Người “thổi hồn” cho cây song

Tại xã Trung Chính có một người phụ nữ đang ngày ngày “thổi hồn” vào những sợi song mộc mạc, biến thứ nguyên liệu rừng núi thô ráp thành những tác phẩm nghệ thuật thủ công tinh xảo. Đó là bà Nguyễn Thị Hường, giám đốc HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc - người không chỉ khơi lại nhịp sống cho nghề đan lát truyền thống đang mai một, mà còn mở ra hướng đi mới cho hàng trăm lao động nông thôn, đặc biệt là những người cao tuổi.

Bà Nguyễn Thị Hường, giám đốc HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc (xã Trung Chính) kiểm tra chất lượng túi xách làm từ cây song trước khi xuất xưởng.

Trước khi trở thành giám đốc HTX, bà Nguyễn Thị Hường đã trải qua một hành trình không hề dễ dàng. Xuất thân từ vùng quê nghèo xã Trung Chính (trước đây là xã Tân Phúc, huyện Nông Cống), bà Hường từng rong ruổi khắp các làng nghề thủ công mỹ nghệ trong cả nước để học hỏi kỹ thuật đan lát, chế tác sản phẩm thủ công. Những năm tháng bôn ba ấy không chỉ giúp bà tích lũy kiến thức, kỹ năng, mà còn nuôi dưỡng trong bà một khát vọng mãnh liệt là phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ nguồn nguyên liệu song phong phú ngay tại địa phương.

Năm 2017, được sự quan tâm của chính quyền địa phương, bà Hường quyết định thành lập HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc - một bước ngoặt lớn đánh dấu sự trở về và bắt đầu sự nghiệp “thổi hồn" cho cây song. Nguồn nguyên liệu song của HTX được tuyển chọn kỹ càng từ vùng rừng núi tỉnh Thanh Hóa. Cây song được chọn phải là song đông bánh tẻ, không quá già hay quá non, để đảm bảo độ dẻo và chắc cho từng sợi đan. Bà Nguyễn Thị Hường chia sẻ: “Để làm ra một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải khéo léo thực hiện hàng loạt công đoạn từ chọn nguyên liệu, chẻ song, tạo khuôn, đan tay, hoàn thiện bề mặt đến xử lý chống ẩm mốc”. Không chỉ dừng lại ở những sản phẩm truyền thống với thiết kế cổ điển như sọt đựng, làn, đĩa... mà HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc của bà còn không ngừng sáng tạo, cập nhật các mẫu mã mới phù hợp với xu hướng thời trang hiện đại như: túi xách, giỏ hoa, bát ăn, chậu trang trí...

Bên cạnh đó, ngoài sản xuất cho thị trường trong nước, sản phẩm của HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc đã và đang vươn ra thị trường quốc tế. Trung bình mỗi ngày, hàng trăm nghìn sản phẩm từ cây song được xuất khẩu sang các nước châu Âu. Đây là những thị trường khắt khe nhưng luôn đánh giá cao sản phẩm thân thiện với môi trường, mang giá trị văn hóa truyền thống. 6 tháng năm 2025, doanh thu của HTX đạt từ 1 đến 2 tỷ đồng mỗi tháng, đây là con số ấn tượng đối với một mô hình sản xuất thủ công. Đặc biệt, hiện nay, HTX của bà đã trở thành điểm tựa cho gần 1.000 lao động địa phương, phần lớn là phụ nữ và người cao tuổi có độ tuổi từ 50 đến 80 tuổi. Thu nhập của người lao động được tính theo sản phẩm làm ra, dao động từ 2 đến 6 triệu đồng/tháng. Bà Lường Thị Tuyết, sinh sống tại xã Trung Chính, cho biết: “Tôi đã làm việc tại HTX được 4 năm, chúng tôi nhận nguyên liệu về để đan lát vào thời gian nông nhàn, không có việc làm. Việc này dù thu nhập không lớn nhưng với người dân nông thôn, nhất là người lớn tuổi như tôi thì đây là nguồn thu ổn định, giúp ích rất nhiều cho gia đình tôi”. Không chỉ mang lại thu nhập, công việc tại HTX còn giúp nhiều người cao tuổi có cơ hội được lao động, giao lưu, tiếp tục sống có ích và giữ gìn bản sắc nghề đan lát thủ công truyền thống.

Để những sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cây song phát triển bền vững, bà Hường cùng HTX không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn chú trọng đào tạo nghề cho cộng đồng. Nhiều lớp học đan lát, chế tác thủ công mỹ nghệ đã được tổ chức miễn phí hoặc với chi phí thấp nhằm truyền nghề cho thế hệ trẻ cũng như tạo cơ hội việc làm cho người lao động chưa có tay nghề. Bà Nguyễn Thị Hường chia sẻ: “HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc không chỉ chú trọng đến hiệu quả kinh tế mà còn quan tâm đến hướng đi phát triển bền vững cho những sản phẩm từ cây song và gắn kết cộng đồng. Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và nỗ lực của người lao động, tôi mong muốn HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc sẽ góp phần nâng cao đời sống người dân và xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp hơn”. Những nỗ lực nhiều năm qua của bà đã cho thấy, nếu biết khai thác hợp lý và sáng tạo những gì sẵn có, mỗi địa phương đều có thể xây dựng cho mình một con đường phát triển bền vững, vừa nâng cao đời sống người dân, vừa gìn giữ được màu xanh cho quê hương.

Từ những cánh rừng của xứ Thanh, cây song tưởng chừng chỉ là loài dây leo bình thường đã được bà Nguyễn Thị Hường và HTX tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc nâng tầm giá trị. Không chỉ tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu sẵn có của địa phương, bà và HTX còn mang đến một hướng phát triển bền vững, thân thiện với môi trường trong thời đại mà tiêu dùng xanh đang trở thành xu thế tất yếu. Những sản phẩm thủ công từ cây song vừa góp phần bảo tồn nghề truyền thống, vừa lan tỏa thông điệp sống hài hòa với thiên nhiên, giảm thiểu rác thải nhựa và khẳng định vị thế của sản phẩm Việt trên thị trường quốc tế.

Bài và ảnh: Phương Đỗ