Phía sau song sắt (Bài 2): Điểm tựa nhân văn nâng đỡ tuổi thơ đặc biệt

Dẫu sinh ra sau những dãy tường cao nghiêm ngặt, nơi tự do là điều xa xỉ, nhưng những “mầm xanh” theo mẹ vào chốn lao tù chưa bao giờ bị bỏ lại phía sau. Bằng tình mẫu tử thiêng liêng cùng sự thấu cảm, trách nhiệm và tình người ấm áp của các cán bộ quản giáo Trại giam số 5 (Cục C10, Bộ Công an), một điểm tựa nhân văn vững chắc đã che chở, nâng đỡ những bước chân đầu đời của các em...

Cán bộ Trại giam số 5 đón các cháu đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Bảo trợ xã hội số 2 vào thăm mẹ dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Ảnh: P.V

Đảm bảo điều kiện nuôi dưỡng cho trẻ theo mẹ chấp hành án

Nằm trên địa bàn xã Yên Phú, Trại giam số 5 những ngày này như dịu lại trong màu xanh cây lá. Trái với hình dung về sự lạnh lẽo, khô khan nơi chốn giam giữ, khuôn viên phía ngoài Phân trại số 4 - nơi quản lý các nữ phạm nhân hiện lên khá yên bình với ao cá phẳng lặng, những hàng cây rợp bóng và tiếng chim ríu rít chuyền cành.

Bước qua cánh cửa sắt và khoảng sân nhỏ, chúng tôi có mặt tại phòng giam dành riêng cho những nữ phạm nhân đang nuôi con nhỏ. Căn phòng rộng rãi hơn so với những phòng giam bình thường, đồ dùng sinh hoạt được sắp xếp gọn gàng, ngay ngắn. Giữa không gian đặc biệt ấy, một bức tranh đời thường hiện ra đầy lay động: có em bé đang bú mẹ, có em chập chững tập đi những bước đầu đời, và cả những đứa trẻ lớn hơn một chút đang hồn nhiên chơi đùa cùng nhau trên nền gạch. Tiếng cười trong veo của trẻ thơ vang lên sau những dãy tường cao như một luồng sinh khí ấm áp.

Bế con gái nhỏ gần 10 tháng tuổi vào lòng, phạm nhân N.T.L (35 tuổi, quê Hà Nội) nghẹn ngào nhắc về khúc quanh nghiệt ngã. Vấp ngã vì tội buôn bán, tàng trữ ma túy, L trả giá bằng bản án 15 năm tù vào năm 2024. Chuyển về Trại giam số 5 khi mang bầu tháng thứ 5, nỗi lo âu đè nặng tâm trí L. Phạm nhân L xúc động: “Lúc tôi chuyển dạ, cán bộ đã đưa đến bệnh viện kịp thời. Mẹ tròn con vuông trở về, tôi được bố trí ở phòng rộng rãi cùng các mẹ bỉm sữa. Mỗi tháng, cháu được nhận hơn 2 triệu đồng chế độ để mua tã, sữa; ốm đau có cán bộ y tế khám, cấp thuốc. Hiện, cháu gần 10 tháng tuổi và đã được đi học tại nhà trẻ dành cho con phạm nhân và nhận quà dịp lễ, tết”.

Nếu như với L, hành trình làm mẹ nơi đặc biệt này mới chỉ là chặng bắt đầu thì với nhiều nữ phạm nhân khác, nỗi lo âu lại lớn dần theo sự trưởng thành của con trẻ. Bởi theo quy định pháp luật hiện hành, khi các bé tròn 36 tháng tuổi sẽ phải rời xa vòng tay mẹ để gửi về cho người thân hoặc các trung tâm bảo trợ xã hội nuôi dưỡng. Cuộc chia ly ấy luôn để lại những khoảng trống mênh mông và nỗi mong ngóng khôn nguôi phía sau những song sắt.

Nằm trong hoàn cảnh éo le đó, phạm nhân H.T.L chia sẻ: “Con gái tôi khi tròn 36 tháng tuổi được trại giam gửi xuống Trung tâm Bảo trợ xã hội số 2 (phường Sầm Sơn) nuôi dưỡng. Hàng tháng, trại đều tạo điều kiện cho mẹ kết nối điện thoại nói chuyện cùng con. Hạnh phúc nhất là dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, cán bộ Trại giam số 5 đã đón con gái lên thăm mẹ. Nhìn thấy con lớn hơn, tôi rất xúc động. Tôi cố gắng cải tạo thật tốt để về cùng con”.

