Khi lịch sử “bước ra” khỏi tủ kính

Khi mỗi hiện vật được kể bằng những câu chuyện gần gũi, sinh động và được tiếp sức bởi công nghệ, lịch sử không còn nằm lặng yên sau những tủ kính. Lịch sử đang đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, để những giá trị của quá khứ tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong cuộc sống hôm nay. Qua đó, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, niềm tự hào về truyền thống lịch sử, văn hóa của vùng đất xứ Thanh cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Người dân tham quan khu vực trưng bày hiện vật tại Bảo tàng tỉnh. Ảnh: Thùy Linh

Trong bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu trải nghiệm văn hóa ngày càng cao, việc đổi mới hoạt động ở bảo tàng trở thành yêu cầu tất yếu để di sản đến gần hơn với công chúng. Từ cách kể chuyện về hiện vật, tổ chức các hoạt động trải nghiệm đến ứng dụng công nghệ số, Bảo tàng tỉnh đang từng bước làm mới phương thức tiếp cận, giúp mỗi chuyến tham quan không chỉ là hành trình tìm hiểu quá khứ mà còn khơi dậy sự kết nối với lịch sử.

Một buổi sáng mùa hè, Bảo tàng tỉnh đón khá đông học sinh đến tham quan, trải nghiệm. Ở mỗi phòng trưng bày, thay vì chỉ lặng lẽ quan sát hiện vật qua lớp kính, các em chăm chú lắng nghe thuyết minh, tham gia các hoạt động giao lưu, đặt câu hỏi và chủ động tìm hiểu thêm thông tin bằng điện thoại thông minh. Không gian vốn được nhiều người mặc định là trầm lắng nay trở nên sôi nổi bởi những cuộc trao đổi về lịch sử, văn hóa và con người xứ Thanh.

Tại không gian trưng bày các hiện vật gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, học sinh Trường Tiểu học Minh Khai 1 (phường Hạc Thành) chăm chú theo dõi lời giới thiệu của thuyết minh viên về chiếc sanh đồng Bác Hồ tặng bà Hà Thị Nú - nữ dân quân du kích xuất sắc, người dân tộc Thái ở xã Yên Khương. Khi câu chuyện về người nữ dân quân được kể lại, nhiều cánh tay nhỏ liên tục giơ lên với những câu hỏi: “Vì sao Bác Hồ tặng bà chiếc sanh đồng?”, “Bà Hà Thị Nú đã lập những chiến công gì?”. Từ một hiện vật bình dị nằm sau lớp kính, câu chuyện về lòng dũng cảm, tinh thần chiến đấu kiên cường của quân và dân Thanh Hóa trong những năm kháng chiến dần hiện lên sinh động, khiến các em vô cùng thích thú.

Theo giáo viên dẫn đoàn, những tiết học lịch sử tại bảo tàng luôn tạo hứng thú đặc biệt bởi các em không chỉ được nghe kể mà còn được tận mắt quan sát hiện vật, đặt câu hỏi và trao đổi với thuyết minh viên. Em Trần Minh An chia sẻ: “Từ đầu em nghĩ đây chỉ là một chiếc sanh bình thường. Nghe cô kể, em mới biết phía sau hiện vật là cả một câu chuyện rất ý nghĩa về lòng yêu nước, đoàn kết của dân quân Thanh Hóa”.

Không chỉ có chiếc sanh đồng của bà Hà Thị Nú, nhiều hiện vật khác tại Bảo tàng tỉnh cũng được kể bằng những câu chuyện gần gũi, giúp người xem dễ hình dung về từng giai đoạn lịch sử.

Rời không gian trưng bày về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đoàn học sinh tiếp tục dừng chân trước Trống đồng Cẩm Giang - Bảo vật quốc gia được xem là một trong những hiện vật tiêu biểu của Bảo tàng tỉnh. Dưới ánh đèn trưng bày, chiếc trống đồng có niên đại khoảng 2.000 năm hiện rõ những hoa văn trang trí như: trám lồng, chim Lạc bay, tượng vịt đúc nổi... đã thu hút sự chú ý của các em. Có em ghé sát tủ kính, chăm chú quan sát từng đường nét hoa văn rồi quay sang hỏi thuyết minh viên về ý nghĩa của những hoa văn ấy. Có em lấy điện thoại quét mã QR để xem hình ảnh phóng to và tìm hiểu thêm thông tin về hiện vật.

Em Trần Khánh Linh cho biết: "Trước đây em chỉ biết trống đồng qua sách giáo khoa. Hôm nay được nhìn tận mắt, nghe cô kể về từng hoa văn trên mặt trống và quét mã để xem thêm hình ảnh, em thấy lịch sử rất gần gũi và thú vị. Em muốn được đến bảo tàng nhiều lần nữa để khám phá thêm những hiện vật khác".

Ở mỗi phòng trưng bày, hiện vật không còn “đứng yên" sau lớp kính. Qua câu chuyện, qua lời thuyết minh và sự tương tác của từng du khách, mỗi hiện vật đều mang một “mã nguồn” văn hóa. Lịch sử đất và người xứ Thanh trở nên sống động hơn bao giờ hết với thế hệ trẻ hôm nay.

Hiện bảo tàng lưu giữ hơn 30.000 tài liệu, tư liệu và hiện vật, phản ánh khá toàn diện tiến trình lịch sử, văn hóa của vùng đất xứ Thanh từ thời tiền sử đến hiện đại. Bên cạnh việc xây dựng các chuyên đề trưng bày theo hướng trực quan, bảo tàng đã triển khai ứng dụng tham quan 3D trên website và hệ thống mã QR tại nhiều phòng trưng bày. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, du khách có thể tra cứu thông tin, hình ảnh, tư liệu liên quan đến từng hiện vật hoặc tham quan không gian bảo tàng từ xa.

Ông Trịnh Đình Dương, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản, Bảo tàng và Thư viện Thanh Hóa cho biết: "Điều bảo tàng hướng tới không chỉ là bảo quản hiện vật mà quan trọng hơn là phát huy giá trị của hiện vật. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục số hóa tư liệu, đổi mới hoạt động trưng bày, tăng cường các chương trình trải nghiệm, giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên để lịch sử đến gần hơn với cộng đồng".

Thùy Linh