Hạ tầng sạc - “nút thắt” khi nhu cầu xe điện tăng

Sự gia tăng nhanh của phương tiện sử dụng năng lượng điện đang thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang giao thông xanh tại Thanh Hóa. Tuy nhiên, khi tốc độ phát triển phương tiện vượt xa hạ tầng đi kèm, đặc biệt là hệ thống trạm sạc, một “điểm nghẽn” đã dần hình thành, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng thị trường.

Hệ thống trạm sạc điện được đầu tư đồng bộ tại showroom VinFast, đáp ứng nhu cầu sử dụng ngày càng tăng của người dùng xe điện.

Thực tế cho thấy, nhu cầu đối với xe điện tại Thanh Hóa tăng trưởng rõ rệt trong khoảng 2-3 năm trở lại đây. Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp kinh doanh ô tô, lượng khách hàng tìm hiểu và chuyển đổi sang xe điện tăng trung bình từ 20-30% mỗi năm.

Trên phạm vi cả nước, thị trường cũng ghi nhận sự bứt phá mạnh khi các hãng sản xuất liên tục gia tăng sản lượng; riêng VinFast đã bàn giao hàng chục nghìn ô tô điện trong những tháng đầu năm 2026.

Cùng với đó, sự tham gia của BYD - một trong những nhà sản xuất xe điện lớn trên thế giới - càng cho thấy xu hướng điện hóa đang trở thành dòng chảy chủ đạo.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là trong khi thị trường xe điện tăng trưởng theo cấp số nhân, hạ tầng sạc lại phát triển theo hướng “đi sau” và thiếu đồng bộ. Tại Thanh Hóa, các trạm sạc hiện nay chủ yếu được bố trí tại khu vực một số trung tâm thương mại, bãi đỗ xe hoặc điểm dịch vụ lớn. Ngoài các khu vực này, đặc biệt là trên các tuyến giao thông liên xã, khu dân cư ngoại thành hoặc vùng nông thôn, mạng lưới trạm sạc gần như còn bỏ ngỏ. Sự thiếu hụt này không chỉ làm giảm tính tiện dụng của xe điện mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định mua của người tiêu dùng.

Ở góc độ doanh nghiệp, vấn đề hạ tầng sạc không chỉ là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành biến số quyết định trong toàn bộ chuỗi kinh doanh xe điện. Anh Bùi Đình Trọng, quản lý showroom VinFast, đường Nguyễn Chí Thanh, phường Hàm Rồng, cho biết: “Hiện nay, hành vi khách hàng đã thay đổi rất rõ. Khách hàng không còn băn khoăn nhiều về giá hay công nghệ, mà quan tâm nhất là hệ thống trạm sạc có thuận tiện hay không, đặc biệt khi di chuyển liên xã hoặc đi tỉnh khác. Điều đó cho thấy quyết định mua xe điện đang phụ thuộc trực tiếp vào mức độ hoàn thiện của hạ tầng”.

Theo anh Trọng, trong quá trình tư vấn, doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian để giải thích về phạm vi hoạt động của xe, thời gian sạc và các điểm sạc hiện có. Tuy nhiên, với những khách hàng thường xuyên di chuyển liên xã hoặc đi xa, việc thuyết phục vẫn gặp không ít khó khăn. “Có không ít trường hợp khách rất ưng xe nhưng cuối cùng vẫn trì hoãn vì lo ngại về hạ tầng. Đây là rào cản thực sự, không phải về sản phẩm mà là về điều kiện sử dụng”, anh Trọng thẳng thắn nhìn nhận.

Tương tự, đại diện EV Auto Thanh Hoá (Đại lộ Hùng Vương, phường Hạc Thành) - đơn vị phân phối các dòng xe điện nhập khẩu, trong đó có sản phẩm của BYD , cho rằng “nút thắt” hạ tầng đang tạo ra áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp. “Xe điện hiện nay về công nghệ, thiết kế hay giá thành đều đã tiệm cận, thậm chí cạnh tranh tốt với xe xăng. Nhưng điểm yếu nằm ở hệ sinh thái. Khi khách hàng chưa cảm thấy yên tâm về việc sạc, họ sẽ chưa sẵn sàng chuyển đổi hoàn toàn”.