Trại giam số 5 hiện có 12 em nhỏ dưới 36 tháng tuổi đang theo mẹ chấp hành án phạt tù. Dẫu sinh ra trong nghịch cảnh, các em vẫn nhận được sự quan tâm đặc biệt, ấm áp từ các chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước. Không chỉ lo cho các em từng bữa ăn, giấc ngủ, đơn vị còn thường xuyên tổ chức đón tết cổ truyền, tết thiếu nhi cho các cháu. Giữa không gian đặc biệt ấy, ngày tết của các con vẫn trọn vẹn hương vị với quần áo mới, bánh kẹo và những cặp bánh chưng xanh. Hằng năm, mỗi dịp tết đến, xuân về, trại đều cử cán bộ xuống Trung tâm bảo trợ xã hội số 2 để đón những em nhỏ ngoài 36 tháng tuổi về đơn vị thăm và gặp lại mẹ. Được quây quần bên mâm cơm ngày tết, dù trong điều kiện đặc biệt, cũng đã đủ sưởi ấm lòng người và thắp lên khát vọng hoàn lương.

Thượng tá Vũ Quang Thụy, Phó Giám thị Trại giam số 5 cho biết: “Trại giam số 5 hiện quản lý hơn 4.000 phạm nhân, trong đó có gần 900 phụ nữ. Từ năm 2020 đến nay, đã có khoảng 40 em nhỏ phải theo mẹ chấp hành án phạt tù. Trại giam hiện có 12 nữ phạm nhân đang nuôi con nhỏ, trong đó có một cháu 2 tháng tuổi. Hầu hết họ đều phạm tội liên quan đến ma túy hoặc cướp giật tài sản với mức án từ vài năm đến chung thân”.

Điểm tựa hoàn lương và khát vọng đoàn tụ

Sự bao dung của các cán bộ quản giáo và chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước không chỉ xoa dịu những thiệt thòi của trẻ thơ, mà còn trở thành chiếc phao cứu sinh thức tỉnh lương tri bên trong những tâm hồn lầm lạc. Đứa con chính là sợi dây xích vô hình nhưng mạnh mẽ nhất níu giữ những nữ phạm nhân với nẻo thiện.

Tại Trại giam số 5 có một nhà trẻ đặc biệt dành cho con của các nữ phạm nhân đang chấp hành án phạt tù. Ở đó, các em nhỏ vẫn được vui chơi và lớn lên trong sự yêu thương, chăm sóc mỗi ngày. Nhà trẻ dành cho con phạm nhân nằm ngay trong lòng Trại giam số 5. Nhà trẻ có ti vi, giường, cũi, võng, đồ chơi... dành cho các em nhỏ. Hiện tại, nhà trẻ có 3 cô giáo trực tiếp chăm sóc 11 em nhỏ là con của các nữ phạm nhân đang chấp hành án phạt tù. Em nhỏ nhất là 8 tháng, em lớn nhất 33 tháng tuổi. Dù sinh ra trong hoàn cảnh đặc biệt nhưng các em vẫn được nuôi dưỡng trong môi trường an toàn và ấm áp.

Cô giáo Hà Thị Ninh cho biết: “Tôi có nhiều năm gắn bó với các em nhỏ là con phạm nhân ở Trại giam số 5. Nhìn các bé theo mẹ vào tù, tôi rất thương. Các em thiếu thốn, thiệt thòi hơn so với các bạn ở bên ngoài. Vì thế, tôi xem các bé như con ruột của mình. Hằng ngày, chúng tôi dạy các con tập hát, tập múa, tập làm quen với môi trường xung quanh”.

Phạm nhân T.T.H.N, quê ở Hưng Yên tâm sự: “Hằng ngày, tôi dậy sớm, đưa con đến nhà trẻ. Sau đó, tôi cùng với các chị em đi cải tạo. Buổi trưa, tôi đón con về. Đầu giờ chiều, tôi mang con đến gửi cho các cô và đón con vào cuối giờ chiều. Ở nhà trẻ, con được các cô chăm sóc chu đáo, được dạy múa, dạy hát, tôi rất yên tâm”.

Lớp học đặc biệt trong Trại giam số 5 không chỉ chăm sóc các em nhỏ mà còn thể hiện chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước trong việc đảm bảo quyền được yêu thương và phát triển của mỗi đứa trẻ.

Phía sau song sắt, đúng là có những sai lầm phải trả giá, nhưng đó cũng là nơi bắt đầu của những quyết tâm làm lại cuộc đời. Những đứa trẻ ngây thơ không được chọn nơi mình sinh ra, không được chọn mẹ nhưng các con được phép chọn một tương lai tốt đẹp. Cánh cổng khép lại, song sắt vẫn ở đó nhưng ánh mắt, nụ cười trẻ thơ vẫn ngân vang... Ở đâu có tiếng trẻ thơ thì người ta có lý do để tin vào sự hồi sinh. Và, khi cánh cổng mở ra, phía sau song sắt sẽ không còn là bóng tối mà là điểm bắt đầu của một hành trình mới tràn đầy ánh sáng.

Nhóm phóng viên