Những sai lầm trong sơ cứu bệnh nhân đột quỵ

Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế tại Việt Nam. Thế nhưng, điều đáng lo ngại là nhiều bệnh nhân đánh mất “thời gian vàng” để cứu sống và điều trị hiệu quả chỉ vì những sai lầm trong sơ cứu ban đầu.

Yếu tố then chốt để điều trị hiệu quả đột quỵ là nhận diện sớm đột quỵ và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có đơn vị điều trị đột quỵ sớm nhất.

Ghi nhận tại Khoa Thần kinh - Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa và các cơ sở khám, chữa bệnh có đơn vị điều trị đột quỵ trên địa bàn tỉnh, số ca nhập viện do đột quỵ có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong những ngày thời tiết nắng nóng hoặc thay đổi thất thường. Có đến hơn 80% bệnh nhân được đưa đến viện trong tình trạng nặng, liệt nửa người, rối loạn ý thức... và đã bỏ lỡ cơ hội can thiệp hiệu quả.

Các bác sĩ cho biết, nguyên nhân là do hiện nay không phải cơ sở khám, chữa bệnh nào cũng có đơn vị hoặc trung tâm điều trị đột quỵ. Tại Thanh Hoá, hiện chỉ có Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hoá, 2 bệnh viện thuộc hệ thống y tế Hợp Lực và một số ít bệnh viện tuyến cơ sở triển khai đầy đủ các kỹ thuật như tiêu sợi huyết hoặc can thiệp nội mạch để điều trị đột quỵ. Chính vì vậy, thực tế đang diễn ra là bệnh nhân thường được đưa đến cơ sở y tế gần nhất, sau đó mới được chuyển tuyến đến bệnh viện có khả năng điều trị chuyên sâu. Quá trình này, nếu không được tổ chức nhanh chóng và bài bản, sẽ làm mất đi “thời gian vàng” - yếu tố quyết định khả năng cứu sống và phục hồi của người bệnh.

Trong khi đó, những sai lầm trong sơ cứu tại cộng đồng vẫn còn phổ biến khiến người bệnh bị chậm trễ cấp cứu và điều trị dẫn đến nguy hiểm tính mạng hoặc để lại những di chứng nặng nề không thể phục hồi.

Một trong những sai lầm phổ biến nhất là tự ý cho bệnh nhân uống thuốc hoặc uống nước khi có dấu hiệu đột quỵ. Theo các bác sĩ, khi bệnh nhân có biểu hiện méo miệng, nói khó, yếu liệt tay chân, nguy cơ rối loạn nuốt rất cao. Việc cố gắng cho uống thuốc hạ huyết áp hoặc nước có thể khiến bệnh nhân sặc, gây viêm phổi hít, thậm chí tử vong.

Không ít người vẫn còn truyền tai nhau cách chích máu đầu ngón tay, dái tai để “giải độc” khi bị đột quỵ. Tuy nhiên, đây là phương pháp hoàn toàn không có cơ sở khoa học. Ngược lại, việc này còn làm chậm trễ thời gian đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế, khiến não bị tổn thương nặng hơn.

Một sai lầm khác là tự ý di chuyển bệnh nhân không đúng cách. Khi phát hiện người bệnh đột ngột ngã, nhiều người vội vàng bế xốc, lay gọi hoặc dựng dậy. Điều này có thể làm tình trạng tổn thương não trầm trọng hơn, đặc biệt trong các trường hợp xuất huyết não.

Bên cạnh đó, không ít gia đình lựa chọn theo dõi tại nhà, chờ bệnh tự hồi phục hoặc đưa bệnh nhân đến các cơ sở không có khả năng điều trị đột quỵ chuyên sâu. Đây là nguyên nhân khiến “thời gian vàng” - thường chỉ kéo dài từ 3 đến 4,5 giờ đầu bị bỏ lỡ, làm giảm đáng kể cơ hội cứu sống và phục hồi.

Các chuyên gia y tế lưu ý người dân về các dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ đó là: Cơ thể mệt mỏi, đột nhiên cảm thấy không còn sức lực, tê cứng mặt hoặc một nửa mặt, nụ cười bị méo mó; cử động khó hoặc không thể cử động chân tay, tê liệt một bên cơ thể; khó phát âm, nói không rõ chữ, bị dính chữ, nói ngọng bất thường; hoa mắt, chóng mặt, người mất thăng bằng đột ngột, không phối hợp được các hoạt động; đau đầu dữ dội, cơn đau đầu đến rất nhanh, có thể gây buồn nôn hoặc nôn...

Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần nắm rõ các dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ.

Thạc sĩ, Bác sĩ Đoàn Thị Bích, Trưởng khoa Thần kinh - Đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hoá cho biết thêm: “Người bị đột quỵ có thể có một hoặc vài dấu hiệu nêu trên. Tùy thể trạng sức khỏe của mỗi người mà dấu hiệu đột quỵ khác nhau. Ngoài ra, người bệnh có thể gặp cơn thiếu máu não thoáng qua với các triệu chứng giống hệt đột quỵ nhưng chỉ xảy ra trong vòng vài phút. Cơn thiếu máu não thoáng qua là dấu hiệu cảnh báo tình trạng đột quỵ sắp xuất hiện, có thể là trong vòng vài ngày hoặc một tháng sắp tới. Khi thấy các dấu hiệu này xuất hiện dù là thoáng qua thì người bệnh cũng cần chủ động đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt để được kiểm tra”.

Việc xử lý, sơ cứu khi phát hiện bệnh nhân có dấu hiệu đột quỵ cũng vô cùng quan trọng. Khi đã phát hiện bệnh nhân nghi đột quỵ, cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến các cơ sở điều trị chuyên sâu sớm, để tận dụng được thời gian vàng trong điều trị, góp phần hạn chế tỷ lệ tử vong và di chứng cho bệnh nhân.

Thuỳ Dung