Đưa lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ

Có những bài học lịch sử không cần mở sách vẫn có thể chạm đến trí nhớ. Đó là khi học sinh đứng trước những khối đá cổ, tận mắt nhìn dấu tích thành lũy, lắng nghe câu chuyện về một kinh đô từng hiện diện trên mảnh đất quê hương. Khi ấy, lịch sử không còn là những mốc thời gian khô cứng, mà trở thành một không gian sống động để các em quan sát, khám phá và tự mình đặt câu hỏi.

Học sinh tham gia Triển lãm ảnh “Di sản văn hóa phi vật thể vùng đất cố đô”.

Tại Di sản Văn hóa Thế giới Thành nhà Hồ, mô hình giáo dục di sản được triển khai trong những năm qua đang cho thấy hiệu quả rõ nét, góp phần biến di sản thành một “lớp học đặc biệt”, nơi kiến thức lịch sử được kết nối với trải nghiệm thực tế.

Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã nghiên cứu, xây dựng và triển khai nhiều chương trình giáo dục theo hướng ngày càng chuyên sâu, đa dạng và phù hợp với từng lứa tuổi. Thay vì chỉ “nghe” về lịch sử, học sinh được trực tiếp quan sát, trải nghiệm, tương tác và tham gia vào những hoạt động được thiết kế gắn với không gian di sản.

Giai đoạn 2020-2025, gần 1.000 đoàn với hơn 5.000 giáo viên, học sinh, sinh viên ở các trường học trong cả nước đã tham gia các chương trình ngoại khóa, học tập thực tế tại các điểm di sản. Đằng sau con số ấy là sự chuyển biến trong cách tiếp cận giáo dục lịch sử: từ lý thuyết sang trải nghiệm, từ tiếp nhận thụ động sang chủ động khám phá.

Đa dạng cách tiếp cận, khơi dậy tình yêu di sản

Một trong những điểm nổi bật của chương trình giáo dục di sản tại Thành nhà Hồ là sự đa dạng về nội dung và hình thức tổ chức. Trong giai đoạn 2020-2025, Ban Quản lý đã phối hợp với các trường học xây dựng nhiều chương trình phù hợp với từng cấp học, từng độ tuổi. Học sinh có thể tìm hiểu về Di sản Thành nhà Hồ và lễ thượng nêu tết xưa; khám phá quá trình xây dựng Thành nhà Hồ; trải nghiệm hoạt động “Em làm nhà khảo cổ học”; tìm hiểu vai trò của tuổi trẻ với Di sản Thế giới Thành nhà Hồ...

Các cuộc thi ảnh, video với chủ đề “Di sản Thế giới Thành nhà Hồ và tôi”, chương trình “Thành nhà Hồ - Di sản cho mai sau”, cuộc thi video clip ngắn trên nền tảng TikTok với chủ đề “Em là hướng dẫn viên di sản quê em” cũng tạo thêm những cách tiếp cận gần gũi với học sinh.

Bên cạnh đó là các chương trình “Rung chuông vàng” với chủ đề “Về miền di sản”, “Thành nhà Hồ - 10 năm kinh đô, 2 vương triều, 1 điểm đến” hay chương trình tìm hiểu “90 năm ngày thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên huyện Vĩnh Lộc” dành cho học sinh tiểu học, phối hợp với Huyện đoàn Vĩnh Lộc (cũ) tổ chức năm 2024.

Tại Thành nhà Hồ, lịch sử sẽ được kể bằng hiện vật, không gian kiến trúc, trò chơi, cuộc thi, hình ảnh, video và chính sự khám phá của học sinh.

Ba hình thức giáo dục di sản chính được triển khai gồm: các trường tự xây dựng chương trình tham quan, tìm hiểu di sản; tham quan, học tập và trải nghiệm theo chương trình do Ban Quản lý thiết kế, phối hợp tổ chức; các hoạt động tham quan, trải nghiệm theo nhu cầu.

Hoạt động giáo dục di sản cũng được mở rộng tại nhiều trường học trên địa bàn. Đáng chú ý, Ban Quản lý quan tâm hỗ trợ miễn vé tham quan di sản cho học sinh các cấp trên địa bàn; đồng thời giảm giá vé, khuyến khích các trường học trong cả nước đến tham quan, tìm hiểu di sản.

Mở rộng “lớp học di sản” trong kỷ nguyên số

Thông qua việc phối hợp với các trường học, Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa không chỉ đưa học sinh đến với di sản mà còn tạo điều kiện để các em trở thành những chủ thể tham gia quảng bá di sản. Những hình ảnh, video, sản phẩm truyền thông do học sinh thực hiện đã góp phần lan tỏa hình ảnh Thành nhà Hồ trên mạng xã hội, tạo hiệu ứng quảng bá rộng rãi với hàng chục triệu lượt tương tác.

Hoạt động này vô cùng ý nghĩa, không chỉ giúp các em học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức lịch sử mà còn gắn kết các em với Di sản Văn hóa Thế giới Thành nhà Hồ. Thông qua đó, các em sẽ trở thành những “đại sứ tuyên truyền”, góp phần phát huy giá trị và quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và Thành nhà Hồ không chỉ trong tỉnh Thanh Hóa mà còn cả trong nước và trên thế giới.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng trong bối cảnh thế hệ trẻ ngày càng tiếp cận thông tin qua các nền tảng số. Nếu di sản chỉ được giới thiệu bằng những phương thức truyền thống, sức lan tỏa có thể bị giới hạn. Ngược lại, khi học sinh được trực tiếp sáng tạo nội dung về di sản bằng ngôn ngữ của chính mình, lịch sử có thêm một con đường mới để đến với cộng đồng.

Học sinh hào hứng tham quan trưng bầy tại Di sản Văn hóa Thế giới Thành nhà Hồ.

Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cho biết, trong giai đoạn 2026-2030 sẽ tiếp tục định hướng theo hướng tăng cường liên kết với các trường học, khuyến khích các nhà trường đưa học sinh đến tham quan, học tập và trải nghiệm miễn phí tại di sản. Nội dung giáo dục sẽ tiếp tục được xây dựng phù hợp với từng độ tuổi, cấp học, tăng tính sinh động, hấp dẫn và khuyến khích sự chủ động, sáng tạo của học sinh.

Đặc biệt, ứng dụng công nghệ số trong giáo dục di sản và trải nghiệm tương tác được xác định là một hướng đi quan trọng. Thế hệ trẻ, nhất là sinh viên, được khuyến khích chủ động sáng tạo các sản phẩm về Thành nhà Hồ như TikTok, vlog, livestream, phim ngắn, ảnh nghệ thuật và các sản phẩm truyền thông số.

Từ những bức tường đá đã đứng vững qua nhiều thế kỷ, Thành nhà Hồ hôm nay đang mở ra một không gian học tập mới cho thế hệ trẻ. Khi lịch sử được nhìn thấy, chạm vào và trải nghiệm, những giá trị tưởng như thuộc về quá khứ sẽ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Và khi người trẻ trở thành những người kể chuyện về di sản, hành trình bảo tồn những giá trị của cha ông cũng có thêm một thế hệ tiếp nối.

Phương Đỗ - Hoàng Đông