Tầm nhìn mới - Động lực mới - Không gian mới cho Thanh Hóa phát triển bứt phá (Bài 2): Động lực đưa Thanh Hóa bứt phá trong giai đoạn mới

Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã có nhiều thay đổi quan trọng nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế của quy hoạch trước đây, đồng thời đưa ra những định hướng phù hợp với tình hình mới. Một trong những điều chỉnh quan trọng là không chỉ dừng lại ở 3 trụ cột truyền thống gồm: “Công nghiệp”, “Nông nghiệp” và “Du lịch”, Điều chỉnh quy hoạch đã bổ sung thêm 2 trụ cột tiềm năng là “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, “Logistics và dịch vụ cảng biển”.

Quy hoạch nâng cao giá trị gia tăng từ cảng biển. Ảnh: Minh Tuyết

Phát triển công nghiệp xanh với kinh tế tuần hoàn

Được Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định là 1 trong 3 trụ cột phát triển của tỉnh, trong hơn 3 năm qua, cơ cấu ngành công nghiệp từng bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp chế biến chế tạo, giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên. Một số dự án công nghiệp lớn đi vào hoạt động đã góp phần hình thành chuỗi sản xuất công nghiệp mới, thúc đẩy phát triển dịch vụ logistics, vận tải, đô thị và hạ tầng kỹ thuật. Mạng lưới các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tiếp tục được mở rộng; môi trường đầu tư, thủ tục hành chính và hạ tầng kết nối từng bước được cải thiện.

Tuy nhiên, kết quả thực hiện cho thấy, công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn chủ yếu tập trung ở một số ngành sử dụng nhiều lao động, giá trị gia tăng chưa cao. Liên kết chuỗi sản xuất, công nghiệp hỗ trợ và tỷ lệ nội địa hóa còn thấp. Công nghệ sản xuất, năng suất lao động và mức độ đổi mới sáng tạo của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế, khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa cao. Các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh, công nghiệp số và công nghiệp hỗ trợ phát triển chưa tương xứng với yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Vì vậy, tại Điều chỉnh quy hoạch, dù vẫn xác định công nghiệp chế biến chế tạo là trụ cột, song đã được bổ sung định hướng mới. Theo đó, công nghiệp được phát triển theo hướng công nghiệp xanh với kinh tế tuần hoàn, phát thải các bon thấp, tiết kiệm tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu. Ngoài ra điều chỉnh quy hoạch cũng không còn ưu tiên thu hút đầu tư bằng mọi giá mà tập trung phát triển công nghệ cao, công nghệ sạch, công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, quy hoạch mới cũng đã xác định phát triển theo các hành lang kinh tế chứ không phát triển một cách đơn lẻ như trước kia.

Chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp

Là trụ cột thứ 2 trong nền kinh tế, song tỷ trọng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản trong GRDP của tỉnh đến năm 2025 còn khoảng 13,25%, cao hơn nhiều so với mục tiêu khoảng 5,9%, cho thấy tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm. Quy mô sản xuất nông nghiệp nhìn chung còn nhỏ lẻ, phân tán. Mức độ liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ chưa chặt chẽ.

Điều chỉnh Quy hoạch, tỉnh Thanh Hóa xác định chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp. Theo đó, tỉnh sẽ khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế các vùng sinh thái; tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững, gắn với thị trường và chuỗi giá trị; tập trung đất đai để phát triển các vùng sản xuất tập trung, vùng chuyên canh hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số để phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp sinh thái. Cùng với đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh phát triển sản phẩm OCOP, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, phát triển kinh tế hợp tác và liên kết sản xuất nhằm nâng cao giá trị tăng thêm và sức cạnh tranh của nông nghiệp tỉnh.

Điều chỉnh này cho thấy sự thay đổi tư duy về nhiều mặt, trong đó, nông nghiệp không còn quá chú trọng vào năng suất mà tập trung tạo giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu, kết nối thị trường và phục vụ xuất khẩu. Đặc biệt nhiều khái niệm mới xuất hiện trong điều chỉnh quy hoạch cũng cho thấy định hướng phát triển một nền nông nghiệp hiện đại, hội nhập kinh tế, quốc tế.

Đưa du lịch thành ngành kinh tế trụ cột

Với lợi thế du lịch biển, du lịch sinh thái trải nghiệm và du lịch tâm linh, tỉnh Thanh Hóa ngày càng trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài tỉnh. Trong nhiều kỳ nghỉ lễ, lượng du khách đến với Thanh Hóa luôn nằm trong nhóm các tỉnh dẫn đầu cả nước. Song, thẳng thắn nhìn nhận thì dù lượng khách du lịch tăng khá nhanh, song doanh thu du lịch, mức chi tiêu bình quân và thời gian lưu trú của khách còn thấp; cơ cấu khách du lịch quốc tế chiếm tỷ trọng nhỏ. Hoạt động du lịch vẫn mang tính mùa vụ cao, tập trung chủ yếu vào du lịch biển mùa hè tại Sầm Sơn, Hải Tiến; chưa hình thành rõ các sản phẩm du lịch đặc trưng có sức cạnh tranh cao và khả năng khai thác 4 mùa.

