Mường Đeng khởi sắc từ du lịch cộng đồng

Giữa đại ngàn miền Tây xứ Thanh, Mường Đeng - vùng đất thuộc xã Yên Thắng ngày nay hiện lên như một miền sơn cước giàu bản sắc, nơi thiên nhiên hùng vĩ hòa quyện với chiều sâu văn hóa của đồng bào dân tộc Thái. Từ những nếp nhà sàn truyền thống, thửa ruộng bậc thang vàng óng mùa lúa chín đến âm vang lễ hội, điệu xòe, câu khặp, tất cả đang được người dân nơi đây gìn giữ, phát huy để trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng.

Xã Yên Thắng gắn phát triển du lịch với gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Ảnh: Mạnh Hải

Yên Thắng là vùng đất thuộc Mường Đeng xưa, một trong những không gian cư trú lâu đời của đồng bào dân tộc Thái ở miền Tây Thanh Hóa. Trải qua thời gian, nơi đây vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ của núi rừng, sự trù phú của đất đai và những giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Trên nền tảng ấy, Yên Thắng đang từng bước khởi sắc. Người dân không chỉ mạnh dạn áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, mà còn biết khai thác tiềm năng, lợi thế của quê hương để phát triển du lịch theo hướng bền vững.

Lên với Yên Thắng, du khách có thể cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp trong lành, nên thơ của miền sơn cước. Những nếp nhà sàn thấp thoáng bên triền núi, những con suối trong veo len qua bản làng, những thửa ruộng bậc thang ở bản Ngam mùa lúa chín trải dài như dải lụa vàng, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ, vừa trữ tình. Không chỉ được ngắm cảnh, du khách còn có dịp hòa mình vào nhịp sống của người dân bản địa: theo chân bà con ra đồng sản xuất, xuống suối bắt cá, trải nghiệm chợ phiên Ngàm Pốc - nơi giao lưu, trao đổi hàng hóa giữa người dân địa phương với bà con cụm bản Phôn Xay, huyện Sầm Tớ, tỉnh Hủa Phăn, nước bạn Lào.

Cùng với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, Yên Thắng còn hấp dẫn du khách bởi không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái. Những món ăn dân dã như thịt nướng, cá suối, măng rừng, cơm lam, xôi ngũ sắc, rượu men lá... được chế biến bằng kinh nghiệm, sự khéo léo và tấm lòng hiếu khách của người dân vùng cao. Đặc biệt, vào tháng 9 âm lịch hằng năm, du khách có dịp hòa mình vào lễ hội Chá Mùn- nét sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của đồng bào Thái, nơi gửi gắm ước nguyện về cuộc sống bình yên, no ấm, hạnh phúc, đồng thời thể hiện niềm tin, tình yêu và sự gắn bó của con người với bản làng, quê hương.

Trong hành trình phát triển du lịch cộng đồng của Yên Thắng, bản Ngam được xem là một trong những điểm sáng. Bản hiện có 446 hộ với gần 1.900 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái. Khoảng 70% số hộ trong bản vẫn sinh sống trong những nếp nhà sàn truyền thống. Đây không chỉ là không gian cư trú quen thuộc của người dân, mà còn là tài sản văn hóa quý giá, tạo nên bản sắc riêng cho du lịch cộng đồng nơi đây.

Nhằm tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, ban quản lý bản Ngam đã tích cực tuyên truyền, vận động các hộ có điều kiện cải tạo nhà sàn thành homestay, vừa giữ gìn kiến trúc truyền thống, vừa đáp ứng nhu cầu lưu trú, trải nghiệm của du khách. Cách làm này đã từng bước mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân vùng cao, biến những giá trị vốn có của bản làng thành lợi thế trong phát triển du lịch.

Anh Lò Viết Lâm, một trong những hộ dân làm du lịch cộng đồng ở bản Ngam, chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi chủ yếu trồng lúa, chăn nuôi, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Được chính quyền địa phương quan tâm, động viên, khuyến khích, gia đình đã mạnh dạn đầu tư cải tạo nhà sàn, chỉnh trang cảnh quan và tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ du lịch do xã tổ chức. Nhờ phát triển du lịch cộng đồng, gia đình đã có nguồn thu ổn định, đồng thời tạo việc làm cho lao động địa phương".

Hiện nay, trên địa bàn xã Yên Thắng có 12 hộ dân đầu tư làm dịch vụ du lịch, trong đó có 10 hộ làm du lịch cộng đồng và 2 hộ đầu tư xây dựng cơ sở lưu trú phục vụ du khách tham quan, trải nghiệm. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã đã đón khoảng 15.000 lượt khách.

Anh Nguyễn Mạnh Hùng, phường Hạc Thành, một du khách đến tham quan, trải nghiệm tại Yên Thắng, cho biết: Gia đình được lưu trú trong nếp nhà sàn truyền thống, thưởng thức những món ăn mang đậm hương vị vùng cao và xem các tiết mục văn nghệ do chính người dân địa phương biểu diễn, trải nghiệm, khám phá nhịp sống chậm rãi nơi đại ngàn. Chuyến đi đã để lại trong gia đình nhiều ấn tượng sâu sắc về cảnh sắc thiên nhiên đẹp, văn hóa và con người nơi đây.

Theo ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng, thời gian qua, hoạt động du lịch của địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều hộ dân đã thay đổi tư duy phát triển kinh tế, mạnh dạn đầu tư vốn để làm du lịch, qua đó nâng cao thu nhập cho gia đình. Tuy nhiên, những tiềm năng, lợi thế của địa phương vẫn chưa được khai thác tương xứng. Thời gian tới, xã Yên Thắng tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân cải tạo nhà sàn, tạo cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp; khuyến khích bà con tham gia các lớp tập huấn nâng cao kỹ năng làm du lịch; huy động các nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho du khách và các nhà đầu tư về với vùng đất Mường Đeng.

Cùng với đó, địa phương sẽ tăng cường quảng bá tiềm năng, lợi thế; vận động người dân phát triển các loại cây trồng, vật nuôi đặc sản gắn với du lịch, qua đó nâng cao giá trị kinh tế và tạo thêm sản phẩm trải nghiệm cho du khách.

Mường Đeng hôm nay đang khoác lên mình diện mạo mới, đẹp như tranh giữa đại ngàn xứ Thanh. Sự khởi sắc ấy không chỉ đến từ những con đường mở rộng, những homestay được chỉnh trang, hay lượng khách ngày một tăng, mà còn bắt nguồn từ ý thức gìn giữ cội nguồn văn hóa, từ khát vọng vươn lên của người dân vùng cao.

Thu Hòa