Chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Trái ngọt từ tư duy nhạy bén

Nhờ tư duy nhạy bén, khả năng nắm bắt nhu cầu thị trường và mạnh dạn ứng dụng công nghệ... Nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh đã và đang biến những vùng đất cằn cỗi trở thành những vùng chuyên canh cho giá trị kinh tế cao, đưa nông nghiệp bứt phá mạnh mẽ.

Diện tích sản xuất cây chanh leo của gia đình anh Mai Văn Tuấn, xã Nga Thắng.

Nhiều năm trước, nhắc đến sản xuất nông nghiệp, người ta thường nghĩ ngay đến điệp khúc “được mùa mất giá” hoặc những cánh đồng sản xuất kém hiệu quả, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, tự nhiên. Thế nhưng, những năm trở lại đây, một bộ phận người nông dân trong tỉnh đã thay đổi tư duy, chú trọng đến nhu cầu, thị hiếu của thị trường để tổ chức sản xuất phù hợp, hiệu quả.

Gia đình anh Mai Văn Tuấn tại thôn Tam Linh đang trở thành một trong những điểm sáng tiêu biểu trong phong trào chuyển đổi cơ cấu cây trồng của xã Nga Thắng. Câu chuyện biến diện tích sản xuất lúa khoảng 700m2 thường xuyên thiếu nước, kém hiệu quả thành “mỏ vàng” xanh mướt của anh là minh chứng rõ nét cho tư duy nhạy bén của người nông dân thời đại mới.

Nhớ lại những ngày đầu, khu vườn này chỉ canh tác lúa nhưng hiệu quả kinh tế rất thấp do địa thế khô hạn. Không cam chịu cảnh đất đai cằn cỗi, năm 2024, sau thời gian dài nghiên cứu thị trường, anh Tuấn quyết định “đánh cược” bằng hướng đi mới - đưa giống chanh leo vỏ tím ruột vàng về bén rễ. Loại quả này có vị ngọt thanh đặc trưng, rất được người tiêu dùng ưa chuộng. Thật bất ngờ, đặc tính ưa khô hạn của chanh leo lại khá hợp với thổ nhưỡng, khí hậu địa phương nên cây vươn mình mạnh mẽ, cành lá sum suê và cho quả ổn định.

Dẫn chúng tôi đi thăm khu vườn lúc lỉu những quả căng bóng, anh Tuấn chia sẻ: "Trồng cây này chỉ tốn vốn đầu tư giàn và giống ban đầu, công chăm sóc lại nhàn. Đất chỉ cần tơi xốp, thoát nước tốt là đủ. Khâu quan trọng nhất là phải chú ý bấm ngọn, tạo cành thứ cấp để tán cây xòe đều trên giàn thì quả mới sai". Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật, chanh leo cho thu hoạch gối vụ đến 4 lứa mỗi năm, kéo dài vòng đời khai thác liên tục từ 4 đến 5 năm.

Hiện nay, với mức giá dao động từ 30.000 đồng đến 35.000 đồng/kg, 700m2 chanh leo, đã mang về doanh thu gần 30 triệu đồng/năm cho gia đình anh Tuấn. Mô hình này đang mở ra một hướng đi đầy triển vọng cho công cuộc chuyển đổi nông nghiệp tại địa phương.

Bà Nguyễn Thị Hương, Trưởng phòng Kinh tế xã Nga Thắng, cho biết: “Với kết quả ban đầu thu được, cây chanh leo hứa hẹn sẽ là một trong những cây trồng mới được địa phương nghiên cứu đưa vào cơ cấu sản xuất. Cùng với việc khuyến khích người dân mở rộng diện tích, xã khuyến khích người dân áp dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng VietGAP, hữu cơ vào sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời đáp ứng được nhu cầu, thị hiếu ngày càng cao người tiêu dùng và đơn vị bao tiêu sản phẩm”.

Theo thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh, 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đã chuyển đổi được 1.054ha đất lúa năng suất, hiệu quả kinh tế thấp sang những loại cây trồng khác. Sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại các địa phương trong tỉnh không diễn ra phong trào, ồ ạt mà đi vào chiều sâu, phù hợp với lợi thế của từng vùng sinh thái.

Tiêu biểu như: Những đồi keo, đồi sắn cho giá trị kinh tế thấp ở khu vực miền núi Thạch Thành, Như Xuân, Cẩm Thủy... dần được thay thế bằng các trang trại cây ăn quả có múi (cam, bưởi, quýt) đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Tại vùng đồng bằng, mô hình tích tụ ruộng đất để trồng cây xuất khẩu như ớt, ngô ngọt, dưa bao tử, dưa lưới trong nhà màng... đang mang lại giá trị kinh tế cao gấp 3 - 5 lần so với cấy lúa truyền thống. Hay tại vùng ven biển Hoằng Hóa, Nga Sơn, Hậu Lộc đã chuyển đổi cây lúa, lạc truyền thống thành những cánh đồng trồng rau màu chuyên canh, hoa cây cảnh cho thu nhập quanh năm...

Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi loại cây trồng, người nông dân nhạy bén đã biết áp dụng công nghệ số vào đồng ruộng. Hệ thống tưới nhỏ giọt tự động điều khiển qua điện thoại, thiết bị bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật; hay việc đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử đã trở thành đòn bẩy để việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Có thể khẳng định rằng, chuyển đổi cơ cấu cây trồng không đơn thuần là sự thay đổi về chủng loại cây, mà là bước chuyển mình mang tính bước ngoặt trong tư duy làm kinh tế nông nghiệp. Đó là “trái ngọt” được kết tinh từ sự nhạy bén, dám nghĩ, dám làm, biết thích ứng với nhu cầu thị trường và biến đổi khí hậu của người nông dân.

Tuy nhiên, để những mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng phát triển rộng khắp và mang tính dài hạn thì việc liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu nông sản cần được các địa phương, người sản xuất chú trọng quan tâm để góp phần hình thành một nền nông nghiệp hiện đại, năng động và giá trị kinh tế cao.

Bài và ảnh: Lê Hòa