Nơi di sản sống cùng cộng đồng

Không chỉ là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, Thiệu Trung còn tạo dấu ấn bởi cách gìn giữ và lan tỏa các giá trị di sản trong đời sống hôm nay. Không nằm yên trong các di tích hay những trang sử cũ, di sản nơi đây được cộng đồng gìn giữ, trao truyền và tiếp nối qua từng thế hệ.

Các em học sinh tham quan Di tích lịch sử cách mạng trụ sở làm việc của Tỉnh ủy Thanh Hóa thời kỳ 1967-1973.

Một buổi sáng tháng bảy, khuôn viên Di tích lịch sử cách mạng trụ sở làm việc của Tỉnh ủy Thanh Hóa thời kỳ 1967-1973 rộn ràng bước chân đoàn viên, thanh niên. Sau nghi lễ dâng hương thành kính, các bạn trẻ chăm chú lắng nghe những câu chuyện về một thời kỳ gian khó khi nơi đây từng là trung tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt, khi cả tỉnh vừa phải bảo vệ hậu phương, vừa chi viện tối đa cho tiền tuyến lớn miền Nam.

Hành trình tiếp tục đến Đền thờ nhà sử học Lê Văn Hưu - nơi tôn vinh người đặt nền móng cho nền quốc sử Việt Nam.

Đối với đoàn viên, thanh thiếu niên ở Thiệu Trung, những hoạt động về nguồn không chỉ là dịp tri ân tiền nhân mà còn là những bài học lịch sử sinh động ngay trên chính quê hương mình. Em Lê Thị Phương Linh, học sinh Trường THCS Thiệu Viên chia sẻ: “Sau khi được nghe giới thiệu về các di tích, về truyền thống cách mạng và trực tiếp tham quan làng nghề, em càng hiểu hơn giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương và thấy mình cần có trách nhiệm gìn giữ những giá trị ấy”.

Để bồi đắp tình yêu quê hương, Đoàn Thanh niên xã thường xuyên phối hợp với nhà trường tổ chức các chương trình về nguồn, chăm sóc di tích, kết nạp Đội, kết nạp Đoàn tại các “địa chỉ đỏ”; đưa đoàn viên, học sinh giao lưu với nghệ nhân làng nghề. Mỗi dịp lễ hội truyền thống, đoàn viên, thanh niên còn tích cực tham gia công tác phục vụ, hướng dẫn du khách, giữ gìn vệ sinh môi trường và hỗ trợ tổ chức các hoạt động văn hóa.

Bí thư Đoàn xã Thiệu Trung, Tô Thị Lâm cho biết: “Đoàn xã xác định giáo dục truyền thống phải gắn với trải nghiệm thực tế. Qua các hoạt động về nguồn, tham quan di tích và làng nghề, đoàn viên, thanh thiếu niên thêm hiểu, thêm yêu và có ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa của quê hương”.

Không chỉ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, các di tích còn là không gian văn hóa sống, nơi những giá trị di sản được gìn giữ và tiếp nối qua các lễ hội truyền thống. Mỗi mùa Lễ hội Đền thờ nhà sử học Lê Văn Hưu hay các lễ hội dân gian trên địa bàn, từ các bậc cao niên, người trung niên đến thanh niên, học sinh đều trực tiếp tham gia thực hành nghi lễ, phục vụ du khách và chung tay gìn giữ những nét đẹp văn hóa của quê hương. Chính sự đồng hành và tham gia tích cực của cộng đồng đã tạo nên sức sống bền bỉ cho di sản.

Mạch nguồn ấy tiếp tục được nối dài ở làng nghề đúc đồng Trà Đông, nơi tiếng búa, tiếng đồng ngân vang như nhịp thở của một nghề đã được lưu truyền qua hàng trăm năm. Trong những lò đúc luôn đỏ lửa, người thợ vẫn cần mẫn bên từng khuôn đúc, từng đường chạm khắc, gửi gắm vào mỗi sản phẩm niềm tự hào và khát vọng gìn giữ tinh hoa của quê hương.

Trong xưởng sản xuất của gia đình, nghệ nhân trẻ Nguyễn Bá Quý chăm chú hoàn thiện chiếc trống đồng. Sinh ra trong gia đình nhiều đời gắn bó với nghề đúc đồng, sau thời gian học tập và làm việc xa quê, anh quyết định trở về tiếp nối nghề truyền thống. Không chỉ miệt mài sáng tạo những sản phẩm mới, nhiều năm qua anh còn tích cực quảng bá làng nghề và các sản phẩm đồng Trà Đông trên mạng xã hội, tham gia các hội chợ, triển lãm để đưa sản phẩm đến gần hơn với khách hàng.

Anh Quý cho biết: “Giữ nghề không chỉ là giữ kỹ thuật của cha ông mà còn phải biết đổi mới để thích ứng với cuộc sống hiện đại. Tôi cũng chủ động quảng bá sản phẩm và làng nghề trên các nền tảng số, hội chợ, triển lãm để nhiều người biết hơn đến Trà Đông. Khi nghề phát triển, người trẻ sẽ có thêm động lực để gắn bó lâu dài”.

Hiện nay, địa phương đang phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch và chuyển đổi số. Các điểm di tích được gắn mã QR để tăng trải nghiệm cho du khách tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương; làng nghề và các điểm di tích được kết nối vào các tuyến tham quan, trải nghiệm. Nhiều cơ sở sản xuất chủ động quảng bá sản phẩm trên nền tảng số, mở rộng thị trường tiêu thụ. Những cách làm ấy đang tạo thêm sức sống mới cho các giá trị truyền thống, để di sản không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND xã Thiệu Trung Trần Ngọc Tùng cho biết: “Địa phương luôn xác định bảo tồn phải gắn với phát huy giá trị di sản. Ngoài quan tâm tu bổ, tôn tạo các di tích, duy trì lễ hội truyền thống, xã phối hợp với các nhà trường, tổ chức đoàn thể đẩy mạnh giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ; đồng thời khuyến khích các cơ sở sản xuất đổi mới mẫu mã, quảng bá sản phẩm, gắn làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm. Điều quan trọng nhất là khơi dậy ý thức, trách nhiệm của mỗi người dân trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa của quê hương”.

Bài và ảnh: Quỳnh Chi