EU đề xuất “thành viên liên kết” cho Canada

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất thiết lập quy chế “thành viên liên kết” dành cho Canada, đồng thời công bố hàng loạt sáng kiến về an ninh, biến đổi khí hậu, an toàn số và kiểm soát di cư trong Thông điệp Liên minh châu Âu năm 2026.

Phát biểu tại Strasbourg, Pháp, ngày 16/9, trong Thông điệp Liên minh châu Âu kéo dài khoảng một giờ, bà Ursula von der Leyen nhận định châu Âu đang trải qua những thay đổi “đáng kinh ngạc” và phải đối mặt với những thách thức “đặc biệt”. Theo bà, châu Âu đã lựa chọn con đường riêng và đang hướng tới một châu Âu mạnh mẽ, độc lập hơn.

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất là thiết lập quy chế “thành viên liên kết” dành cho Canada, nhằm đưa quốc gia Bắc Mỹ này xích lại gần Liên minh châu Âu (EU). Bà von der Leyen cho rằng EU và Canada chia sẻ nhiều giá trị và cách nhìn nhận thế giới, đồng thời đề xuất xây dựng một “liên minh vì tương lai”, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực an ninh kinh tế, sản xuất thông minh, công nghệ tiên tiến, quốc phòng, năng lượng, khoáng sản quan trọng, pin và khu vực Bắc Cực. Tuy nhiên, bà chưa nêu cụ thể quy chế “thành viên liên kết” sẽ được triển khai như thế nào và phù hợp ra sao với các hiệp ước hiện hành của EU.

Về biến đổi khí hậu, bà von der Leyen gọi mùa hè năm 2026 là “mùa hè của sự thật”, khi châu Âu hứng chịu các vụ cháy rừng, sông băng tan, thiếu nước, mất mùa và nắng nóng cực đoan. Theo số liệu được bà đưa ra, khoảng 660.000 ha đã bị thiêu rụi, 12 triệu tấn nông sản bị mất và hơn 35.000 người tử vong trong các đợt nắng nóng. EU sẽ triển khai Kế hoạch ứng phó nắng nóng châu Âu, tập trung vào cảnh báo sớm, chuẩn bị y tế, thích ứng đô thị, làm mát và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương.

Về an ninh, trong bối cảnh châu Âu liên tiếp xảy ra các vụ tấn công hỗn hợp, trong đó một số vụ được cho là có liên quan đến Nga, bà von der Leyen đề xuất một cơ chế mới tương tự Điều 4 của NATO. Cơ chế này cho phép các nước thành viên kích hoạt tham vấn chính trị khi xảy ra một cuộc tấn công hỗn hợp, nhằm phối hợp phản ứng của EU và ngăn nguy cơ leo thang. Bà đồng thời đề xuất thành lập “Hội đồng An ninh châu Âu”, quy tụ lãnh đạo Ukraine, Anh, Na Uy, Canada và các đối tác dân chủ khác.

Trong lĩnh vực công nghệ, bà von der Leyen công bố Đạo luật Trẻ em EU, theo đó đề xuất cấm trẻ dưới 13 tuổi sử dụng mạng xã hội và hạn chế quyền tiếp cận đối với người dưới 15 tuổi. Về trí tuệ nhân tạo (AI), bà von der Leyen nhấn mạnh cần giám sát sự phát triển của các mô hình tiên tiến nhất và thiết lập các biện pháp bảo đảm an toàn. EU sẽ tổ chức thảo luận với các phòng thí nghiệm AI hàng đầu về đánh giá, kiểm chứng mô hình, cảnh báo sớm và an ninh AI.

Đề cập vấn đề di cư, bà von der Leyen khẳng định Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, là một phần của biên giới châu Âu và EU sẽ hỗ trợ Tây Ban Nha. Bà kêu gọi 27 quốc gia thành viên thể hiện tinh thần đoàn kết và thực hiện đầy đủ Hiệp ước Di cư và Tị nạn của EU. Đồng thời, bà đề xuất một cơ chế khẩn cấp để ứng phó với các đợt người di cư đổ vào biên giới trên quy mô lớn, đặc biệt trong trường hợp các dòng di chuyển này bị “dàn dựng và vũ khí hóa”.

Bích Hồng