Sau Hormuz, liệu có đến Bab el-Mandeb?

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang, eo biển Hormuz đang trở thành tâm điểm chú ý với những rủi ro ngày càng hiện hữu đối với an ninh hàng hải. Tuy nhiên, mối quan ngại không dừng lại ở đó.

Lực lượng Houthi tại Yemen đe dọa phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb. Ảnh: Global Look Press

Những tín hiệu gần đây từ lực lượng Houthi tại Yemen về khả năng phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb đã làm dấy lên lo ngại về một kịch bản bất ổn lan rộng sang điểm nghẽn chiến lược thứ hai, nơi kết nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Nếu cả hai “yết hầu” của thương mại toàn cầu cùng bị đặt dưới áp lực, hệ quả không chỉ là gián đoạn chuỗi cung ứng mà còn có thể kích hoạt một cú sốc năng lượng và kinh tế trên phạm vi toàn cầu. Vấn đề đặt ra là: sau Hormuz, liệu Bab el-Mandeb có trở thành điểm nóng tiếp theo?

Rủi ro chưa từng có đối với thương mại toàn cầu

Những diễn biến gần đây tại Trung Đông cho thấy nguy cơ gia tăng đáng kể đối với các tuyến hàng hải chiến lược toàn cầu, đặc biệt là eo biển Bab el-Mandeb và eo biển Hormuz - hai điểm nghẽn có vai trò then chốt trong lưu thông năng lượng và thương mại quốc tế. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang liên quan đến khả năng xảy ra một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, phong trào Ansar Allah (Houthi) tại Yemen đã phát đi tín hiệu về khả năng sử dụng các biện pháp quân sự để gây sức ép.

Theo Izvestia dẫn một nguồn tin trong phong trào, lực lượng này đang xem xét kịch bản đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb nếu các quốc gia vùng Vịnh tham gia trực tiếp hoặc hỗ trợ quân sự cho các hoạt động chống lại Iran. Đây được xem là một phản ứng tiềm tàng trước điều mà họ mô tả là “sự leo thang về quy mô can thiệp” của các nước trong khu vực.

Eo biển Bab el-Mandeb, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương, là tuyến vận tải huyết mạch kết nối châu Âu với châu Á thông qua kênh đào Suez. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể gây ra tác động lan tỏa trên phạm vi toàn cầu. Nếu bị phong tỏa, các tàu vận tải buộc phải chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng ở châu Phi, kéo dài thời gian vận chuyển, gia tăng chi phí và làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Những tín hiệu cảnh báo này xuất hiện trong bối cảnh các nguồn tin truyền thông phương Tây cho biết một số quốc gia vùng Vịnh như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đang cân nhắc tăng cường phối hợp với Mỹ nhằm đối phó với các rủi ro an ninh khu vực. Một số báo cáo cũng đề cập khả năng UAE hỗ trợ các hoạt động đảm bảo an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz.

Đáng chú ý, lực lượng Houthi đã nối lại các hoạt động quân sự ở cấp độ nhất định, bao gồm việc sử dụng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu liên quan đến Israel. Đây là những động thái đầu tiên kể từ khi một thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza được thiết lập vào cuối năm 2025, cho thấy nguy cơ mở rộng phạm vi xung đột.

Theo các chuyên gia kinh tế khu vực, nguy cơ lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở một điểm nghẽn đơn lẻ, mà là khả năng bất ổn đồng thời tại cả Bab el-Mandeb và Hormuz. Nếu hai tuyến đường này cùng bị gián đoạn, hệ thống vận chuyển năng lượng toàn cầu sẽ đối mặt với cú sốc chưa từng có trong nhiều thập kỷ.

Ước tính cho thấy việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Bab el-Mandeb có thể khiến nguồn cung dầu toàn cầu sụt giảm từ 4,2 đến 5 triệu thùng/ngày. Trong kịch bản này, chi phí logistics sẽ tăng mạnh do quãng đường vận chuyển kéo dài và nhu cầu tàu vận tải gia tăng. Tình trạng này có thể dẫn đến sự gia tăng đáng kể của giá năng lượng và chi phí hàng hóa trên toàn cầu.

Các dự báo cũng chỉ ra rằng giá dầu có thể tăng lên mức 120-150 USD/thùng trong kịch bản cơ bản. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài và lan rộng sang eo biển Hormuz, giá dầu có thể vượt ngưỡng 150-200 USD/thùng. Điều này không chỉ tác động đến thị trường năng lượng, mà còn kéo theo hệ lụy đối với lạm phát, tăng trưởng kinh tế và ổn định tài chính toàn cầu.