Đáng chú ý, theo doanh nghiệp này, hạ tầng sạc không chỉ ảnh hưởng đến quyết định mua xe mà còn tác động trực tiếp đến chiến lược thị trường. “Ở khu vực trung tâm - nơi có sẵn trạm sạc - tỷ lệ chốt đơn cao hơn rõ rệt so với khu vực ngoại thành. Điều này cho thấy sự phụ thuộc rất lớn của thị trường vào hạ tầng. Nếu mạng lưới sạc được phủ rộng hơn, đặc biệt dọc các tuyến giao thông chính, sức mua chắc chắn sẽ tăng mạnh”.

Ở góc độ người sử dụng, “nút thắt” này càng bộc lộ rõ nét trong thực tế vận hành. Anh Trần Văn Hưng (phường Hạc Thành), người đang sử dụng xe ô tô điện, chia sẻ: “Đi gần thì không vấn đề lớn vì có thể sạc tại nhà. Nhưng khi đi xa, đặc biệt di chuyển giữa các xã, phường khác nhau, tôi luôn phải tính toán trước điểm sạc. Có lúc đến nơi phải chờ, khá bất tiện”.

Trong khi đó, chị Lê Thị Mai (phường Hàm Rồng) sử dụng xe máy điện để đi làm, cho biết: “Chi phí rẻ là ưu điểm rõ ràng, nhưng đổi lại là phải chủ động hoàn toàn việc sạc. Nếu có việc đột xuất thì rất bị động”.

Từ góc nhìn quản lý, theo Sở Công Thương Thanh Hóa, hạ tầng sạc hiện nay vẫn chủ yếu do doanh nghiệp tự đầu tư, thiếu quy hoạch tổng thể và chưa có sự phân bổ hợp lý theo không gian phát triển. Việc bố trí quỹ đất, bảo đảm nguồn điện cũng như xây dựng cơ chế khuyến khích xã hội hóa đầu tư còn nhiều vướng mắc, khiến tốc độ phát triển trạm sạc chưa theo kịp nhu cầu thực tế.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý ở cấp Trung ương được xem là yếu tố quan trọng. Theo lộ trình, Bộ Công Thương sẽ hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về sử dụng năng lượng trong quý II/2026, đồng thời xây dựng quy chuẩn an toàn và hiệu suất cho thiết bị, trạm sạc và hệ thống điện cho trạm sạc trong quý III/2026.

Ở cấp địa phương, các tỉnh thành được yêu cầu ban hành cơ chế khuyến khích đầu tư trạm sạc trước tháng 9/2026.

Ở góc độ thị trường, dư địa phát triển vẫn còn rất lớn. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, tối thiểu 50% phương tiện giao thông công cộng tại các đô thị sử dụng điện. Điều này đồng nghĩa nhu cầu hạ tầng sạc sẽ không chỉ dừng ở quy mô cá nhân mà còn mở rộng sang các mô hình quy mô lớn như depot cho xe buýt điện, taxi điện hoặc các trung tâm sạc nhanh. Với Thanh Hóa - địa phương đang phát triển mạnh về đô thị và dịch vụ, đây là xu hướng cần được tính toán từ sớm trong quy hoạch hạ tầng.

Bên cạnh đó, việc khuyến khích tích hợp trạm sạc vào các khu đô thị, bãi đỗ xe và công trình xây dựng sẽ mở ra không gian phát triển dài hạn cho thị trường. Khi hạ tầng sạc không còn phát triển rời rạc mà trở thành một phần của hệ thống đô thị, bài toán hiệu quả đầu tư sẽ được cải thiện, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận cho người sử dụng.

Có thể thấy, trong giai đoạn hiện nay, khi công nghệ đã sẵn sàng và thị trường đã hình thành, hạ tầng sạc chính là “điều kiện đủ” để xe điện có thể phát triển rộng rãi. Việc tháo gỡ “nút thắt” này đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ từ quy hoạch, chính sách đến sự tham gia của doanh nghiệp. Khi hạ tầng được hoàn thiện, xe điện mới thực sự có cơ hội bứt phá, trở thành phương tiện phổ biến trong hệ thống giao thông xanh của địa phương.

Chi Phạm