Góc khuất bạo lực gia đình

Có những mái nhà nhìn từ ngoài vào vẫn đủ đầy, yên ấm. Nhưng phía sau cánh cửa khép kín, không ít người phụ nữ đang sống trong im lặng, chịu đựng những tổn thương không thành tiếng. Bạo lực gia đình không còn là những vụ việc ồn ào, nó tồn tại trong đời sống thường ngày, kéo dài theo thời gian và không dễ nhận diện.

Học sinh Trường TH&THCS Vĩnh Tiến, xã Tây Đô tham gia hoạt động truyền thông, trao đổi về kỹ năng sống và phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới.

Trong căn nhà gỗ nép dưới chân núi, chị Sùng Thị Ly, bản Cò Cài, xã Trung Lý, chuẩn bị bữa cơm chiều cho 4 mẹ con. Người chồng đi làm xa, thỉnh thoảng trở về trong những cơn say. Có lần chiếc bát bị đập vỡ trong bữa ăn, có lần cánh cửa bị đạp bật tung ra, mọi chuyện diễn ra trong gia đình chị Ly rồi lặng đi. Lạ thay, ở bản Cò Cài những chuyện như vậy hiếm khi được người dân nhắc lại và coi đó là điều vẫn xảy ra.

Trung Lý là xã biên giới có đông đồng bào Mông sinh sống. Sinh kế của người dân phụ thuộc vào nương rẫy, chăn nuôi nhỏ, thu nhập bấp bênh. Trong cấu trúc đó, người phụ nữ gánh phần lớn công việc trong gia đình, ít có điều kiện tiếp cận thông tin bên ngoài. Rào cản ấy, khiến nhiều chị em khó tiếp cận đầy đủ kiến thức pháp luật, nhất là những nội dung liên quan đến quyền lợi của bản thân. Khi không nhận diện được vấn đề, họ thường chọn cách im lặng.

Bạo lực không chỉ là hành vi gây thương tích, mà còn là sự kiểm soát, áp đặt, những lời nói gây tổn thương kéo dài - những điều dễ bị coi là “chuyện trong nhà”. Chị Hà Thị Lên, Chủ tịch Hội LHPN xã Trung Lý, cho biết: “Nhiều chị em chưa nhận diện được đó là bạo lực. Họ nghĩ đó là chuyện gia đình, cố gắng chịu đựng để giữ nhà”.

Cũng theo chị Lên, ở cấp cơ sở việc can thiệp không đơn giản. Nhiều vụ việc diễn ra trong phạm vi gia đình, biểu hiện chưa rõ ràng, chưa đến mức xử lý hành chính nên khó xác định hướng tiếp cận. Cách xử lý chủ yếu vẫn là gặp gỡ, trao đổi, hòa giải tại cộng đồng. Quá trình này đòi hỏi thời gian và sự kiên trì, nhưng khó theo dõi liên tục. Trong bối cảnh đó, hội viên Hội LHPN xã trở thành lực lượng bám sát địa bàn. Toàn xã có 15 chi hội, với hơn 1.000 hội viên, trên 98% là phụ nữ dân tộc thiểu số. Các mô hình như “Tổ truyền thông cộng đồng”, “Địa chỉ tin cậy”, “Thủ lĩnh của sự thay đổi” được triển khai trực tiếp tại từng bản. Năm 2025, xã tổ chức 15 buổi tuyên truyền với gần 950 lượt người tham gia. Nội dung tuyên truyền đi vào tình huống cụ thể trong đời sống của người dân. Cùng với đó, các hoạt động hỗ trợ sinh kế được Hội LHPN xã triển khai giúp từng bước thay đổi vị thế của phụ nữ trong gia đình. Khi được tiếp cận đúng cách, nhận thức của phụ nữ dần thay đổi. Tuy nhiên, để chuyển biến thành hành vi cụ thể, cần quá trình tác động liên tục, sát với từng nhóm đối tượng và từng hoàn cảnh.

Tại xã Tây Đô, cách làm được triển khai theo hướng đi sâu vào từng trường hợp, từng nhóm hội viên phụ nữ. Buổi truyền thông tại nhà văn hóa thôn Cẩm Hoàng 1, các hội viên phụ nữ ngồi quây quần vừa nghe, vừa trao đổi thông tin, kiến thức pháp luật. Nội dung không dừng ở khái niệm, những tình huống quen thuộc trong gia đình được đưa ra như giữ tiền, kiểm soát chi tiêu, hạn chế các mối quan hệ, những lời nói gây áp lực... Khi được phân tích dưới góc độ các dạng bạo lực, nhiều người mới nhận ra vấn đề. “Trước đây cứ nghĩ bị đánh mới là bạo lực, giờ mới hiểu có những cách khiến mình mệt mỏi từng ngày mà không biết gọi tên”, chị Bùi Thị Vương, hội viên Hội LHPN xã Tây Đô, chia sẻ.

Sau sáp nhập địa bàn rộng, số hội viên lớn, Hội LHPN xã Tây Đô không triển khai dàn trải mà phân công cụ thể theo từng chi hội, từng cán bộ phụ trách trực tiếp nắm tình hình, phối hợp với tổ hòa giải, công an viên, trưởng thôn để xử lý từ sớm. Đồng thời, lồng ghép nội dung phòng, chống bạo lực gia đình vào các phong trào thi đua do các cấp hội phụ nữ phát động.

Cùng với đó, Hội LHPN xã phối hợp với Trung tâm Công tác xã hội tỉnh tổ chức các hội thi, lớp truyền thông về phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới, với nội dung gắn với tình huống cụ thể, dễ tiếp cận. Bên cạnh các hoạt động trực tiếp, các kênh tiếp cận mới cũng được mở rộng. Nhóm zalo của chi hội trở thành nơi chia sẻ thông tin pháp luật, cảnh báo tình huống, hướng dẫn xử lý. Các buổi tập huấn kỹ năng số giúp hội viên biết cách tra cứu, kết nối khi cần hỗ trợ. Bà Vũ Bích Huệ, Chủ tịch Hội LHPN xã Tây Đô, cho biết: “Không phải cứ tuyên truyền là thay đổi ngay. Nhiều trường hợp phải tiếp cận nhiều lần, kết hợp gia đình, dòng họ, chính quyền thì mới chuyển biến”.

Bạo lực gia đình không phải lúc nào cũng để lại dấu vết nhìn thấy, nó tồn tại trong những điều lặp lại mỗi ngày. Và khi còn bị coi là chuyện riêng, mọi can thiệp sẽ luôn đến chậm hơn một bước.

Bài và ảnh: Tăng Thúy