Nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Dục ở xã Thiệu Quang

Nằm tại làng Phùng Cầu, xã Thiệu Quang, nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Dục là di tích lịch sử - văn hóa có ý nghĩa đặc biệt đối với dòng họ và Nhân dân địa phương. Không chỉ thờ phụng bậc đại khoa thời Hậu Lê, công trình còn là biểu tượng cho truyền thống hiếu học, tinh thần trọng chữ nghĩa và khát vọng vươn lên của bao thế hệ người dân nơi đây.

Nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Dục ở xã Thiệu Quang đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh. Ảnh: Khắc Công

Nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Dục xưa thuộc làng Phùng Cầu, huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Hóa (nay là làng Phùng Cầu, xã Thiệu Quang). Theo sách Quốc triều hương khoa lục của Cao Xuân Dục - Quốc sử quán triều Nguyễn và sách Danh sĩ Thanh Hóa và việc học thời xưa của NXB Thanh Hóa đều thống nhất ghi chép Tiến sĩ Nguyễn Dục sinh năm 1455 ở làng Phùng Cầu. Ông thi đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ khoa Canh Tuất (1490) đời vua Lê Thánh Tông, khi vừa tròn 25 tuổi. Ông làm quan đến chức Tự Khanh, đứng đầu Lục Tự, coi xét những việc không thuộc trách nhiệm của lục bộ trong triều đình. Việc đỗ đạt cao trong bối cảnh nền giáo dục Nho học phát triển đã đưa tên tuổi Nguyễn Dục trở thành niềm tự hào của quê hương và dòng họ.

Sau khi mãn quan, Tiến sĩ Nguyễn Dục về an trí tại quê nhà và mất tại đó. Con cháu trong dòng họ lấy ngày 15 tháng giêng làm đại lễ để tưởng nhớ ghi ơn ông. Nhân dân trong làng tôn ông là bậc tiên hiền và lập thêm miếu thờ ông tại gốc đa đầu làng để con cháu các dòng họ trong làng Phùng Cầu dâng lễ thắp hương theo tục lệ của làng mong cầu xin phù hộ việc thi cử đỗ đạt của con em trong làng.

Riêng tên tuổi của Nguyễn Dục, ngoài việc được ghi trong chính sử thì ông còn được ghi danh trên văn bia ở Văn miếu Quốc Tử Giám Hà Nội. Hiện nay, ở làng Phùng Cầu, ngoài ngôi nhà thờ thì khu mộ của Tiến sĩ Nguyễn Dục ở phần đất Lũng Mái còn có một tấm bia đá do một người cháu ngoại của ông là Nguyễn Quốc Giảng cung tiến dựng dưới thời vua Tự Đức.

Theo các tài liệu lịch sử của địa phương, nhà thờ Tiến sĩ Nguyễn Dục được xây dựng cách đây gần 500 năm. Đến thời Nguyễn vào đời vua Tự Đức cùng với việc tôn tạo khu mộ, nhà thờ cũng đã được tu bổ lại. Nhà thờ lúc đó có cả nhà tiền đường, hậu cung được cấu trúc theo kiểu hình chữ “Đinh”. Tòa tiền đường gồm 3 gian xây gạch, toàn bộ phần mái bằng gỗ, lợp ngói mũi. Các trụ cột phía trước xây gạch, trên đắp nổi hình chữ Hán Nguyễn Dục công từ. Đến năm 1954, do vỡ đê sông Chu và sông Cầu Chày khiến nhà thờ bị sập hoàn toàn. Đến năm 1995, con cháu trong dòng họ đã chung tay xây dựng lại nhà thờ trên nền đất cũ. Hiện nay, khu di tích gồm nhà thờ và khu mộ của Tiến sĩ Nguyễn Dục. Tại đây, vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật, đồ thờ tự và bia đá ghi lại thân thế, sự nghiệp và công lao của ông đối với quê hương, đất nước. Không gian nhà thờ mang đậm nét kiến trúc truyền thống, là nơi con cháu và Nhân dân địa phương thường xuyên tổ chức các hoạt động tưởng niệm, tri ân tiền nhân.

Giá trị nổi bật của di tích không chỉ nằm ở kiến trúc hay hiện vật lưu giữ mà còn ở ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Tấm gương vượt khó học tập và thành đạt của Tiến sĩ Nguyễn Dục đã trở thành niềm động viên cho nhiều thế hệ trẻ học tập, noi theo. Hằng năm, vào các ngày lễ, tết và ngày giỗ của ông, con cháu và người dân địa phương đều tổ chức các hoạt động dâng hương, tưởng niệm, qua đó góp phần gìn giữ truyền thống hiếu học và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Với những giá trị lịch sử, năm 2011 nhà thờ và khu mộ Tiến sĩ Nguyễn Dục được UBND tỉnh xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với giá trị lịch sử, văn hóa của công trình, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy truyền thống hiếu học trên quê hương Thiệu Quang.

Khắc Công