Nỗi lo ở bản Tung

Mùa mưa bão cận kề, nhiều hộ dân bản Tung, xã Trung Lý lại nơm nớp nỗi lo sạt lở khi vết nứt cắt ngang quả đồi tạo ta luy chênh lệch gần 3m.

Vết nứt tạo ta luy chênh lệch tại bản Tung.

Mỗi mùa mưa bão đến, gia đình Bí thư Chi bộ bản Tung Tráng A Páo cùng nhiều hộ dân ở đây lại bắt đầu công việc đã trở thành thói quen suốt nhiều năm qua. Thóc lúa được kê lên gác, quần áo và đồ đạc được gói ghém cẩn thận, gia súc được đưa đến khu vực cao hơn.

Nỗi lo ấy bắt nguồn từ trận lũ lịch sử xảy ra vào tháng 9/2018. Trong đêm tối, đất đá từ trên núi bất ngờ đổ xuống khiến nhiều hộ dân không kịp trở tay.

Anh Páo vẫn chưa quên thời khắc kinh hoàng ấy: “Khoảng nửa đêm, khi mọi người đang ngủ thì nghe tiếng đất đá đổ ầm ầm từ trên núi xuống. Có người vừa kịp chạy thoát thân nhưng nhà cửa, tài sản bị cuốn trôi theo dòng lũ”.

Tám năm đã trôi qua, nhưng dấu tích của trận lũ năm ấy vẫn còn hiện hữu. Trên sườn núi phía sau bản là một vết sạt dài khoảng 150m, ăn sâu vào lòng đất. Nhiều vị trí sụt lún tạo thành taluy chênh lệch gần 3m. Phía dưới khu vực này là nơi sinh sống của 63 hộ dân với hơn 300 nhân khẩu. Mỗi khi trời đổ mưa, người dân lại thấp thỏm hướng mắt về quả đồi phía sau nhà. Không ai dám chắc điều gì sẽ xảy ra nếu đất đá tiếp tục dịch chuyển.

“Vết nứt ngày càng lớn. Nhiều hộ dân phía dưới không dám ở nhà mà phải lên nương, lên rẫy dựng lán tạm để tránh nguy hiểm”, anh Páo cho biết.

Không chỉ sống trong nỗi lo sạt lở, cuộc sống của người dân bản Tung còn bị ảnh hưởng bởi sự chờ đợi kéo dài. Nhiều năm nay, cả bản nằm trong diện quy hoạch tái định cư nên việc đầu tư xây dựng gần như bị đình lại. Căn nhà gỗ của ông Tráng Khái Dùng là một trong số nhiều ngôi nhà đã xuống cấp. Thế nhưng, muốn sửa chữa cũng không được vì nằm trong diện chờ tái định cư (TĐC).

“Chúng tôi chỉ mong Nhà nước sớm xây dựng khu TĐC để bà con có nơi ở ổn định. Nhà cửa bây giờ xuống cấp lắm rồi, nhiều căn sắp không còn ở được nữa”, ông Dùng nói.

Nhiều căn nhà nằm dưới chân núi với nỗi lo sạt lở.

Theo thống kê của địa phương, hơn một nửa số hộ dân ở bản Tung hiện đang sinh sống trong những ngôi nhà xuống cấp, thậm chí đã có hộ chuyển đi nơi khác, một số hộ khóa cửa chuyển lên nương, rẫy. Trong khi đó, nhiều công trình hạ tầng thiết yếu chưa thể đầu tư đồng bộ do nằm trong vùng quy hoạch TĐC.

Khó khăn chồng chất khó khăn, ở bản Tung còn chưa có điện lưới quốc gia, giao thông đi lại còn nhiều trở ngại, sóng điện thoại chập chờn. Hiện người dân phải tự xoay xở bằng các nguồn điện nhỏ lẻ như năng lượng mặt trời hoặc tua bin phát điện tự chế. Nhiều hộ nghèo vẫn phải sinh hoạt dưới ánh lửa đèn.

Tâm lý chờ đợi kéo dài khiến người dân không dám đầu tư phát triển kinh tế, trong khi đó, trẻ em phải chịu nhiều thiệt thòi về điều kiện học tập, sinh hoạt.

Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý cho biết, đây là địa bàn miền núi đặc biệt khó khăn, thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ ống, lũ quét và sạt lở đất. Ngoài bản Tung, xã còn có bản Ma Hác đã được phê duyệt chủ trương bố trí TĐC cư từ nhiều năm trước nhưng đến nay vẫn chưa thể triển khai.

Một hộ dân khóa cửa để lên rẫy ở.

Theo Quyết định số 1541/QĐ-UBND năm 2019 của UBND tỉnh, các hộ dân sinh sống tại những khu vực có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất, lũ ống, lũ quét ở các xã Trung Lý và Mường Lý được đưa vào diện di dời, bố trí TĐC. Trong đó có nhiều hộ thuộc diện cần di dời khẩn cấp. Thế nhưng đến nay, không ít người dân vẫn đang tiếp tục sinh sống trong vùng nguy hiểm.

Về vấn đề này, với ông Lâu Văn Ngọc, cán bộ kỹ thuật Phòng Điều hành dự án Mường Lát, Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh, cho biết: "Theo Đề án 4845 giai đoạn 2021-2025, các xã khu vực Mường Lát cũ có 8 dự án TĐC trên địa bàn. Trong quá trình thực hiện quy trình đầu tư và tìm mặt bằng thì địa hình dốc, nhiều đá, trong khi nguồn vốn có hạn nên không thể triển khai thực hiện. Giai đoạn 2026-2030 khi cơ chế đã mở, đặc biệt là tổng mức đầu tư được nâng lên, thì đơn vị đang thực hiện quy trình các bước chuẩn bị đầu tư cho hai bản Tung và Ma Hác".

Đình Giang