Cuộc chiến tại Iran và bước ngoặt thúc đẩy kỷ nguyên năng lượng tái tạo

Cuộc chiến tại Iran đang làm rung chuyển không chỉ chính trị khu vực, mà còn cả thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu và khí đốt leo thang, các tuyến vận chuyển chiến lược bị đe dọa, và nhiều quốc gia phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch phải đối mặt với nguy cơ lạm phát và suy giảm tăng trưởng. Sự kiện này phơi bày một thực tế không thể bỏ qua: hệ thống năng lượng thế giới hiện nay quá phụ thuộc vào dầu khí, vốn dễ bị tác động bởi bất ổn địa chính trị. Trong phát biểu mới đây, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres nhấn mạnh: “Không có lệnh cấm vận nào áp dụng được với ánh nắng hay gió. Năng lượng tái tạo là con đường duy nhất giúp thế giới thoát khỏi sự phụ thuộc nguy hiểm vào nhiên liệu hóa thạch.” Lời khẳng định này phản ánh rõ ràng thông điệp của Liên Hợp Quốc: khủng hoảng năng lượng hiện nay là lời cảnh tỉnh về rủi ro hệ thống của nhiên liệu hóa thạch, đồng thời là cơ hội để các quốc gia tăng tốc chuyển sang năng lượng bền vững.

Năng lượng tái tạo là con đường duy nhất giúp thế giới thoát khỏi sự phụ thuộc nguy hiểm vào nhiên liệu hóa thạch. Ảnh: AP

Quy luật lặp lại của các cuộc khủng hoảng năng lượng - Thông điệp cảnh tỉnh từ Liên Hợp Quốc

Thực tế cho thấy, mỗi cuộc khủng hoảng địa chính trị lớn đều kéo theo một “cú sốc năng lượng”. Từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thế kỷ 20 cho đến xung đột Nga – Ukraine gần đây, và nay là chiến tranh Iran, một quy luật đang lặp lại: hệ thống năng lượng dựa vào nhiên liệu hóa thạch luôn dễ bị tổn thương trước các biến động chính trị. Khi nguồn cung tập trung ở một số khu vực nhạy cảm, bất kỳ xung đột nào cũng có thể nhanh chóng lan rộng thành khủng hoảng toàn cầu.

Người đứng đầu cơ quan khí hậu của Liên Hợp Quốc Simon Stiell. Ảnh: The Cable

Trong bối cảnh đó, Liên Hợp Quốc đã đưa ra thông điệp mạnh mẽ. Người đứng đầu cơ quan khí hậu của tổ chức này, ông Simon Stiell nhấn mạnh rằng cuộc chiến Iran là một “bài học rõ ràng” về rủi ro của việc phụ thuộc vào dầu khí. Theo ông, thế giới không chỉ đang đối mặt với khủng hoảng năng lượng, mà còn với một vấn đề mang tính hệ thống: mô hình phát triển dựa vào nhiên liệu hóa thạch đã đến giới hạn. Ông nhấn mạnh: “Mỗi cú sốc năng lượng đều cho thấy chúng ta đang bị trói buộc vào một hệ thống không ổn định. Giải pháp không phải là tiếp tục phụ thuộc, mà là chuyển đổi nhanh hơn.

Thông điệp này phản ánh sự đồng thuận ngày càng rõ ràng trong cộng đồng quốc tế: chuyển đổi sang năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết.

Năng lượng tái tạo trở thành yêu cầu cấp thiết

Một “cuộc đua năng lượng sạch” đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Ảnh: The Cable

Trên thực tế, một “cuộc đua năng lượng sạch” đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc và Châu âu đang tăng tốc đầu tư vào các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và hydrogen xanh. Những khoản đầu tư khổng lồ không chỉ nhằm giảm phát thải khí nhà kính, mà còn hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng trong dài hạn.

Khác với nhiên liệu hóa thạch, năng lượng tái tạo mang lại những lợi thế mang tính cấu trúc. Trước hết, đây là nguồn năng lượng không phụ thuộc vào địa chính trị – không bị phong tỏa, không bị gián đoạn bởi xung đột hay các tuyến vận chuyển chiến lược. Bên cạnh đó, năng lượng tái tạo có thể được phát triển ngay trong lãnh thổ mỗi quốc gia, giúp tăng cường tính tự chủ và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Quan trọng hơn, đây là giải pháp bền vững giúp giảm ô nhiễm môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu – một thách thức toàn cầu ngày càng cấp bách.

“Không có lệnh cấm vận nào áp dụng được với ánh nắng hay gió.”

Câu nói của tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã trở thành biểu tượng cho cách nhìn mới về năng lượng: từ một nguồn tài nguyên hữu hạn và dễ bị kiểm soát, sang một hệ thống mở, bền vững và ít rủi ro hơn.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres. Ảnh: CCTV

Nghịch lý trong quá trình chuyển đổi năng lượng

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không hề đơn giản. Trong ngắn hạn, khi khủng hoảng xảy ra, nhiều quốc gia vẫn buộc phải quay lại sử dụng than hoặc dầu để đảm bảo nhu cầu năng lượng cấp thiết. Điều này cho thấy một nghịch lý: càng nhận thức rõ rủi ro của nhiên liệu hóa thạch, thế giới lại càng khó thoát khỏi nó trong thời gian ngắn. Ngoài ra, sự chênh lệch về nguồn lực tài chính và công nghệ cũng khiến quá trình chuyển đổi diễn ra không đồng đều giữa các quốc gia.

Dù vậy, xu hướng dài hạn là không thể đảo ngược. Các chính sách khí hậu, cam kết giảm phát thải và chiến lược phát triển kinh tế của nhiều quốc gia đều đang hướng tới việc giảm dần vai trò của nhiên liệu hóa thạch. Năng lượng tái tạo, từ chỗ là giải pháp bổ trợ, đang dần trở thành trụ cột chính của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Khủng hoảng dầu do cuộc chiến tại Iran là “chất xúc tác” thúc đẩy thế giới nhìn nhận lại mô hình năng lượng của mình. Ảnh: The Trading Room

Trong bối cảnh đó, cuộc chiến tại Iran có thể được xem như một bước ngoặt. Không chỉ là một cuộc khủng hoảng, đây còn là “chất xúc tác” thúc đẩy thế giới nhìn nhận lại mô hình năng lượng của mình. Khi những rủi ro của hệ thống cũ ngày càng bộc lộ rõ ràng, áp lực chuyển đổi sẽ ngày càng lớn hơn.

Câu hỏi không còn là liệu thế giới có chuyển sang năng lượng tái tạo hay không, mà là chuyển đổi nhanh đến mức nào. Và trong một thế giới đầy biến động như hiện nay, tốc độ đó có thể sẽ quyết định không chỉ tương lai môi trường, mà còn cả sự ổn định của kinh tế và an ninh toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

Vân Bình

Nguồn: Tân Hoa Xã, Reuters