Tạo dựng nền tảng tư duy, sáng tạo và khám phá

Cùng với các bậc học khác, giáo dục STEM ở cấp tiểu học đang ngày càng được chú trọng như một hướng tiếp cận mới nhằm phát triển toàn diện cho học sinh. Cách tiếp cận này không chỉ giúp các em học sinh nuôi dưỡng niềm đam mê học tập mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc hình thành tư duy logic, sáng tạo và khám phá trong học sinh.

Những sản phẩm được tạo ra từ hoạt động giáo dục STEM của cô, trò Trường Tiểu học Hoằng Đạt, xã Hoằng Hóa.

STEM là cụm từ viết tắt của hình thức giáo dục mới, với sự kết hợp của 4 lĩnh vực, bao gồm: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics). Đây là phương thức giáo dục tích hợp liên môn thông qua thực hành, ứng dụng lý thuyết đã học, đề cao việc hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Học sinh được trang bị kiến thức khoa học gắn liền ứng dụng thực tiễn. Tùy vào đặc thù từng môn học và điều kiện cơ sở vật chất, các trường lựa chọn hình thức tổ chức giáo dục STEM phù hợp, như: dạy môn khoa học theo bài học STEM, tổ chức hoạt động trải nghiệm STEM, tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học - kỹ thuật... Tất cả các hoạt động hướng đến mục tiêu đào tạo thế hệ học sinh bắt nhịp xu hướng của cách mạng công nghiệp 4.0, biết tư duy tổng hợp và tạo ra được những sản phẩm từ chính những bài học được tiếp thu.

Tại Trường Tiểu học Quảng Vinh, phường Nam Sầm Sơn, cùng với trang bị kiến thức các môn học thì giáo dục STEM được nhà trường xác định là nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Để hoạt động giáo dục STEM đạt hiệu quả cao nhất, nhà trường đã làm tốt công tác tham mưu cho cấp ủy, chính quyền và đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, ý nghĩa của hoạt động này đến các bậc phụ huynh học sinh. Từ đó để phụ huynh đồng hành với nhà trường trong quá trình thực hiện, mỗi giáo viên xác định rõ giáo dục STEM là một trong những phương pháp, hình thức dạy học tích cực trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Cùng với đó, ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch giáo dục STEM, trong đó tập trung vào hoạt động trải nghiệm liên quan đến bài học; làm quen với nghiên cứu khoa học...

Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quảng Vinh, Nguyễn Công Dũng chia sẻ: Phương pháp giáo dục STEM còn khá mới trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nên nhà trường đặc biệt quan tâm đến cách tiếp cận và triển khai thực hiện. Yêu cầu đặt ra của nhà trường là các tổ khối chuyên môn phải nghiên cứu xây dựng lựa chọn các chủ đề STEM trong năm học một cách linh hoạt, phù hợp với lứa tuổi học sinh, với điều kiện của địa phương, nhà trường và bảo đảm mỗi lớp sẽ triển khai ít nhất 4 chủ đề/năm học. Ví như chủ đề “Hộp đựng bút đa năng”, “Khẩu trang của em”, “Đồng hồ bốn mùa”, “Sổ tay gia đình yêu thương”, “Cẩm nang phòng tránh hỏa hoạn khi ở nhà”...

Cũng theo thầy Dũng, từ sự chủ động của nhà trường, sự nỗ lực của từng tổ chuyên môn và mỗi cán bộ, giáo viên, những năm học gần đây, 100% học sinh nhà trường đều được tham gia các hoạt động giáo dục STEM. Mỗi buổi tổ chức các hoạt động giáo dục STEM thực sự là một ngày hội đối với học sinh. Học sinh hào hứng, tự tin tham gia các hoạt động giáo dục STEM, chủ động trong các hoạt động dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Qua đó, góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; các kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề... của học sinh ngày càng tốt hơn.

Được biết, hoạt động giáo dục STEM được Sở Giáo dục và Đào tạo khuyến khích thực hiện đối với các đơn vị đủ điều kiện từ năm học 2023-2024 với kỳ vọng mang lại “làn gió mới” giúp đổi mới phương pháp dạy và học theo chương trình mới. Từ một vài đơn vị thí điểm ban đầu, đến nay nhiều trường học ở cấp tiểu học, THCS và THPT thuộc các vùng, miền trong tỉnh đã tiếp cận và triển khai hiệu quả phương pháp dạy học này. Tuy nhiên, quá trình triển khai giáo dục STEM ở cấp tiểu học vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Cô giáo Lê Thị Đông, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hoằng Đạt, xã Hoằng Hóa cho biết: “Giáo dục STEM có vai trò quan trọng trong việc thực hiện hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Khi hoạt động này được triển khai, các em học sinh tham gia rất hào hứng, thích thú. Qua đó, các em có thể phát huy được sức sáng tạo, tiếp thu kiến thức nhanh hơn, tư duy tốt hơn... Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức hoạt động giáo dục STEM, nhà trường vẫn gặp một số khó khăn như cơ sở vật chất và nguồn kinh phí còn hạn hẹp nên việc tổ chức ngày hội STEM rất hạn chế. Nhà trường đã tổ chức các tiết học STEM, nhưng những sản phẩm STEM được tạo ra từ những tiết học chưa được như mong muốn...”.

Mặc dù vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện mô hình giáo dục STEM như kinh phí thực hiện; giáo viên còn lúng túng về phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực; cơ sở vật chất đáp ứng việc dạy học STEM chưa đáp ứng yêu cầu... Song, với quyết tâm triển khai, nhân rộng mô hình giáo dục này, cùng với sự nỗ lực từ mỗi cán bộ, giáo viên, các trường học trên địa bàn tỉnh đang tích cực xây dựng phương án, tham mưu với chính quyền địa phương, ngành giáo dục tổ chức tập huấn cho giáo viên, cán bộ quản lý; đầu tư cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu giáo dục STEM nhằm đào tạo thế hệ học sinh bắt nhịp xu hướng của cách mạng công nghiệp 4.0 cũng như hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong “kỷ nguyên số”.

Bài và ảnh: Phong Sắc