Thiết kế chính sách nông nghiệp với tầm nhìn dài hạn

Sau giai đoạn 2021-2025 với nhiều cơ chế, chính sách tạo động lực cho khu vực nông nghiệp, nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang “thiết kế” chính sách giai đoạn 2026-2030 với tầm nhìn dài hạn, thực chất hơn... trước yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, số và bền vững.

Cánh đồng thôn Trước, xã Hoa Lộc - vùng sản xuất tập trung được đầu tư hạ tầng tưới tiêu từ chính sách của Nghị quyết số 185/2021/NQ-HĐND về phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân giai đoạn 2022-2025.

Nền tảng quan trọng

Giai đoạn 2021-2025, cùng với các cơ chế của Trung ương, tỉnh Thanh Hóa đã ban hành 8 nghị quyết, chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn với tổng kinh phí thực hiện trên 1.480 tỷ đồng. Đây là nguồn lực đáng kể, tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy chuyển dịch phương thức sản xuất theo hướng quy mô lớn, hiện đại và bền vững.

Nhờ chủ động tiếp cận các chính sách về tín dụng, khoa học, công nghệ và hỗ trợ đầu tư máy móc, HTX Cơ giới hóa nông nghiệp Đông Tiến (phường Đông Tiến) đã từng bước nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng quy mô hoạt động. Từ sản xuất manh mún, đến nay, HTX đã vươn lên trở thành đơn vị tổ chức sản xuất bài bản, ứng dụng công nghệ, đóng vai trò “đầu mối” liên kết trong chuỗi giá trị nông sản.

Theo ông Nguyễn Xuân Thiên, giám đốc HTX cho biết, thông qua các chính sách khuyến khích liên kết sản xuất, HTX đã xây dựng được mối quan hệ hợp tác bền vững với doanh nghiệp và nông dân, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Hiện HTX duy trì liên kết sản xuất và tiêu thụ trên diện tích hơn 200ha/năm, với sản lượng dưa Kim Hoàng hậu đạt trên 1.500 tấn/năm; đồng thời kết nối tiêu thụ với các hệ thống phân phối uy tín và chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch tại Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình... HTX cũng đã phát triển hệ thống 20.000m2 nhà màng, 2.000m2 trồng hoa lan hồ điệp, hình thành các trang trại quy mô 3,2ha và 1,2ha, đồng thời chuyển giao kỹ thuật cho nhiều tổ chức, cá nhân trong và ngoài tỉnh.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, nhiều chính sách hỗ trợ giai đoạn vừa qua đã phát huy hiệu quả rõ nét, góp phần thúc đẩy sản xuất theo hướng hàng hóa, nâng cao giá trị và giảm rủi ro trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Điển hình như chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm trồng trọt đã được triển khai trên diện tích gần 17.136ha, tập trung vào các nhóm cây trồng chủ lực như rau màu, cây xuất khẩu và cây thức ăn chăn nuôi, với tổng kinh phí gần 80 tỷ đồng, qua đó từng bước ổn định đầu ra và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Cùng với đó, chính sách hỗ trợ phát triển rau an toàn đã tạo chuyển biến tích cực trong tổ chức sản xuất, với 244,5ha rau chuyên canh được hỗ trợ, hơn 661.000m2 nhà lưới được đầu tư, đồng thời hình thành hệ thống tiêu thụ gồm 72 cửa hàng, gắn sản xuất với kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc trên diện tích hàng trăm ha. Đặc biệt, tại khu vực miền núi, chính sách hỗ trợ xây dựng vùng thâm canh lúa năng suất, chất lượng cao đã mang lại hiệu quả thiết thực, với hơn 8.500ha được hỗ trợ, cùng hệ thống hạ tầng nội đồng được nâng cấp đồng bộ, từ kênh mương đến giao thông và cơ giới hóa.

Nhờ định hướng phù hợp và chính sách hỗ trợ đồng bộ, tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp giai đoạn 2021-2025 ước đạt 3,81%/năm; cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản có chuyển biến tích cực, từng bước nâng cao giá trị gia tăng; thúc đẩy tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Định hình chính sách cho nông nghiệp hiện đại

Cũng theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, bên cạnh kết quả đạt được, các chính sách hỗ trợ nông nghiệp vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định. Mức hỗ trợ còn thấp, nội dung dàn trải; đặc biệt chưa hình thành được cơ chế đủ mạnh để thúc đẩy phát triển nông nghiệp số, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ.

Tại Hội thảo “Xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa”, Tiến sĩ Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh việc xây dựng chính sách nông nghiệp tại Thanh Hóa cần được đặt trong hệ quy chiếu phát triển mới, lấy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế chia sẻ làm trụ cột xuyên suốt. Theo đó, tỉnh cần sớm cụ thể hóa các định hướng này vào quy hoạch và kế hoạch phát triển, bảo đảm tính liên thông giữa sản xuất nông nghiệp với bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Cùng với đó, lưu ý chuyển từ tư duy hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái sản xuất bền vững, trong đó ưu tiên phát triển các mô hình nông nghiệp sinh thái, tái sử dụng phụ phẩm và hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn khép kín. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số và kinh tế chia sẻ để tối ưu hóa nguồn lực, từ sử dụng chung máy móc, hạ tầng đến khai thác dữ liệu phục vụ sản xuất.

Ông Nguyễn Đức Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: “Trước những yêu cầu mới từ thực tiễn sản xuất và xu thế phát triển, trên cơ sở tham vấn của các chuyên gia, kiến nghị của các địa phương, doanh nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang chủ trì nghiên cứu, xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2026-2030, báo cáo UBND tỉnh trình HĐND tỉnh xem xét, ban hành”.

Theo đó, chính sách sẽ tập trung vào một số nội dung trọng tâm như: Khuyến khích tích tụ, tập trung đất đai phát triển nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao; hỗ trợ đầu tư hạ tầng các vùng sản xuất tập trung; thúc đẩy phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, liên kết và bao tiêu sản phẩm nông nghiệp; xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh... Các chính sách này nhằm cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp được đề ra tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030; đồng thời tiếp tục phát huy hiệu quả của các cơ chế, chính sách hiện có và khắc phục những hạn chế của giai đoạn trước, tạo động lực mới cho phát triển nông nghiệp và môi trường.

Để chính sách phát huy hiệu quả thực chất trong thực tiễn, theo Tiến sĩ Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội, ngoài nền tảng thiết kế thể chế đồng bộ và khả thi, bảo đảm sự liên thông giữa các luật liên quan, tỉnh Thanh Hóa cần tổ chức điều hành theo hướng lấy kết quả, hiệu quả đầu ra làm thước đo, chuyển mạnh từ tư duy “quản lý theo ngành” sang “quản lý hệ sinh thái”, lấy nông dân làm chủ thể, doanh nghiệp làm động lực, khoa học công nghệ làm then chốt. Cùng với đó là đổi mới công cụ quản lý theo hướng hiện đại, ứng dụng dữ liệu số, công nghệ trong giám sát và điều hành; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thu hẹp khoảng cách giữa hoạch định với thực thi chính sách ở cơ sở. Đây được xem là những giải pháp cốt lõi để nâng cao hiệu quả chính sách trong giai đoạn tới.

Bài và ảnh: Tùng Lâm