Bước đi chiến lược của Anh trong tái định hình quyền lực kinh tế hậu Brexit

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục bị phủ bóng bởi xung đột địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc và xu hướng phân mảnh thương mại ngày càng rõ nét, việc Anh chính thức đạt được Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế.

Anh-quốc gia G7 đầu tiên đạt FTA với GCC. Ảnh: Tân Hoa Xã

Đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại trị giá hàng tỷ USD, mà còn là dấu mốc chiến lược phản ánh sự dịch chuyển sâu sắc trong tư duy đối ngoại và kinh tế của cả London lẫn các quốc gia vùng Vịnh. Lần đầu tiên trong lịch sử, GCC ký một hiệp định thương mại tự do với một quốc gia thuộc Nhóm G7. Còn với Anh, đây được xem là một trong những thỏa thuận thương mại lớn nhất kể từ sau Brexit - sự kiện đã làm thay đổi căn bản vị thế kinh tế và chiến lược của nước này trên bàn cờ toàn cầu.

Thắng lợi lớn đối với doanh nghiệp Anh

Chính phủ Anh ngày 21/5 cho biết nước này đã đạt được thỏa thuận thương mại với Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), với giá trị ước tính khoảng 5 tỉ USD mỗi năm trong dài hạn. Thỏa thuận được ký với GCC, tổ chức gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, diễn ra trong bối cảnh Trung Đông vẫn chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến liên quan tới Iran sau các cuộc không kích Mỹ - Israel hồi tháng 2.

GCC là tổ chức gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Ảnh: CCTV

Theo chính phủ Anh, thỏa thuận sẽ mang lại khoảng 3,7 tỉ bảng Anh mỗi năm trong dài hạn, tương đương khoảng 4,96 tỉ USD. Con số này cao hơn nhiều so với ước tính trước đây ở mức 1,6 tỉ bảng Anh, do nội dung cuối cùng của thỏa thuận mở rộng hơn dự kiến về tự do hóa thương mại và cam kết trong lĩnh vực dịch vụ.

Theo các điều khoản được công bố, GCC sẽ xóa bỏ 93% mức thuế đang áp lên hàng hóa của Anh. Chính phủ Anh cho biết lượng thuế được dỡ bỏ có giá trị tương đương khoảng 580 triệu bảng Anh vào năm thứ 10 của thỏa thuận. Mức thuế này sẽ được loại bỏ khoảng 2/3 ngay khi thỏa thuận có hiệu lực.

Các lĩnh vực được kỳ vọng hưởng lợi gồm ô tô, hàng không vũ trụ, điện tử, thực phẩm và đồ uống. Một số sản phẩm như ngũ cốc, phô mai cheddar, chocolate và bơ sẽ được miễn thuế hoàn toàn. Đổi lại, Anh cũng giảm thuế với hàng hóa từ các nước GCC. Tuy nhiên, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của khu vực vùng Vịnh sang Anh là dầu mỏ và khí đốt vốn đã được miễn thuế từ trước.

Điện tử là một trong những lĩnh vực được hưởng lợi từ thỏa thuận. Ảnh: The Guardian

Trong lĩnh vực dịch vụ, Anh duy trì quyền tiếp cận hiện tại vào thị trường GCC để các doanh nghiệp có thể mở rộng hoạt động mà không phải đối mặt với các rào cản mới. Các nước vùng Vịnh cũng được kỳ vọng mở rộng lĩnh vực dịch vụ của mình thông qua thỏa thuận này.

Thủ tướng Anh Keir Starmer mô tả thỏa thuận này, trị giá gấp đôi so với ước tính ban đầu, là một thắng lợi lớn đối với doanh nghiệp Anh cũng như người lao động, những người sẽ cảm nhận được lợi ích trong những năm tới thông qua mức lương cao hơn và nhiều cơ hội hơn.

Bộ trưởng Thương mại và Kinh doanh Peter Kyle cho biết: “Tôi tự hào rằng Vương quốc Anh là quốc gia G7 đầu tiên đạt được một thỏa thuận thương mại hiện đại và đầy tham vọng với GCC – một nhóm thị trường quan trọng và đang phát triển”. Theo ông, việc hoàn tất hiệp định cho thấy London vẫn có khả năng mở rộng ảnh hưởng thương mại toàn cầu sau Brexit.

Tổng thư ký GCC Jasem Mohamed Albudaiwi. Ảnh: FT

Tổng thư ký GCC Jasem Mohamed Albudaiwi cho biết khuôn khổ của thỏa thuận hướng tới việc tạo ra những lợi ích kinh tế “cụ thể và có thể đo lường” cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và công dân của bảy bên ký kết.

Không chỉ là thương mại, mà là “định vị lại nước Anh”

Đằng sau các con số kinh tế, giới quan sát quốc tế nhìn nhận đây là bước đi chiến lược của London nhằm chứng minh rằng Anh vẫn có thể đóng vai trò một cường quốc thương mại toàn cầu sau Brexit.

Tờ Financial Times nhận định thỏa thuận này là minh chứng rõ ràng cho chiến lược “Global Britain” - tham vọng tái định vị Anh thành trung tâm thương mại và tài chính linh hoạt hơn ngoài khuôn khổ Liên minh châu Âu.

Thỏa thuận là minh chứng rõ ràng cho chiến lược “Global Britain” của Anh. Ảnh: CCTV

Điều đáng chú ý là thỏa thuận được ký trong bối cảnh London đồng thời đang tìm cách “tái khởi động” quan hệ kinh tế với EU sau nhiều năm Brexit gây tổn thất thương mại. Các nguồn tin từ Reuters và The Guardian cho thấy chính phủ Anh hiện còn đang thảo luận khả năng xây dựng một “thị trường chung hàng hóa” với EU nhằm giảm thiểu các rào cản thương mại hậu Brexit.

