Dấu ấn một dòng họ khoa bảng, trung liệt

Nằm yên bình bên hạ lưu sông Chu, từ đường họ Nguyễn Đình ở thôn Lam Vỹ, xã Thiệu Vũ (nay là xã Thiệu Tiến) không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học, lòng yêu nước và truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của một trong những dòng họ tiêu biểu ở xứ Thanh.

Con cháu dòng họ Nguyễn Đình dâng hương tại từ đường Nguyễn Đình.

Theo sử liệu địa phương và gia phả dòng họ, họ Nguyễn Đình có gốc tích lâu đời, khởi tổ là cụ Nguyễn Đình Trí (Đô chỉ huy sứ Trí Võ hầu). Khoảng đầu thế kỷ XVII, cụ đã chọn vùng đất Lam Vỹ làm nơi dừng chân, khai khẩn điền thổ, lập nên cơ nghiệp. Từ vùng đất hoang sơ buổi đầu, bằng bàn tay lao động và tầm nhìn của bậc tiền nhân, nơi đây nhanh chóng trở thành vùng quê trù phú. Trải qua hơn 400 năm lịch sử, dòng họ Nguyễn Đình đã phát triển thành một dòng tộc danh giá, có truyền thống hiếu học và đóng góp nhiều công thần, danh tướng cho các triều đại phong kiến Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn Lê Trung hưng.

Theo gia phả họ Nguyễn Đình, từ đường Nguyễn Đình được Quận công Nguyễn Đình Quế, người giữ chức Phụ Quốc Thượng tướng quân Đô đốc phủ, Tả Đô đốc đồng tri Thái bảo, chủ trì xây dựng cách đây hơn 300 năm. Từ đường là nơi thờ tự nhiều nhân vật nổi tiếng của dòng họ được ghi chép, tôn vinh trong các bộ quốc sử, như: Quận công Nguyễn Đình Tường; Quận công Nguyễn Đình Hàn; Quận công Nguyễn Đình Hoán (có tài liệu chép là Hoàn), từng giữ chức Quốc sư; Quận công Nguyễn Đình Tào, giữ chức Quốc sư; Quận công Nguyễn Đình Đống... Đây đều là những người có công lớn trong việc kinh bang tế thế, bảo vệ biên cương, an dân.

Trải qua thời gian và những biến cố của lịch sử, từ đường Nguyễn Đình nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Gần nhất, năm 2004, con cháu trong dòng họ đã chung tay xây dựng lại từ đường trên nền cũ với không gian mang đậm kiến trúc truyền thống. Không gian thờ tự được bài trí trang trọng với hệ thống bàn thờ, hoành phi, câu đối..., thể hiện sự tôn kính đối với các bậc tiền nhân và gợi nhắc truyền thống hiếu học của dòng họ. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Qua nhiều thế hệ, con cháu dòng họ Nguyễn Đình luôn gìn giữ và phát huy giá trị của từ đường. Hằng năm, vào các ngày lễ, tết và ngày giỗ tổ, đông đảo con cháu ở khắp mọi miền đất nước về đây dâng hương, tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân đã có công khai khẩn đất đai, lập nghiệp, xây dựng quê hương và giáo dục con cháu đoàn kết, hiếu học, nghĩa tình. Tại đây, các nghi thức tế tổ truyền thống được thực hiện trang nghiêm, bài văn tế tổ vang lên nhắc nhở thế hệ trẻ về truyền thống trung liệt, hiếu học của cha ông.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, từ đường Nguyễn Đình còn là địa điểm gắn kết tình thân trong dòng họ. Đây là nơi tổ chức các hoạt động gặp mặt, biểu dương con cháu có thành tích trong học tập, lao động, công tác; nhắc nhở các thành viên trong dòng họ thực hiện tốt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, cùng nhau tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước tại địa phương.

Năm 2010, từ đường Nguyễn Đình được UBND tỉnh công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa của công trình, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy truyền thống hiếu học, yêu nước của dòng họ Nguyễn Đình cũng như quê hương Thiệu Tiến.

(Bài viết sử dụng tư liệu trong Lý lịch di tích lịch sử văn hóa từ đường Nguyễn Đình, xã Thiệu Vũ).

Bài và ảnh: Khắc Công