Chuyển đổi số trong nông nghiệp - Cơ hội và thách thức

Những năm gần đây, chuyển đổi số (CĐS) đang từng bước làm thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp truyền thống trên địa bàn tỉnh. Việc ứng dụng các công nghệ hiện đại không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp thông minh, bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Người dân xã Hoằng Tiến sử dụng thiết bị không người lái phun thuốc trừ sâu cho lúa vụ xuân 2026.

Công nghệ số mở đường cho nông nghiệp hiện đại

Xác định CĐS là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, thời gian qua ngành nông nghiệp đã triển khai nhiều chương trình, giải pháp ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Tại các xã, phường trong tỉnh, người dân, doanh nghiệp và HTX đã từng bước tiếp cận với các thiết bị công nghệ hiện đại, như: hệ thống cảm biến đo độ ẩm, nhiệt độ, dinh dưỡng đất, hệ thống tưới tự động và các phần mềm quản lý sản xuất trên điện thoại thông minh. Thông qua dữ liệu được thu thập và phân tích, người sản xuất có thể chủ động điều chỉnh lượng nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật phù hợp với nhu cầu thực tế của cây trồng, góp phần tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của CĐS trong nông nghiệp là việc sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để phun thuốc bảo vệ thực vật. So với phương pháp thủ công, drone giúp tăng tốc độ phun thuốc lên khoảng 30 lần và giảm từ 30 - 50% chi phí sản xuất, hạn chế tiếp xúc trực tiếp của người lao động với hóa chất và nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh. Bên cạnh đó, mô hình sản xuất lúa thông minh đang được triển khai tại nhiều địa phương cũng mang lại kết quả tích cực. Thông qua hệ thống đo lường tự động và phần mềm quản lý, người dân có thể theo dõi quá trình sinh trưởng của cây lúa theo từng giai đoạn, từ đó đưa ra các biện pháp chăm sóc phù hợp. Theo Chủ tịch HĐQT HTX dịch vụ nông nghiệp Hoằng Thành Lương Quốc Đạt: “Việc ứng dụng công nghệ số đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người sản xuất. Nếu như trước đây việc tưới tiêu và chăm sóc cây trồng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thì hiện nay thông qua điện thoại thông minh, chúng tôi có thể điều khiển hệ thống tưới tự động, theo dõi độ ẩm đất và tình trạng cây trồng mọi lúc, mọi nơi. Chi phí sản xuất giảm khoảng 20%, trong khi năng suất và chất lượng sản phẩm được nâng lên rõ rệt”.

Không chỉ trong lĩnh vực trồng trọt, CĐS còn được ứng dụng hiệu quả trong chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Nhiều trang trại đã đầu tư hệ thống cảm biến theo dõi nhiệt độ, độ ẩm chuồng nuôi, hệ thống cấp nước và cho ăn tự động. Nhờ đó, quy trình chăn nuôi được kiểm soát chặt chẽ hơn, giảm lao động thủ công, nâng cao năng suất và hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Theo thống kê của ngành chức năng, đến nay toàn tỉnh đã có 8.322 hệ thống thiết bị công nghệ phục vụ sản xuất nông nghiệp. Trong đó có 3.234 hệ thống tưới nước tiết kiệm; 923 hệ thống chiếu sáng tiết kiệm điện cho cây trồng; 953 hệ thống chiếu sáng phục vụ nuôi trồng thủy sản; 1.755 hệ thống cấp nước và thức ăn chăn nuôi tự động; 1.453 hệ thống sưởi ấm và làm mát chuồng trại cùng nhiều dây chuyền sản xuất hiện đại khác. Song song với sản xuất, CĐS còn tạo bước tiến mới trong tiêu thụ nông sản. Nhiều doanh nghiệp, HTX đã đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, kết hợp quảng bá thông qua mạng xã hội, livestream và các nền tảng bán hàng trực tuyến. Nhờ đó, nông sản của tỉnh ngày càng tiếp cận rộng hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Vượt qua những “điểm nghẽn” để phát triển bền vững

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song quá trình CĐS trong nông nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún. Phần lớn diện tích đất nông nghiệp được giao cho các hộ gia đình quản lý với quy mô nhỏ, phân tán. Điều này khiến việc đầu tư đồng bộ các hệ thống công nghệ, cơ giới hóa và tự động hóa gặp nhiều khó khăn, làm tăng chi phí đầu tư và giảm hiệu quả ứng dụng. Ông Nguyễn Hữu Long, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Lựu Sướng, xã Hà Long, cho biết: “Tình trạng sản xuất nhỏ lẻ đang là rào cản lớn đối với quá trình CĐS trong nông nghiệp. Khi diện tích sản xuất manh mún, việc triển khai các mô hình công nghệ cao hay tự động hóa đồng bộ sẽ gặp nhiều khó khăn và chi phí đầu tư cũng cao hơn”.

Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp ở nhiều địa phương vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợi và điện phục vụ sản xuất ở một số nơi còn hạn chế. Nguồn lực đầu tư cũng là thách thức không nhỏ đối với quá trình CĐS. Các mô hình nhà màng, nhà lưới, hệ thống cảm biến, thiết bị bay không người lái hay phần mềm quản lý sản xuất đều đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu khá lớn. Trong khi đó, nhiều hộ nông dân và HTX vẫn gặp khó khăn về vốn nên chưa đủ điều kiện để áp dụng công nghệ trên diện rộng. Ngoài ra, trình độ tiếp cận công nghệ của một bộ phận người dân còn hạn chế. Điều này khiến hiệu quả ứng dụng công nghệ số chưa đồng đều giữa các địa phương và giữa các nhóm đối tượng sản xuất.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoài Nam: “CĐS không chỉ đơn thuần là trang bị thêm máy móc hay phần mềm mà còn là quá trình thay đổi toàn diện về tư duy sản xuất, quản lý và tiêu thụ sản phẩm. Để CĐS thực sự đi vào chiều sâu, cần có sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, HTX và người dân. Hiện, ngành nông nghiệp đang tích cực thực hiện các đề án xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp và HTX tiếp cận các giải pháp công nghệ mới. Đồng thời, tăng cường đào tạo kỹ năng số cho nông dân, thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và thu hút các nguồn lực đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao”.

Khi những “điểm nghẽn” này được giải quyết, CĐS sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy ngành nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và xây dựng nền nông nghiệp thích ứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Bài và ảnh: Lê Hợi