Điều đó cho thấy chiến lược thương mại mới của Anh đang theo hướng “đa trục”: vừa nối lại phần nào quan hệ với châu Âu, vừa mở rộng sâu hơn sang Ấn Độ Dương - Trung Đông - châu Á.

GCC: Không còn chỉ là “cường quốc dầu mỏ”

Về phía GCC, việc ký FTA với Anh cũng mang ý nghĩa vượt xa thương mại thông thường. Các nền kinh tế vùng Vịnh hiện đang chạy đua đa dạng hóa mô hình phát triển để giảm phụ thuộc vào dầu mỏ thông qua các chương trình cải cách lớn như “Vision 2030” của Saudi Arabia hay chiến lược kinh tế số của UAE. Chính vì vậy, GCC cần tiếp cận sâu hơn với công nghệ, tài chính, giáo dục, trí tuệ nhân tạo, dịch vụ chuyên môn và chuỗi cung ứng công nghệ cao từ phương Tây.

Các nền kinh tế vùng Vịnh hiện đang chạy đua đa dạng hóa mô hình phát triển để giảm phụ thuộc vào dầu mỏ thông qua các chương trình cải cách lớn như “Vision 2030” của Saudi Arabia. Ảnh: FT

Hiệp định với Anh được xem là “cánh cửa chiến lược” giúp GCC tiếp cận các lĩnh vực mà London có thế mạnh toàn cầu như tài chính, luật, công nghệ số, bảo hiểm, giáo dục đại học và dịch vụ sáng tạo. Theo Reuters, thỏa thuận lần này không chỉ dừng ở cắt giảm thuế quan mà còn mở rộng mạnh về dịch vụ, bảo hộ đầu tư, sở hữu trí tuệ và thương mại số.

Đặc biệt, giới phân tích đánh giá cao điều khoản về “dòng chảy dữ liệu tự do” – được mô tả là cam kết đầu tiên kiểu này của GCC trong một FTA lớn. Điều khoản cho phép doanh nghiệp Anh lưu trữ và xử lý dữ liệu ngoài lãnh thổ vùng Vịnh, giúp giảm đáng kể chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu nội địa. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy GCC đang chuyển dần từ mô hình kinh tế dầu mỏ sang mô hình kinh tế số và trung tâm tài chính toàn cầu.

“Lá chắn kinh tế” giữa bất ổn Trung Đông

Thời điểm ký kết cũng mang nhiều hàm ý địa chính trị. Reuters cho biết hiệp định được hoàn tất trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang chịu tác động từ căng thẳng liên quan đến Iran sau các cuộc không kích Mỹ - Israel và các phản ứng quân sự tiếp theo trong khu vực. Trong môi trường bất ổn đó, cả Anh lẫn GCC đều cần củng cố “an ninh kinh tế”.

Một số chuyên gia phương Tây đánh giá thỏa thuận này phản ánh xu hướng “đa liên kết” mới của các quốc gia vùng Vịnh. Ảnh: The Guardian

Đối với Anh, vùng Vịnh không chỉ là thị trường xuất khẩu giàu tiềm năng mà còn là nguồn vốn đầu tư chiến lược. GCC hiện sở hữu hơn 5.000 tỷ USD tài sản thông qua các quỹ đầu tư quốc gia như Quỹ Đầu tư Công của Saudi Arabia hay Cơ quan Đầu tư Abu Dhabi của UAE.

Trong khi đó, các nước GCC cũng muốn đa dạng hóa đối tác chiến lược thay vì phụ thuộc tuyệt đối vào Mỹ hay Trung Quốc trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực toàn cầu ngày càng gay gắt.

Một số chuyên gia phương Tây đánh giá thỏa thuận này phản ánh xu hướng “đa liên kết” mới của các quốc gia vùng Vịnh: duy trì quan hệ an ninh với Mỹ, mở rộng hợp tác công nghệ với châu Âu và đồng thời tăng cường quan hệ kinh tế với châu Á.

“Phép thử” cho hậu Brexit

Xét trên phương diện chiến lược, hiệp định Anh - GCC vẫn mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn. Sau nhiều năm bị hoài nghi về khả năng duy trì vai trò trung tâm thương mại toàn cầu hậu Brexit, London đang phát đi thông điệp rằng nước Anh vẫn có thể xây dựng các liên minh kinh tế quy mô lớn bên ngoài châu Âu. Đối với GCC, đây cũng là bước khẳng định vị thế ngày càng độc lập và chủ động của khối này trong cấu trúc thương mại toàn cầu mới.

London đang phát đi thông điệp rằng nước Anh vẫn có thể xây dựng các liên minh kinh tế quy mô lớn bên ngoài châu Âu hậu Brexit. Ảnh: CCTV

Trong một thế giới ngày càng phân cực, nơi địa chính trị và thương mại đan xen chặt chẽ, các quốc gia đang không ngừng tìm kiếm những liên kết mới để bảo đảm tăng trưởng, an ninh và ảnh hưởng chiến lược. FTA giữa Anh và GCC vì thế không đơn thuần là một hiệp định thương mại. Đó là tuyên bố rằng sau Brexit, London vẫn muốn đóng vai trò một trung tâm quyền lực kinh tế toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là dấu hiệu cho thấy vùng Vịnh đang từng bước vượt ra khỏi hình ảnh “trung tâm dầu mỏ”, để trở thành một cực kinh tế - tài chính mới với tham vọng định hình luật chơi trong trật tự thế giới đang chuyển động mạnh mẽ.

Vân Bình