Khi bình minh trở lại bản vùng cao

Ma túy từng đi qua những bản làng ở xã biên giới Tam Chung, để lại những mái nhà thiếu vắng người thân, những nương rẫy vắng bàn tay lao động và những đứa trẻ lớn lên với nhiều mất mát. Hôm nay, cuộc sống đang được gây dựng lại nhờ sự chung tay của lực lượng công an, biên phòng và cộng đồng, Tam Chung đang từng bước hướng tới mục tiêu xây dựng xã không ma túy vào năm 2030.

Cán bộ Công an xã và Đồn Biên phòng Tam Chung đến từng hộ dân thăm hỏi, tuyên truyền pháp luật và nắm tình hình địa bàn.

Từ thung lũng ám ảnh đến những nếp nhà đỏ lửa

Bản Lát, bản Poọng, bản Ón, xã Tam Chung - những địa danh từng gắn với nỗi ám ảnh ma túy hôm nay đã trở lại với nhịp sống bình thường.

Xã Tam Chung có địa bàn rộng, nhiều khu dân cư nằm xa trung tâm, những đường mòn, lối mở chạy qua các cánh rừng từng bị các đối tượng lợi dụng để vận chuyển ma túy từ bên kia biên giới vào nội địa. Cùng với áp lực tội phạm trên tuyến biên giới, tình trạng nghiện và sử dụng ma túy trong cộng đồng từng khiến các bản Lát, Poọng, Ón trở thành địa bàn trọng điểm, phức tạp. Ma túy đi vào từng mái nhà theo nhiều cách. Có người sa vào nghiện ngập, mất dần sức lao động; có người bước sang con đường phạm tội. Tiền bạc, tài sản và những mùa vụ lần lượt trôi theo các cơn nghiện. Gánh nặng gia đình dồn lên vai người vợ, người mẹ. Nhiều đứa trẻ lớn lên trong cảnh thiếu thốn cả vật chất lẫn sự chăm sóc của cha mẹ.

Theo số liệu Công an xã Tam Chung, giai đoạn năm 2022-2024, toàn xã có 98 người thuộc các nhóm liên quan đến ma túy. Trong đó có 31 người nghiện; 34 người thuộc các nhóm sử dụng, nghi sử dụng ma túy; 31 người chấp hành xong án phạt tù có liên quan đến ma túy và 2 người có điều kiện, khả năng bán lẻ trái phép chất ma túy. Toàn xã ghi nhận 64 người tử vong do ma túy hoặc HIV, trong đó bản Lát có 29 người, bản Poọng 28 người, khu vực Cân Tân Hương 7 người. Mỗi trường hợp qua đời để lại một khoảng trống trong gia đình, làm suy giảm sức lao động và ảnh hưởng đến cuộc sống của con trẻ.

Thiếu tá Phan Văn Ú, Trưởng Công an xã Tam Chung, cho biết: “Kết quả chuyển hóa địa bàn hôm nay được vun đắp từ sự kiên trì của nhiều thế hệ cán bộ công an, biên phòng, cấp ủy, chính quyền và người dân. Tiếp bước thế hệ đi trước, công an xã tiếp tục bám sát cơ sở, quản lý các trường hợp liên quan đến ma túy, hỗ trợ người lầm lỗi tái hòa nhập và phát huy vai trò tự quản trong cộng đồng”.

Ở bản Lát, XDNTM được gắn với giữ vững an ninh trật tự và phát triển sản xuất. Nhận thức của đồng bào ngày một nâng lên. Người dân quan tâm hơn đến việc quản lý, giáo dục con em; chủ động trao đổi với trưởng bản, người có uy tín và lực lượng công an khi phát hiện biểu hiện bất thường. Nỗi đau từng khép lại sau cánh cửa mỗi nhà, dần trở thành câu chuyện chung cần sự chia sẻ và trách nhiệm của cộng đồng.

Ở bản Poọng, bình yên trở lại từ những mái nhà từng chịu nhiều mất mát. Con cháu trong các gia đình bị ma túy tác động được tiếp tục đến trường, đi làm, tham gia sản xuất. Những người ở lại chăm sóc nương rẫy, đàn vật nuôi, gây dựng lại kinh tế gia đình.

