Giữ Pù Luông - không chỉ là chuyện của kiểm lâm

Trước những thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu và tình trạng khai thác tài nguyên quá mức, thời gian qua, Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Pù Luông đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao ý thức tự giác, biến mỗi người dân thành một “mắt xích” quan trọng trong mạng lưới bảo vệ các loài động vật, thực vật và môi trường sống tự nhiên tại địa phương.

Cán bộ Trạm Kiểm lâm Làng Mười (Khu BTTN Pù Luông) cùng các lực lượng chức năng kiểm tra an ninh rừng khu vực giáp ranh giữa hai tỉnh Thanh Hóa và Phú Thọ.

Ban Quản lý Khu BTTN Pù Luông đang quản lý hơn 16.999ha rừng, nằm trên địa bàn 5 xã: Pù Luông, Cổ Lũng, Phú Lệ, Phú Xuân và Hồi Xuân. Đây là một trong những khu bảo tồn có giá trị đa dạng sinh học tầm quốc gia và quốc tế. Tại Khu BTTN Pù Luông có tính đa dạng sinh học cao với 1.579 loài thực vật và 908 loài động vật. Trong đó có 58 loài thực vật quý hiếm như: thông đỏ Bắc, thông Pà Cò, nghiến, đỉnh tùng, kim tuyến đá vôi... và 45 loài động vật quý hiếm như: gấu chó, gấu ngựa, cầy vằn Bắc, khỉ mặt đỏ, khỉ mốc, cu ly... Với diện tích rộng, trải dài trên địa bàn các xã rộng lớn, vì vậy, “kho báu” này đang đối mặt với nhiều thách thức. Áp lực mưu sinh khiến một bộ phận người dân, đặc biệt là khu vực giáp ranh vẫn lén lút vào rừng chặt gỗ, đốt nương làm rẫy, lấn chiếm đất rừng. Đặc biệt, tình trạng săn bắt động vật hoang dã trái phép và khai thác cây dược liệu theo kiểu tận diệt đang làm suy giảm nghiêm trọng đa dạng sinh học.

Ông Lê Đình Phương, Giám đốc Ban Quản lý Khu BTTN Pù Luông, cho biết: Xác định việc bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách, đơn vị đã chủ động đổi mới công tác tuyên truyền. Các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học được triển khai bằng nhiều hình thức đa dạng, thiết thực, đưa các chủ trương bảo tồn đi vào đời sống cộng đồng cư dân ở vùng đệm. Bên cạnh đó, đơn vị cũng đã triển khai các hội nghị chuyên đề, hội thi tuyên truyền bảo vệ rừng và nhiều buổi sinh hoạt ngoại khóa tại các trường học trên địa bàn. Đồng thời, ứng dụng công nghệ số thông qua website cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học và các nền tảng mạng xã hội đã giúp thông tin đến với giới trẻ một cách nhanh chóng. Qua đó, góp phần thay đổi cách ứng xử của người dân với rừng; từng bước xem rừng là nguồn sống, là mái nhà chung, góp phần hạn chế tình trạng săn bắt, buôn bán động vật hoang dã, khai thác đúng quy định. Từ đầu năm 2026 đến nay, Ban Quản lý Khu BTTN Pù Luông đã phối hợp với UBND các xã vùng đệm, Hạt Kiểm lâm Bá Thước, Hạt Kiểm lâm Quan Hóa, lực lượng công an triển khai được 42 hội nghị về công tác tuyên truyền pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng với 3.363 lượt người tham gia; tuần tra, kiểm tra an ninh rừng được 1.233 lần. Qua kiểm tra, an ninh rừng cơ bản ổn định, không xảy ra tình trạng săn bắn, bẫy bắt động vật rừng, chim hoang dã trái phép.

Một trong những điểm sáng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Ban Quản lý Khu BTTN Pù Luông là việc gắn quyền lợi của người dân với bảo tồn đa dạng sinh học. Phó Chủ tịch UBND xã Cổ Lũng Nguyễn Cơ Thạch cho biết: Để hạn chế tình trạng người dân vì lợi ích trước mắt mà lén lút vào rừng bẫy bắt thú, khai thác gỗ hoặc nhổ trộm cây dược liệu, địa phương đã yêu cầu các trưởng thôn, người có uy tín phát huy vai trò tiên phong, tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở con em trong thôn, khu vực vùng đệm tuyệt đối không săn bắt, buôn bán, tiêu thụ động vật hoang dã; ai vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Đồng thời, phối hợp với Ban Quản lý Khu BTTN Pù Luông kiện toàn lực lượng nhận khoán bảo vệ rừng thông qua các chương trình dịch vụ môi trường rừng và giảm phát thải khí nhà kính (ERPA). Tổ chức các lớp tập huấn hướng dẫn người dân thay đổi thói quen khai thác đối với cây thuốc và lâm sản ngoài gỗ, chuyển từ khai thác tự nhiên sang khoanh nuôi, trồng mới các loại cây dược liệu dưới tán rừng. Qua đó, vừa bảo vệ nguồn gen quý, vừa tạo sinh kế bền vững cho đồng bào nơi đây. UBND xã đã xây dựng kế hoạch và thành lập tổ kiểm tra để tiến hành kiểm tra, nghiệm thu và chi trả kinh phí hỗ trợ bảo vệ rừng năm 2025 cho các chủ rừng là cá nhân, cộng đồng trên địa bàn, với tổng số tiền đã chi là 591.550.740 đồng và kinh phí quản lý kiểm tra nghiệm thu là 25.891.000 đồng. Năm 2026, UBND xã tiếp tục cho các hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng trên địa bàn nhận khoán bảo vệ rừng sản xuất là rừng tự nhiên với diện tích là 1.233,87ha.

Có thể thấy, nhằm hạn chế suy giảm đa dạng sinh học, bảo vệ và phát triển các hệ sinh thái tự nhiên, trong thời gian tới, Ban Quản lý Khu BTTN Pù Luông tiếp tục tăng cường các hoạt động thông tin, tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là cộng đồng dân cư sống trong và xung quanh các khu bảo tồn, vùng đệm. Đẩy mạnh việc tuyên truyền bảo tồn đa dạng sinh học trong trường học bằng nhiều hình thức trực quan, sinh động. Từ đó hình thành ý thức trách nhiệm về bảo vệ rừng, bảo vệ hệ sinh thái và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý trong thế hệ trẻ.

Bài và ảnh: Tiến Đông