Giữ hồn quê trong những làng nghề truyền thống

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống đứng trước thách thức từ sự cạnh tranh của thị trường và thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng của người dân, nhiều làng nghề trên địa bàn tỉnh vẫn bền bỉ duy trì, gìn giữ những giá trị văn hóa được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Người dân xã Tân Tiến làm ra những sản phẩm từ cói.

Những ngày này, tại xã Tân Tiến, không khí lao động ở làng nghề dệt chiếu cói vẫn rộn ràng từ sáng sớm. Tiếng máy se cói, dệt chiếu hòa cùng nhịp làm việc cần mẫn của người thợ tạo nên bức tranh lao động đầy sức sống. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, nghề cói vẫn hiện diện trong đời sống của người dân nơi đây, không chỉ là kế sinh nhai mà còn trở thành một phần ký ức, văn hóa của cộng đồng. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, ông Nguyễn Văn Cung, xã Tân Tiến, chia sẻ: “Nghề dệt cói không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là một phần ký ức của người dân quê tôi. Nhờ nghề này, bao thế hệ có cuộc sống ổn định, con cháu được học hành. Dù thị trường ngày càng cạnh tranh, chúng tôi vẫn luôn nỗ lực giữ nghề bằng cách cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Điều quan trọng nhất là dù đổi mới đến đâu, những giá trị truyền thống của nghề vẫn luôn được gìn giữ”.

Từ những chiếc chiếu cói quen thuộc, ngày nay người dân đã sáng tạo thêm nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như túi xách, giỏ, thảm, đồ trang trí... được thị trường trong và ngoài nước đón nhận. Sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm truyền thống với tư duy đổi mới đã giúp nghề cói tiếp tục khẳng định sức sống, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Hiện xã Tân Tiến có 729,99ha trồng cói (2 vụ), năng suất ước đạt 74,1 tạ/ha, sản lượng ước đạt 5.408,8 tấn. Toàn xã có khoảng 2.000 hộ sản xuất tiểu thủ công nghiệp với các ngành nghề chính như: máy lõi ngược, xuôi; dóc quại; đan lát hàng thủ công từ nguyên liệu lõi, bèo tây khô... tạo việc làm cho gần 5.000 lao động, với doanh thu hằng năm của làng nghề ước đạt hàng trăm tỷ đồng.

Câu chuyện giữ nghề ở xã Tân Tiến là minh chứng cho sức sống của những làng nghề truyền thống hôm nay. Khi những giá trị vốn có được phát huy và kết hợp với sự đổi mới để thích ứng với nhu cầu thị trường, làng nghề không chỉ tạo sinh kế bền vững mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của mỗi vùng quê. Đó cũng là hành trình mà nhiều làng nghề trên địa bàn tỉnh đang nỗ lực thực hiện. Hiện nay, toàn tỉnh có 31 nghề truyền thống, 31 làng nghề và 61 làng nghề truyền thống được công nhận, phân bố tại 46 xã. Tiêu biểu như nghề dệt chiếu cói ở các xã Nga Sơn, Nga Liên, Tân Tiến; nghề làm bánh gai Tứ Trụ, xã Xuân Hòa; nghề làm nước mắm truyền thống Ba Làng, phường Tĩnh Gia; nghề dệt thổ cẩm, xã Cẩm Tú; nghề mây tre đan, xã Hoằng Lộc... Mỗi làng nghề không chỉ lưu giữ những kỹ năng, bí quyết nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ mà còn phản ánh đời sống văn hóa, phong tục, tập quán và bản sắc riêng của từng vùng đất.

Cùng với việc góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, các làng nghề còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc gắn với lịch sử hình thành và phát triển của mỗi vùng quê. Hiện nay, các làng nghề trên địa bàn tỉnh có sự tham gia của 77 doanh nghiệp, 56 HTX, 1 tổ hợp tác và hơn 12.700 hộ sản xuất, kinh doanh; tạo việc làm cho hơn 26.500 lao động với mức thu nhập bình quân từ 5 đến 12 triệu đồng/người/tháng.

Không chỉ hiện diện qua những sản phẩm thủ công, giá trị của làng nghề còn được lưu giữ trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Nhiều địa phương đã quan tâm bảo tồn không gian văn hóa làng nghề thông qua việc trùng tu, tôn tạo các di tích gắn với tổ nghề, duy trì các lễ hội truyền thống, qua đó khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ nghề trong mỗi cộng đồng dân cư. Cùng với việc bảo tồn những giá trị truyền thống, các địa phương đang tích cực hỗ trợ các cơ sở sản xuất ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới phương thức sản xuất, cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ. Sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đổi mới đang tạo thêm động lực để các làng nghề thích ứng với yêu cầu phát triển mới, vừa nâng cao giá trị kinh tế, vừa góp phần đưa những nét đẹp văn hóa quê hương lan tỏa.

Bài và ảnh: Lương Khánh