Không những thế, cơ sở hạ tầng và hạ tầng du lịch tại nhiều khu, điểm du lịch thiếu liên kết không gian và thiếu các tổ hợp dịch vụ quy mô lớn có khả năng tạo sức lan tỏa. Chất lượng dịch vụ du lịch, nguồn nhân lực du lịch và tính chuyên nghiệp trong hoạt động quản lý, khai thác du lịch chưa đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch chất lượng cao.

Phát triển du lịch quy hoạch đề cao tính liên kết, không phát triển riêng lẻ ở các điểm đến.

Chính vì vậy, tại Điều chỉnh Quy hoạch, thay vì tập trung phát triển du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, tâm linh, Điều chỉnh Quy hoạch đã đặt mục tiêu phát triển du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế trụ cột, theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả. Đến năm 2030, Thanh Hóa trở thành một trong các trung tâm lớn về du lịch của cả nước, liên kết vùng cùng với Nghệ An, Hà Tĩnh trở thành 1 trong 5 khu vực động lực phát triển du lịch của quốc gia. Tập trung phát triển du lịch trên 3 loại hình du lịch chính gồm: du lịch biển, du lịch sinh thái cộng đồng, du lịch tìm hiểu văn hóa, lịch sử. Trong đó, việc phát triển du lịch đề cao tính liên kết, không phát triển riêng lẻ ở các điểm đến.

Trụ cột tiềm năng và cơ hội bứt phá cho tăng trưởng

Trong Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, lần đầu tiên, “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, “Logistics và dịch vụ cảng biển” được xác định là 2 trụ cột tiềm năng để phát triển. Với tầm nhìn là tăng trưởng bằng tri thức chứ không chỉ bằng đất đai và lao động, định hướng của trụ cột này là: tập trung đầu tư, tạo tiền đề để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trong nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của tỉnh Thanh Hóa; gắn chặt với các ngành kinh tế mũi nhọn, phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, dữ liệu làm tài nguyên, nhân lực chất lượng cao làm yếu tố quyết định.

Cùng với đó, việc xác định logistics và dịch vụ cảng biển là trụ cột tiềm năng đã khẳng định bước chuyển tư duy khá quan trọng từ “có cảng biển” sang “nâng cao giá trị gia tăng từ cảng biển”. Trên cơ sở đó, quy hoạch xác định: phát triển lĩnh vực logistics và dịch vụ cảng biển theo hướng hiện đại, đồng bộ, hiệu quả, gắn với Khu Kinh tế Nghi Sơn và hệ thống giao thông liên vùng, từng bước hình thành trung tâm logistics của khu vực Bắc Trung bộ.

Chia sẻ về vấn đề này, đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Mai Xuân Liêm từng khẳng định: “Mỗi vùng miền có những điều kiện phát triển khác nhau, nhưng với hạ tầng cảng biển, đường bộ thuận lợi ở khu vực đồng bằng thì đây cũng chính là yếu tố thu hút hàng hóa được sản xuất từ khu vực miền núi - nơi lâu nay chưa có nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư vào tổ chức sản xuất quy mô lớn. Do đó, phát triển logistics chính là động lực để các vùng miền cùng phát triển, rút ngắn khoảng cách, quan trọng nhất là cùng tiến và cùng phát triển”.

Cùng bàn luận về nội dung trên, doanh nhân Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn MacStar, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Logistics Việt Nam, nhấn mạnh: “Thanh Hóa có rất nhiều ưu thế cạnh tranh so với mặt bằng chung của cả nước. Cảng nước sâu Nghi Sơn đã đón nhận tàu từ 60 - 70 nghìn tấn. Trong 10 năm qua, hệ thống Cảng Nghi Sơn đã được xây dựng, phát triển khá bài bản. Đó là một trong những điều kiện giúp các hãng tàu ngày càng quan tâm, đưa tàu về Nghi Sơn. Bên cạnh đó, trong những năm vừa qua, việc kết nối đường bộ với các trục dọc cũng như trục ngang của tỉnh cũng đã giúp rút ngắn thời gian vận chuyển”.

Nhìn tổng thể Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 cho thấy, tư duy phát triển 3 lĩnh lực truyền thống là công nghiệp, nông nghiệp, du lịch đã thay đổi từ tăng trưởng theo quy mô sang tăng trưởng theo chất lượng, hệ sinh thái và chuỗi giá trị. Đặc biệt, việc bổ sung 2 trụ cột tiềm năng là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cùng logistics, dịch vụ cảng biển đã chuyển từ khai thác lợi thế sẵn có sang tạo lập lợi thế cạnh tranh mới. Điều này sẽ không chỉ đưa Thanh Hóa trở thành trung tâm công nghiệp của Bắc Trung bộ mà còn trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics và kinh tế số của khu vực trong giai đoạn đến năm 2050.

Minh Tuyết