Gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa dưới mái trường nội trú

Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều đổi thay trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết và những giá trị truyền thống đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) THCS Thường Xuân, những giá trị văn hóa của đồng bào Thái đang từng ngày được vun đắp, lan tỏa qua nhiều hoạt động giáo dục giàu bản sắc.

Cô và trò Trường PTDTNT THCS Thường Xuân tìm hiểu hoạt động sản xuất của đồng bào Thái tại nhà truyền thống của trường.

Năm học 2025-2026 Trường PTDTNT THCS Thường Xuân có 246 học sinh, trong đó học sinh đồng bào dân tộc Thái chiếm 97%. Phần lớn các em đều sử dụng tiếng Thái trong giao tiếp hàng ngày tại gia đình và cộng đồng. Từ thực tế ấy, nhà trường xác định việc đưa tiếng nói, chữ viết dân tộc vào giảng dạy không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, mà còn giúp học sinh hiểu sâu hơn về cội nguồn dân tộc mình.

Từ năm 2017 Trường PTDTNT THCS Thường Xuân đã chính thức đưa vào giảng dạy chữ Thái như một môn học chính khóa cho học sinh. Đây được xem là một trong những hoạt động trọng tâm trong công tác bảo tồn văn hóa truyền thống của nhà trường. Trong các tiết học, học sinh được tiếp cận với hệ thống chữ viết, học cách ghép vần, luyện đọc, luyện viết và tìm hiểu thêm về các giá trị văn hóa gắn với đời sống đồng bào Thái. Không khí các lớp học diễn ra gần gũi, sôi nổi khi giáo viên lồng ghép các câu chuyện dân gian, tục ngữ, làn điệu dân ca hay phong tục, tập quán vào bài giảng, giúp học sinh thêm hứng thú trong quá trình học tập.

Cô Ngân Thị Tiên, giáo viên bộ môn Toán, đồng thời phụ trách giảng dạy tiếng nói, chữ viết đồng bào Thái, cho biết: “Hầu hết học sinh đều nói được tiếng Thái nhưng nhiều em không biết đọc, biết viết chữ Thái. Vì vậy, quá trình giảng dạy tập trung giúp các em làm quen với mặt chữ, hiểu thêm giá trị của tiếng nói, chữ viết dân tộc mình. Qua từng năm học, nhiều em đã có sự chuyển biến rõ rệt, chủ động hơn trong việc tìm hiểu văn hóa truyền thống".

Theo cô, điều quan trọng không chỉ là giúp học sinh biết đọc, biết viết, mà còn khơi dậy tình yêu văn hóa dân tộc trong các em. Chính vì vậy, bên cạnh nội dung chương trình, giáo viên luôn cố gắng đưa những nét đẹp trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái vào bài giảng để học sinh cảm nhận gần gũi và dễ tiếp thu hơn.

Cùng với việc dạy tiếng nói, chữ viết, nhà trường còn chú trọng xây dựng môi trường học đường giàu bản sắc văn hóa dân tộc. Điểm nhấn trong không gian của Trường PTDTNT THCS Thường Xuân là khu nhà truyền thống được xây dựng theo kiến trúc nhà sàn của đồng bào Thái. Đây không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động ngoại khóa mà còn là không gian để học sinh tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa dân tộc mình. Bên trong nhà truyền thống, nhiều mô hình và vật dụng quen thuộc của đồng bào Thái được trưng bày như khung cửi, guồng nước, đồ dùng phục vụ sinh hoạt, sản xuất hằng ngày... Qua hệ thống hiện vật, học sinh hiểu thêm về lao động sản xuất, nếp sinh hoạt và sự khéo léo của cha ông từ bao đời nay. Các hoạt động được duy trì thường xuyên, trở thành nét đẹp quen thuộc trong đời sống học đường, góp phần giáo dục học sinh ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc từ những điều gần gũi nhất.

Không gian nhà sàn truyền thống cũng là nơi học sinh đọc sách, giao lưu văn nghệ, tham gia các hoạt động trải nghiệm như nhảy sạp, khua luống... Những hoạt động ấy luôn thu hút đông đảo học sinh tham gia, tạo không khí vui tươi, gắn kết trong môi trường nội trú. Từ các hoạt động trải nghiệm thực tế, nhiều học sinh thêm yêu và tự hào về văn hóa dân tộc mình, mạnh dạn tham gia các chương trình văn nghệ, giao lưu văn hóa do nhà trường và địa phương tổ chức.

Cô Vi Thị Hoàn, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THCS Thường Xuân, cho biết: “Đối với học sinh dân tộc thiểu số, việc giữ gìn tiếng nói, chữ viết và bản sắc văn hóa truyền thống có ý nghĩa rất quan trọng. Nhà trường luôn xác định đây là nhiệm vụ song hành cùng công tác dạy học. Chúng tôi mong muốn học sinh không chỉ học tốt kiến thức văn hóa mà còn biết trân trọng, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc mình. Để việc bảo tồn văn hóa đạt hiệu quả, nhà trường luôn khuyến khích giáo viên lồng ghép nội dung văn hóa dân tộc vào các hoạt động giáo dục; đồng thời tăng cường phối hợp với phụ huynh, địa phương để tạo môi trường giúp học sinh được tiếp cận thường xuyên hơn với văn hóa truyền thống".

Trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc đưa tiếng nói, chữ viết và các hoạt động trải nghiệm văn hóa vào trường học có ý nghĩa quan trọng trong hành trình bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Từ những tiết học chữ Thái, hoạt động tại nhà truyền thống đến việc duy trì mặc trang phục dân tộc vào ngày đầu tuần... các giá trị văn hóa đang từng bước được trao truyền một cách tự nhiên trong môi trường học đường. Từ mái trường nội trú ấy, tình yêu văn hóa dân tộc tiếp tục được bồi đắp trong thế hệ trẻ, góp phần giữ gìn sắc thái văn hóa xứ Thanh trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại.

Bài và ảnh: Hoài Anh