Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới

“Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống của Nhân dân”. Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ nhiều thập niên trước, đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số (CĐS) và phát triển kinh tế tri thức, tinh thần ấy tiếp tục soi đường cho sự phát triển của nền khoa học và công nghệ (KH&CN) Việt Nam, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.

Ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị tại phường Sầm Sơn.

Khẳng định vai trò nền tảng

Ngày 18/5 được chọn là Ngày KH&CN Việt Nam gắn với sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp mặt đội ngũ trí thức tại Đại hội đại biểu Hội Phổ biến khoa học và kỹ thuật Việt Nam lần thứ nhất vào ngày 18/5/1963. Từ dấu mốc ấy, KH&CN luôn được Đảng, Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.

Năm 2013, Quốc hội thông qua Luật KH&CN, chính thức lấy ngày 18/5 là Ngày KH&CN Việt Nam. Đến năm 2025, Luật KH&CN và đổi mới sáng tạo (ĐMST) tiếp tục được hoàn thiện, mở rộng nội hàm của ngày này thành Ngày KHCN&ĐMST Việt Nam. Điều đó cho thấy yêu cầu phát triển mới của đất nước, trong đó ĐMST và CĐS đã trở thành xu hướng tất yếu.

Nhìn lại chặng đường phát triển, KH&CN Việt Nam đã ghi dấu ấn ở nhiều lĩnh vực quan trọng như nông nghiệp công nghệ cao, y học, công nghệ thông tin, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học... Nhiều công trình nghiên cứu, sáng kiến khoa học đã được ứng dụng trực tiếp vào thực tiễn sản xuất và đời sống, góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của người dân.

Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, KH&CN không còn là lĩnh vực riêng của giới nghiên cứu, mà đã trở thành nền tảng của mọi hoạt động kinh tế - xã hội. Các mô hình quản trị số, kinh tế số, xã hội số ngày càng phát triển; dữ liệu trở thành tài nguyên mới; ĐMST trở thành chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương, doanh nghiệp và quốc gia.

Chủ đề của Ngày KHCN&ĐMST Việt Nam năm 2026 vì vậy không chỉ là khẩu hiệu tuyên truyền mà còn phản ánh định hướng phát triển chiến lược của đất nước trong giai đoạn mới. Đó là lấy KHCN, ĐMST và CĐS làm động lực tăng trưởng mới, thay thế dần mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ.

Theo định hướng của Bộ KH&CN, từ ngày 12 đến 18/5/2026, các bộ, ngành, địa phương trên cả nước đồng loạt tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng như hội thảo, tọa đàm, triển lãm, tuyên truyền trên các nền tảng số, tôn vinh các tổ chức, cá nhân có đóng góp trong lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS.

Không khí hưởng ứng Ngày KH&CN năm nay diễn ra sôi nổi trên phạm vi cả nước, qua đó góp phần lan tỏa tinh thần sáng tạo, khơi dậy khát vọng cống hiến của đội ngũ trí thức, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp trong tiến trình phát triển đất nước.

Tạo đột phá từ KHCN, ĐMST và CĐS

Hưởng ứng Ngày KHCN&ĐMST Việt Nam năm 2026, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, đồng thời đẩy mạnh thực hiện các nhiệm vụ KH&CN gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc vận hành chính thức Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC) tỉnh Thanh Hóa từ ngày 1/4/2026. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong ứng dụng công nghệ số và dữ liệu lớn phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của chính quyền các cấp. Cùng với đó, tỉnh đang triển khai đồng bộ 104 nhiệm vụ KH&CN, từng bước gắn hoạt động nghiên cứu với yêu cầu thực tiễn của sản xuất và đời sống. Trong quý I/2026, ngành KHCN đã tổ chức thẩm định 22 nhiệm vụ và trình phê duyệt kinh phí cho 14 nhiệm vụ KHCN cấp tỉnh.

Thanh Hóa cũng đang từng bước hình thành hệ sinh thái ĐMST thông qua việc xây dựng Đề án tổ chức lại Quỹ phát triển KH&CN, Đề án thành lập Trung tâm Khởi nghiệp, ĐMST và CĐS của tỉnh. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng thúc đẩy liên kết giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, tiếp tục duy trì vận hành ổn định 5 nền tảng số dùng chung; 100% cơ quan, đơn vị kết nối mạng truyền số liệu chuyên dùng; 100% cán bộ, công chức xử lý công việc trên môi trường mạng. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 98,45%, hệ thống quản lý văn bản điện tử xử lý gần 4,5 triệu văn bản mỗi năm với tỷ lệ ký số đạt trên 99%.

Đặc biệt, phát triển xã hội số đang trở thành điểm sáng của tỉnh với hơn 705 nghìn chữ ký số cá nhân, đạt 35,4% dân số; trên 4.200 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 20.000 thành viên hoạt động hiệu quả ở cơ sở. Đây là lực lượng quan trọng giúp người dân tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số, góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng, miền.

Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và công nghệ chiến lược, Thanh Hóa đã triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng công nghệ Blockchain trong truy xuất nguồn gốc nông sản, ứng dụng robot trong phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh. Đồng thời, tỉnh cũng hỗ trợ hàng chục tổ chức, cá nhân đăng ký nhãn hiệu và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm đặc trưng địa phương. Hạ tầng viễn thông tiếp tục được mở rộng với gần 9.808 trạm phát sóng, tỷ lệ phủ sóng băng rộng đạt 99,79%, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế số và xã hội số.

Những kết quả đạt được cho thấy Thanh Hóa đang từng bước cụ thể hóa chủ trương của Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, coi đây là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng quản trị địa phương.

Ông Trần Duy Bình, Giám đốc Sở KH&CN cho biết: "Để KHCN thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, điều quan trọng nhất là phải tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình CĐS. Theo đó, ngành KH&CN sẽ tham mưu cho UBND tỉnh tập trung hoàn thiện thể chế, thúc đẩy xây dựng dữ liệu số đồng bộ, phát triển hạ tầng công nghệ hiện đại, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu, ĐMST. Cùng với đó, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực số, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ KHCN và phát huy hiệu quả hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng".

Bài và ảnh: Trần Hằng