Giữ bản giữa “cơn sóng ngầm”

Ở xã biên giới Trung Lý, để ngăn chặn tình trạng tảo hôn và bỏ học trong học sinh, công việc ở cơ sở vì thế bắt đầu từ sớm, đi trước một bước, nắm bắt kịp thời tình hình, tuyên truyền, vận động từng trường hợp khi mọi thứ còn có thể thay đổi.

Công an xã Trung Lý nắm tình hình học sinh tại hộ gia đình ở bản Tà Cóm.

Đi từng nhà, giữ từng đứa trẻ

Sáng sớm, tổ công tác do Trung tá Vi Văn Noóc, Trưởng Công an xã Trung Lý dẫn đầu có mặt ở bến sông Mã. Qua sông, tổ công tác tiếp tục di chuyển vào bản Tà Cóm. Vừa vào bản, Thiếu tá Lâu Văn Chứ, cán bộ phụ trách bản Tà Cóm dừng lại trước một căn nhà gỗ. Trong nhà, một bé gái khoảng 15 tuổi đang bế em nhỏ. “Trường gọi mấy lần rồi. Nhưng nhà bảo bận việc nên vẫn nghỉ học”, anh Chứ nói.

Xã Trung Lý rộng gần 200km2, dân số hơn 7.300 người, các bản nằm rải rác qua những dãy núi. Ở nhiều gia đình, việc học của con cái đứng sau mưu sinh; có em dừng lại sau bậc tiểu học hoặc THCS, ở nhà phụ giúp hoặc đi làm xa. Theo Công an xã Trung Lý, trong khoảng 2 - 3 năm gần đây, tình trạng tảo hôn giảm rõ rệt, hầu như không còn trong nhóm học sinh. Tuy nhiên, việc học sinh nghỉ học giữa chừng vẫn còn, tập trung ở cấp THCS, chủ yếu ở những khu vực xa trường.

Tại bản Tà Cóm, một trường hợp như vậy đã được phát hiện kịp thời. Nhà ông Sùng A Pó và bà Lý Thị Ly nằm ở cuối bản. Trong nhà chỉ còn bà và hai đứa cháu. Đứa lớn là Sùng Thị Dợ, học lớp 8. Cuối năm học trước, Dợ nghỉ học một tuần, không liên lạc được. Khi tổ công tác xuống tận nhà, câu chuyện mới rõ, một gia đình ở bản khác đã sang hỏi, người lớn từng tính chuyện cưới sớm để giảm gánh nặng. Sau nhiều lần tiếp cận, chị Hà Thị Lên, Chủ tịch Hội LHPN xã Trung Lý đã vận động được bà nội của Dợ cho quay lại trường. Không bị ép đi lấy chồng, việc học của Dợ được giữ lại.

Tuy nhiên, có những trường hợp chỉ chậm một bước là không còn cơ hội giữ lại. Bản Tà Cóm cách xa trung tâm xã, nhà trường phát hiện một học sinh lớp 9 nghỉ học nhiều ngày liên tiếp. Giáo viên báo lên xã, công an nắm thông tin, tổ công tác xuống ngay trong ngày. Gia đình nói em đi nương, rồi nói sang nhà họ hàng. Khi quay lại lần thứ hai, em đã rời khỏi địa bàn. Em theo người quen đi làm xa cùng nhóm thanh niên trong bản. Không có đám cưới, cũng không có giấy tờ. Chỉ là một quyết định nhanh trong gia đình, diễn ra trong vài ngày. “Khi xuống đến nơi thì em đã đi rồi. Liên lạc rất khó, việc quay lại trường không còn hiệu quả”, anh Chứ nói.

Theo thầy Nguyễn Duy Thủy, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Trung Lý, việc phát hiện học sinh có nguy cơ thường bắt đầu từ những biểu hiện rất nhỏ, như nghỉ học không lý do, đi học thất thường. Nhà trường duy trì liên lạc với gia đình, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương để nắm thông tin từ sớm. Tuy nhiên, với những bản xa, khi thông tin đến được thì nhiều em đã rời khỏi địa bàn.

Không để “sóng ngầm” thành “sóng lớn”

Từ những trường hợp cụ thể, Công an xã Trung Lý phân công cán bộ phụ trách từng bản, lập danh sách theo dõi các trường hợp học sinh có nguy cơ bỏ học. Danh sách này được cập nhật thường xuyên, điều chỉnh ngay khi có thông tin mới. “Chúng tôi xác định phải đi trước một bước, bởi khi sự việc đã thành thì việc vận động các gia đình, các em sẽ khó hơn nhiều. Công việc ở cơ sở là giữ từng trường hợp, không để xảy ra việc học sinh bỏ học khi còn có thể tác động”, Trung tá Vi Văn Noóc, Trưởng Công an xã Trung Lý nói.

Mỗi lần xuống cơ sở, tổ công tác gồm nhiều lực lượng cùng tham gia. Công an trao đổi về quy định pháp luật và hệ lụy. Hội phụ nữ làm việc trực tiếp với phụ huynh. Giáo viên giữ liên hệ với học sinh. Nội dung trao đổi gắn với từng hoàn cảnh cụ thể. Sau can thiệp, các trường hợp tiếp tục được theo dõi. Giáo viên nắm tình hình chuyên cần, gia đình được nhắc nhở thường xuyên. Với những trường hợp có nguy cơ bỏ học cao, cán bộ phụ trách bản chủ động đến tận nhà để trao đổi. Theo số liệu của xã Trung Lý, năm học 2024-2025 có 15 học sinh bỏ học; năm học 2025-2026 là 16 trường hợp, chủ yếu ở cấp THCS. Tình trạng tảo hôn giảm mạnh, không còn xảy ra công khai trong học sinh. Tuy nhiên, việc học sinh rời lớp, nghỉ học vẫn chưa được khắc phục triệt để.

Kết quả không chỉ thể hiện qua con số, nó hiện ra ở những đứa trẻ còn đi học. Ở Trung Lý, giữ được một đứa trẻ ở lại trường là giữ được cả một hướng đi đúng đắn cho tương lai của trẻ.

Bài và ảnh: Tăng Thúy