Như vậy, những diễn biến tại khu vực cho thấy một xu hướng đáng chú ý: các tác nhân phi nhà nước như Houthi ngày càng có khả năng tác động trực tiếp đến các cấu trúc kinh tế toàn cầu thông qua việc kiểm soát hoặc đe dọa các điểm nghẽn chiến lược. Điều này làm gia tăng tính bất định và phức tạp của môi trường an ninh quốc tế hiện nay.

Eo biển Bab el-Mandeb, nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương, là tuyến vận tải huyết mạch kết nối châu Âu với châu Á thông qua kênh đào Suez. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể gây ra tác động lan tỏa trên phạm vi toàn cầu. Ảnh: Reuters

Leo thang quân sự và những toan tính chiến lược tại eo biển Hormuz

Song song với những rủi ro tại Bab el-Mandeb, eo biển Hormuz tiếp tục là tâm điểm căng thẳng trong bối cảnh các tuyên bố và động thái quân sự giữa các bên liên quan gia tăng. Đây là tuyến đường vận chuyển khoảng một phần ba lượng dầu mỏ đường biển toàn cầu, do đó bất kỳ biến động nào cũng có thể gây ảnh hưởng sâu rộng.

Trong một phát biểu công khai, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đang tiến gần đến giai đoạn kết thúc và nhấn mạnh khả năng tiến hành các đòn tấn công mạnh hơn trong thời gian tới. Ông cho rằng các mục tiêu chiến lược chủ yếu đã gần đạt được, bao gồm việc làm suy yếu năng lực quân sự và công nghiệp quốc phòng của Iran. Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ những đánh giá này.

Các tuyên bố cứng rắn từ Washington đã tác động đáng kể đến tâm lý thị trường, làm suy yếu kỳ vọng về một giải pháp nhanh chóng cho xung đột. Giá dầu Brent theo đó ghi nhận xu hướng tăng, phản ánh mức độ nhạy cảm của thị trường trước các tín hiệu địa chính trị.

Một số chuyên gia cho rằng các tuyên bố về “thành công đáng kể” trong chiến dịch có thể mang tính chất chính trị và truyền thông, nhằm tạo dư địa cho việc điều chỉnh chiến lược nếu cần thiết. Trong khi đó, diễn biến thực địa vẫn được xem là yếu tố quyết định đối với xu hướng leo thang hay hạ nhiệt của xung đột.

Tại eo biển Hormuz, các dấu hiệu bất ổn tiếp tục gia tăng. Iran từng đề cập khả năng áp dụng các cơ chế kiểm soát hoặc thu phí đối với tàu thuyền nước ngoài đi qua, tương tự mô hình quản lý tại kênh đào Suez. Đồng thời, Tehran cũng đề xuất một khuôn khổ hợp tác khu vực, được gọi là “Hiệp ước Hormuz”, nhằm điều phối việc sử dụng tuyến đường này với sự tham gia của các quốc gia liên quan.

Ở chiều ngược lại, các nỗ lực quốc tế nhằm đảm bảo tự do hàng hải đang được đẩy mạnh. Một cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của đại diện ngoại giao từ hàng chục quốc gia đã được tổ chức để thảo luận về tình hình an ninh tại eo biển Hormuz. Trước đó, một nhóm các nước châu Âu và châu Á đã kêu gọi Iran chấm dứt các hoạt động có thể gây nguy cơ đối với giao thông hàng hải, mặc dù Tehran phủ nhận các cáo buộc liên quan.

Song song với các hoạt động ngoại giao, thực tế vận tải trên biển cũng cho thấy những dấu hiệu bất thường. Một số tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng đã bắt đầu quay trở lại khu vực Hormuz sau thời gian gián đoạn, tuy nhiên hoạt động vẫn diễn ra thận trọng và chưa phục hồi hoàn toàn. Các tuyến di chuyển của tàu thuyền cũng có sự điều chỉnh, phản ánh mức độ rủi ro gia tăng.

Ngoài ra, các sáng kiến tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc liên quan đến việc khôi phục an ninh hàng hải cũng đang được xem xét, dù có thể vấp phải những khác biệt quan điểm giữa các cường quốc. Điều này cho thấy tính chất phức tạp của vấn đề, khi các lợi ích chiến lược, kinh tế và an ninh đan xen.

Rõ ràng, tình hình tại eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb đang phản ánh một giai đoạn chuyển biến quan trọng của môi trường địa chính trị Trung Đông. Nguy cơ gián đoạn các tuyến hàng hải chiến lược không chỉ là hệ quả của xung đột quân sự, mà còn là công cụ gây sức ép trong cạnh tranh quyền lực giữa các bên liên quan.

Trong bối cảnh đó, triển vọng ổn định phụ thuộc lớn vào khả năng kiểm soát leo thang, duy trì các kênh đối thoại và tìm kiếm các cơ chế hợp tác đa phương hiệu quả. Nếu không, những biến động tại hai điểm nghẽn này có thể tiếp tục là nguồn rủi ro lớn đối với kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.

Hùng Anh (CTV)