Giải mã “ký ức của lòng đất”, đưa đồng đội trở về

Gần hai thập niên gắn bó với công việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Bùi Quốc Đạt, thành viên Đội quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa đã nhiều lần vượt qua những cánh rừng hiểm trở, những con suối sâu và địa hình khắc nghiệt trên đất bạn Lào để thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt: đưa những người đồng đội đã hy sinh trở về với Tổ quốc.

Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Bùi Quốc Đạt thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ trong Chiến dịch 500 ngày đêm. Ảnh: Hoàng Lan

Với Thiếu tá Bùi Quốc Đạt, mỗi chuyến đi không chỉ là một nhiệm vụ được giao, mà còn là hành trình tìm lại dấu tích của những người lính đã nằm lại giữa đại ngàn. Qua gần 20 năm công tác, anh cùng đồng đội trực tiếp tìm kiếm, quy tập khoảng 300 hài cốt liệt sĩ trên đất Lào.

Công việc của người lính quy tập hài cốt liệt sĩ vốn chưa bao giờ dễ dàng. Điều kiện địa hình xa xôi, thời tiết khắc nghiệt, dấu tích chiến tranh sau hàng chục năm đã bị thiên nhiên xóa mờ khiến mỗi cuộc tìm kiếm giống như một hành trình lần theo những ký ức mong manh. Có khi, manh mối chỉ bắt đầu từ một lời kể chưa thật rõ ràng của nhân chứng. Có lúc lại là một vùng đất có màu sắc khác thường, một mô đất không giống với địa hình xung quanh hay một vật dụng nhỏ bé còn sót lại.

Chính trong những hoàn cảnh ấy, kinh nghiệm thực địa của Thiếu tá Bùi Quốc Đạt trở thành yếu tố quan trọng. Anh không chỉ tìm kiếm bằng mắt, mà còn học cách quan sát, phân tích và kết nối những dấu hiệu tưởng chừng rời rạc. Đất, địa hình và di vật đều có thể trở thành những “người dẫn đường” giúp anh và đồng đội tiến gần hơn đến nơi những người lính năm xưa đã nằm xuống. Một chiếc cúc áo, mảnh tăng võng, chiếc lược hay một dấu vết rất nhỏ trong lòng đất có thể gợi mở cả một hướng tìm kiếm. Những chi tiết ấy, nếu đứng riêng lẻ, dường như không mang nhiều ý nghĩa. Nhưng với người đã có nhiều năm gắn bó với công việc, lại có thể trở thành những mảnh ghép quan trọng. Từ lời kể của nhân chứng, đặc điểm địa hình đến những dấu tích còn lại, anh kiên trì đối chiếu và xâu chuỗi để tìm ra lời giải cho những câu hỏi đã tồn tại suốt nhiều thập niên.

Một lần thực hiện nhiệm vụ tại khu vực chân núi Pha Thí, tỉnh Hủa Phăn (Lào), hành trình tìm kiếm tưởng như đã rơi vào bế tắc. Sau 12 ngày đào tìm trên diện tích hơn 600m2, các cán bộ, chiến sĩ vẫn chưa có kết quả. Giữa địa hình rộng lớn và những dấu tích đã bị thời gian làm biến đổi, việc xác định chính xác vị trí cần tìm càng trở nên khó khăn. Thế nhưng, trong quá trình khảo sát, Thiếu tá Bùi Quốc Đạt chú ý đến một bụi tre có sức sống khác thường cùng những dấu hiệu địa hình xung quanh. Với kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, anh nhận thấy nơi đây có những đặc điểm đáng để tiếp tục kiểm tra. Anh đề xuất đồng đội mở rộng hướng đào tìm tại khu vực này. Quyết định ấy đã mở ra một kết quả đầy ý nghĩa. Dưới lớp đất tưởng như bình thường, từng hài cốt liệt sĩ được tìm thấy. Sáu hài cốt lần lượt được đưa ra khỏi lòng đất, khép lại thêm một hành trình tìm kiếm kéo dài qua nhiều năm tháng.

Điều đáng quý ở anh không chỉ là khả năng “đọc” những dấu tích của lòng đất, mà còn là sự kiên trì và trách nhiệm trước mỗi nhiệm vụ. Thời gian có thể làm thay đổi địa hình, cây rừng có thể phủ kín dấu tích, những câu chuyện của nhân chứng có thể trở nên mờ nhạt, nhưng niềm tin phải tìm bằng được đồng đội là điểm tựa để anh tiếp tục. Có lẽ vì thế, công việc của những người lính quy tập hài cốt liệt sĩ mang một ý nghĩa đặc biệt. Họ không chỉ tìm kiếm những gì còn lại sau chiến tranh, mà còn góp phần trả lại tên tuổi, quê hương và sự bình yên cho những người đã hy sinh. Họ đi vào những vùng đất từng in dấu chiến tranh để thực hiện một nghĩa tình không bị giới hạn bởi thời gian. Và với Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Bùi Quốc Đạt, mỗi chuyến đi là một lần tiếp nối lời hứa với những người đồng đội chưa trở về. Từ những dấu vết nhỏ bé giữa núi rừng, anh cùng đồng đội kiên nhẫn ghép lại câu chuyện của quá khứ, để những người đã nằm xuống có ngày trở về với đất mẹ.

Hoàng Lan