Sớm tái định cư cho các hộ đồng bào dân tộc Mông, chấm dứt nỗi lo sạt lở đất

Ngày 13/7/2022, HĐND tỉnh Thanh Hóa ban hành Nghị quyết số 275/NQ-HĐND về chủ trương đầu tư Dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ dân bản Tung, xã Trung Lý, huyện Mường Lát (nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý), nhưng đến nay vẫn trong quá trình thẩm định. Mùa mưa bão đến, hàng chục hộ dân vẫn sống chung với nỗi ám ảnh về trận lũ quét 7 năm trước.

Video: Toàn cảnh bản Tung (nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý).

Bản Tung (cũ), nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý, cách trung tâm tỉnh Thanh Hóa gần 200km về phía Tây. Đây là bản không có điện, không sóng điện thoại, không tivi, đường vào bản gập ghềnh, đời sống đồng bào còn nhiều khó khăn.

Những ngày đầu tháng 8/2026, chúng tôi theo con đường mòn vào bản Xa Lao. Ven đường là những ngôi nhà xập xệ, chênh vênh bên sườn núi. Phía trên là những khối đá khổng lồ xếp thành từng lớp.

Nhớ lại trận lũ năm 2019, ông Thào Văn Nham (51 tuổi) ở bản Xa Lao chia sẻ: “Kể từ sau trận lũ năm ấy, khắp nơi trong bản đã không còn an toàn nữa, nên tôi mong muốn tỉnh sớm bố trí tái định cư cho đồng bào, để không còn những đêm mưa là sợ”.

Còn ông Thào Seo Dĩ (38 tuổi) cho biết: “Trước đây, khi chưa xảy ra sạt lở đất, người dân chúng tôi sống yên bình bên dòng suối Tung. Nhưng bây giờ đất đá trên đỉnh núi đã “cựa” rồi, chỉ cần một trận mưa kéo dài qua đêm cũng khiến người dân trong bản lo lắng”.

Theo người dân địa phương, đằng sau khung cảnh biên giới bình yên của bản Xa Lao là nỗi lo sạt lở, lũ quét mỗi khi mưa bão về. Họ mong mỏi chính quyền các cấp sớm triển khai dự án tái định cư để người dân an cư.

Trung tá Lê Đình Sỹ (bên trái ảnh), Đồn Biên phòng xã Trung Lý - người lính biên phòng gắn bó với đồng bào Mông ở bản Xa Lao cho biết: “Giờ khắp bản, nơi đâu cũng nguy hiểm, để tìm được nhà an toàn cho người dân tránh trú bão, sạt lở đất, lũ quét trong bản đã không còn dễ nữa”.

Trung tá Lê Đình Sỹ lý giải thêm: “Tháng 9/2019, nhà anh Thào A Hòa nằm cao nhất bản và được coi là nơi trú tránh tạm an toàn. Tuy nhiên, một cây gỗ lớn chặn suối Tung làm thay đổi dòng chảy, khiến cả ngôi nhà anh Hòa và gần 20 xe máy của người dân trong bản bị lũ cuốn, vùi lấp”.

Trước nguy cơ sạt lở đất, lũ quét đe dọa tính mạng của người dân, ngày 13/7/2022, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Nghị quyết số 275/NQ-HĐND về chủ trương đầu tư Dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ dân bản Tung, xã Trung Lý, huyện Mường Lát (nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý). Mục tiêu dự án là ổn định đời sống vùng nguy cơ thiên tai, giảm thiệt hại do lũ ống, lũ quét, sạt lở; đồng thời góp phần giảm nghèo, bảo vệ môi trường và củng cố quốc phòng - an ninh.

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Mường Lát cũ được giao làm chủ đầu tư, với tổng mức vốn tối đa 18,9 tỉ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2022-2024. Đến ngày 7/10/2024, UBND tỉnh ban hành Quyết định 4009/QĐ-UBND công bố tình huống khẩn cấp về sạt lở đất tại huyện Mường Lát (cũ), trong đó có bản Tung, xã Trung Lý (nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý).

Ngày 20/1/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt Đề án “Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030”. Theo quyết định này, có dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ dân bản Tung (nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý) với quy mô 63 hộ, diện tích 4,37ha, với tổng kinh phí đề xuất dự kiến 40,9 tỉ đồng; trong đó, kinh phí đầu tư hạ tầng 37,8 tỉ đồng, kinh phí xây dựng 63 nhà là 3,15 tỉ đồng.

Đến ngày 10/8/2026, Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh đã có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa liên quan đến khu tái định cư bản Tung, xã Trung Lý (nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý). Theo đó, Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh đã trình Sở Tài chính thẩm định điều chỉnh chủ trương đầu tư, và Sở Tài chính đang thực hiện thẩm định.

Chủ tịch UBND xã Trung Lý Trần Văn Thắng cho biết: “UBND xã đang phối hợp với cơ quan chức năng có thẩm quyền để đẩy nhanh tiến độ tái định cư cho đồng bào Mông sinh sống ở 2 bản Ma Hác và Xa Lao. Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh đang triển khai các bước để điều chỉnh dự toán và triển khai thực hiện tái định cư cho đồng bào ngay trong năm 2026, qua đó nhằm chấm dứt cảnh lo lắng mỗi khi mùa mưa bão về”.

Đặng Trung - Hoàng Đông