Tại bản Ón, nơi có đông đồng bào Mông sinh sống, những tuyến đường được thắp sáng từ mô hình “Bản sáng vùng biên” đã tạo thêm điều kiện để người dân đi lại, sinh hoạt. Nhờ có điện, các buổi tuyên truyền pháp luật, những cuộc tuần tra và hoạt động tự quản tại khu dân cư được tổ chức thường xuyên góp phần giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn.

Xây dựng xã không ma túy

Ở bản Lát, tiếng máy bào, máy cưa từ xưởng mộc của anh Hà Văn Thể, sinh năm 1997, vang lên đều đặn mỗi ngày. Anh Thể từng “sa chân” vào ma túy. Sau khi hoàn thành cai nghiện trở về, anh được cấp ủy, chính quyền và Công an xã Tam Chung thường xuyên gặp gỡ, động viên, tư vấn hướng làm ăn. Anh chọn nghề mộc để bắt đầu “khởi nghiệp”. Từ những công việc nhỏ tại nhà, anh từng bước gây dựng xưởng, nhận đơn hàng và tạo nguồn thu nhập cho gia đình. Tiếng đục, tiếng bào và mùi gỗ mới đã trở thành một phần trong đời sống của người thanh niên từng lạc bước.

Nhịp sống bình dị trở lại tại bản Poọng, xã Tam Chung, nơi từng chịu nhiều tổn thất do ma túy.

Tại khu Cân Tân Hương, ông Vi Văn Lực, sinh năm 1972, sau khi chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương, ông được công an, chính quyền và các đoàn thể xã hướng dẫn, động viên tái hòa nhập cộng đồng. Ông Lực lựa chọn chăn nuôi lợn làm kế sinh nhai. Mỗi ngày bắt đầu từ việc chuẩn bị thức ăn, vệ sinh chuồng trại, theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi và phòng ngừa dịch bệnh. Đến nay, trang trại gia đình duy trì khoảng 50 con lợn, tạo nguồn thu nhập ổn định.

Theo Thiếu tá Phan Văn Ú, sự chuyển biến của hai trường hợp trên đến từ nhiều phía, đó là bản thân họ có ý chí vươn lên, gia đình không quay lưng, chính quyền và lực lượng công an thường xuyên gặp gỡ, động viên, hướng dẫn. Khi có công việc phù hợp và nguồn thu ổn định, người từng lầm lỗi sẽ có thêm điều kiện gắn bó với gia đình, hòa nhập tốt hơn với cộng đồng.

Công an xã Tam Chung đang xây dựng, nhằm đạt mục tiêu “xã không ma túy” vào năm 2030. Cùng với quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy, người sau cai nghiện và người chấp hành xong án phạt tù, lực lượng công an tăng cường phối hợp tuần tra, đấu tranh với các hành vi mua bán, tàng trữ, vận chuyển ma túy qua địa bàn biên giới. Năm 2024, lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 5 vụ, 7 đối tượng liên quan đến ma túy; năm 2025 phát hiện, xử lý 3 vụ, 3 đối tượng. Qua rà soát, xét nghiệm 48 trường hợp có liên quan, 7 trường hợp dương tính đã được lập hồ sơ đưa đi cai nghiện. Trên địa bàn hiện không hình thành điểm mua bán, sử dụng trái phép chất ma túy.

Đáng chú ý, ngày 10/11/2025, tại khu vực mốc quốc giới 270 thuộc bản Ón, Công an xã Tam Chung phối hợp với lực lượng biên phòng bắt quả tang Mùa A Giàng, trú tại tỉnh Sơn La, tàng trữ 1.200 viên ma túy tổng hợp. Ngày 21/6/2026, các lực lượng tiếp tục phát hiện, bắt giữ 1 đối tượng ngoài địa bàn về hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy. Những vụ việc này cho thấy nguy cơ đối tượng từ nơi khác lợi dụng địa hình giáp biên để hoạt động vẫn còn hiện hữu.

Bình minh đang thức giấc trên những bản làng vùng cao Tam Chung. Người từng lầm lỗi nay đã có kế sinh nhai, gia đình được tiếp thêm niềm tin, và cả cộng đồng cùng chung tay, tạo thành “tấm khiên” bảo vệ cuộc sống bình yên, ngăn chặn ma túy quay trở lại.

Bài và ảnh: Tăng Thúy