nhãn, bao bì, quảng bá sản phẩm thì các cấp chính quyền địa phương cũng hỗ trợ thúc đẩy hình thành và phát triển các vùng nguyên liệu chất lượng cho sản xuất sản phẩm OCOP. Trên địa bàn tỉnh, nhiều sản phẩm OCOP đã có vùng nguyên liệu ổn định, như: vùng nguyên liệu sachi của Công ty CP Thương mại phát triển Châu Anh (xã Lương Sơn); vùng nguyên liệu mắc ca của HTX mắc ca Thành Phát (xã Thượng Ninh); vùng nguyên liệu chè của HTX nông lâm nghiệp Bình Sơn (xã Thọ Bình); vùng nguyên liệu cà gai leo của HTX nông dược Sống Hạnh Phúc (xã Cẩm Thạch)...

Để tiếp tục lan tỏa các điển hình sản xuất sản phẩm OCOP gắn với phát triển vùng nguyên liệu bền vững, hiệu quả, các cấp chính quyền địa phương đã và đang quy hoạch, quản lý chặt chẽ các vùng nguyên liệu đã được định hình; đẩy mạnh chuyển giao khoa học - kỹ thuật, ứng dụng công nghệ số vào quản lý và truy xuất nguồn gốc sản phẩm; ưu tiên nguồn lực vốn tín dụng, hỗ trợ hạ tầng giao thông, thủy lợi cho các vùng sản xuất tập trung. Đồng thời, khuyến khích mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông) nhằm bảo đảm đầu ra bền vững cho sản phẩm.

Việc xây dựng vùng nguyên liệu cho sản xuất sản phẩm OCOP không chỉ giúp cho các doanh nghiệp, HTX chủ động trong kế hoạch sản xuất và kiểm soát được nguồn nguyên liệu về thời gian, số lượng và chất lượng của sản phẩm. Do đó, cùng với sự nỗ lực, cố gắng của các chủ thể sản xuất thì những chính sách hỗ trợ, phát triển sản phẩm OCOP và phát triển nông nghiệp, nông thôn đã được tỉnh ban hành sẽ là yếu tố quan trọng để các chủ thể phát triển thêm các sản phẩm OCOP chất lượng cao, đủ tiêu chuẩn, chất lượng “vươn ra” thị trường lớn.

Bài và ảnh: Lê Thanh