Giữ mạch nguồn văn hóa từ nghè Đông Lỗ

Giữa nhiều đổi thay của làng quê, nghè Đông Lỗ (xã Thiệu Hóa) vẫn được cộng đồng gìn giữ như một phần ký ức của quê hương. Hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa mà còn góp phần tiếp nối mạch nguồn truyền thống, bồi đắp bản sắc và đời sống tinh thần của người dân địa phương.

Nghè Đông Lỗ lưu giữ nhiều hiện vật quý.

Từ nhiều thế kỷ nay, nghè Đông Lỗ là nơi thờ hai vị thành hoàng làng Cao Minh Quảng Đức tôn thần và Uy Minh Hoằng Đức tôn thần - những người được Nhân dân tôn kính vì có công giúp nước, bảo vệ quê hương. Trải qua nhiều biến đổi, nghè luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Đông Lỗ, là nơi diễn ra các hoạt động tín ngưỡng, sinh hoạt văn hóa và gắn kết cộng đồng.

Để có diện mạo như hôm nay, nghè Đông Lỗ đã trải qua không ít biến cố. Theo các tư liệu về di tích, trong giai đoạn 1958-1960, công trình bị phá dỡ để phục vụ nhu cầu xây dựng các công trình công cộng. Đến năm 2014, từ nguồn công đức của Nhân dân, nghè Đông Lỗ được phục dựng trên nền đất cũ. Việc phục dựng không chỉ khôi phục một công trình tín ngưỡng mà còn thể hiện ý thức, trách nhiệm gìn giữ cội nguồn, sự trân trọng đối với những giá trị lịch sử, văn hóa được các thế hệ cha ông vun đắp.

Không chỉ có giá trị về lịch sử, nghè Đông Lỗ còn lưu giữ hệ thống hiện vật và tư liệu quý, phản ánh bề dày văn hiến của vùng đất. Nổi bật là 10 đạo sắc phong được các triều đại phong kiến ban tặng trong giai đoạn từ năm 1710 đến năm 1924. Bên cạnh đó còn có bia đá ghi danh những người đỗ đạt của làng, thần tích cùng nhiều tư liệu Hán Nôm quý. Đến nay, những hiện vật ấy vẫn được ban quản lý di tích và người dân gìn giữ cẩn trọng, trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa địa phương, đồng thời là minh chứng sinh động cho truyền thống hiếu học và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.

Ông Lê Tuấn Vũ, người trông coi di tích nghè Đông Lỗ, chia sẻ: “Tôi mong những đạo sắc phong, thần tích và các hiện vật của di tích luôn được gìn giữ nguyên vẹn để con cháu sau này hiểu hơn về lịch sử, truyền thống của quê hương. Với chúng tôi, giữ gìn di tích và từng hiện vật cũng là giữ gìn ký ức của làng và trách nhiệm với bậc tiền nhân”.

Từ sự chung tay của ban quản lý di tích và người dân, hệ thống hiện vật quý của nghè Đông Lỗ vẫn được bảo quản khá nguyên vẹn. Những đạo sắc phong được treo trang trọng trong chính điện, cùng các tư liệu, hiện vật khác trở thành những “chứng nhân” lặng lẽ của lịch sử, góp phần kể lại câu chuyện về một vùng đất giàu truyền thống văn hóa và tinh thần hiếu học.

Nếu những hiện vật còn lưu giữ là chứng tích của quá khứ thì lễ hội truyền thống lại là nơi những giá trị ấy tiếp tục được trao truyền trong đời sống đương đại. Hằng năm, vào dịp khai hội ngày 7 tháng Giêng, ngày sinh và ngày hóa của hai vị thành hoàng, người dân địa phương cùng con em xa quê lại trở về dâng hương, tham gia các nghi lễ truyền thống. Trong không gian linh thiêng của nghè, những nghi thức tế lễ được thực hành theo phong tục truyền thống, cùng với các hoạt động văn nghệ, trò chơi dân gian, tạo nên không khí đầm ấm, gắn kết.

Lễ hội không chỉ là dịp tri ân tiền nhân mà còn trở thành cầu nối giữa các thế hệ. Người cao tuổi truyền dạy nghi thức tế lễ, kể cho con cháu nghe về lịch sử của di tích, về công lao của hai vị thành hoàng làng và truyền thống của quê hương. Lớp trẻ tích cực tham gia chuẩn bị lễ hội, giữ gìn cảnh quan di tích, trong khi nhiều người con xa quê trở về dâng hương, đóng góp kinh phí, công sức cho công tác bảo tồn. Chính sự tiếp nối ấy đã giúp nghè Đông Lỗ không chỉ lưu giữ những giá trị của quá khứ mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa của cộng đồng.

Bà Lê Thị Kim Oanh, công chức văn hóa xã Thiệu Hóa, cho biết: “Cùng với việc bảo quản nguyên trạng hệ thống hiện vật, xã duy trì các hoạt động lễ hội, sinh hoạt tín ngưỡng theo phong tục truyền thống. Đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức của Nhân dân trong bảo vệ di sản; từng bước số hóa tư liệu, cập nhật thông tin và quảng bá hình ảnh nghè Đông Lỗ trên các nền tảng số, góp phần đưa những giá trị của di tích đến gần hơn với người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ”.

Bài và ảnh: Thùy Linh