Xứ Thanh, càng lâu càng nhớ

Quả là thế, với xứ Thanh, tôi càng xa lâu càng nhớ. Hôm qua, group “Lớp 10A trường cấp 3 Hậu Lộc” niên khóa 1973-1976 của tôi lại nhộn nhạo lên. Lớp toàn người trên dưới 70 tuổi rồi, đa phần “bám trụ” tại quê, có đâu ba bốn người bôn ba. Một ở Vũng Tàu, hiệu trưởng trường THPT về hưu, hai ở Hà Nội, một ở Hải Phòng và tôi ở Pleiku. Chỉ mỗi tôi không phải người Thanh Hóa gốc, nhưng cứ có dịp là về, coi như đấy đã là quê.

Cửa hàng mua bán xã Triệu Lộc được giữ nguyên từ thời tác giả học cấp 2, sau 50 năm quay lại vẫn còn. (Ảnh tác giả cung cấp)

Mà đi đâu tôi cũng tự hào mình là người xứ Thanh, như thật.

Mẹ tôi người Ninh Bình, năm 1945 thì thoát ly, mấy năm sau tới Thanh Hóa, năm 1975 về quê chồng ở Huế sống và mất ở đấy. Tức là, cả tuổi trẻ của bà ở xứ Thanh, sinh anh em chúng tôi ở Thanh Hóa. Và tới lượt anh em tôi, cũng có trọn tuổi trẻ ở xứ Thanh. Tôi tốt nghiệp cấp 3 thì về Huế học đại học, em trai tôi hết lớp 8 về Huế học tiếp.

Ngoài ba nơi tôi sống lâu là thị xã Thanh Hóa - cái phố Vườn Hoa hồi ấy, xã Châu Lộc - nơi Nhà máy diêm mà mẹ tôi là Phó Giám đốc và xã Triệu Lộc - nơi khi về hưu ba mẹ tôi quyết định sẽ ở lâu dài chứ không quay về thị xã như dự định. Lý do đơn giản, vì thị xã cái tăm cũng phải mua, ở đây có thể tự túc để nuôi con ăn học. Mùa nào thức ấy có thể đủ ăn, lương hưu nuôi con và... để dành lúc già. Khi ấy chưa ai nghĩ năm 1975 sẽ thống nhất, sẽ được về quê.

Nhưng lại có may mắn là, ba tôi làm ở công ty lương thực, nên trước đó, tôi nhớ thi thoảng đi công tác, ông lại chở tôi theo trên chiếc xe đạp cà tàng. Tới đâu, đóng tem gạo báo cơm như một... công dân thực thụ. Tôi được đi nhiều nơi, biết nhiều nơi ở Thanh Hóa từ hồi bé là vì thế.

Chưa hết, trước khi về công tác ở Nhà máy diêm Thanh Hóa, mẹ tôi làm ở Liên hiệp công đoàn (tên hồi ấy) Thanh Hóa, chiến tranh nên thường xuyên đi sơ tán. Nhà tôi hai xe đạp, hai ba lô, hai ông con trai trứng gà trứng vịt, hai ông bà chất lên xe cứ thế đạp tới nơi sơ tán, ở nhà dân. Sau này, tôi coi đấy là những ngày đi thực tế. Mà quả là, những gì ngày ấy giờ cứ mồn một trong tôi.

Vì thế mà tôi biết đến nhà một bác ở Thiệu Hóa, có 5 anh con trai, anh nào anh nấy lực lưỡng, bữa ăn toàn... sắn với rau má. Nhưng mỗi anh có một lọ nước mắm ngâm ớt riêng, mỗi bữa ăn là mang ra, của ai nấy ăn, ai hết “vay” của người khác, hôm sau trả. Và tôi biết cái tháng ba ngày tám xứ Thanh nó kinh hoàng thế nào. Sau này, bài thơ “Xứ Thanh” tôi đã viết: “Tan vào tôi giấc mơ ngày tám/ tháng ba chào nón trắng cứ duội đi/ hoa xoan rắc đầy trời xao xác gió/ chợt là tôi ngơ ngác trước cổng đền”. Hay nhớ về Ngư Lộc, nơi tới giờ hình như vẫn là địa phương có mật độ dân số đông nhất nước.

Lần nào ra lại xứ Thanh tôi cũng đều cố gắng về thăm ngôi trường tôi từng học - là trường cấp 2 Triệu Châu, tức 2 xã Triệu Lộc, Châu Lộc mới có một trường cấp 2 - giờ nó là Trường Tiểu học Triệu Lộc. Đứng trước cổng trường mà rưng rưng bao kỷ niệm, nhớ các thầy, các cô, giờ người còn người mất.

Hai người thầy dạy tôi sau này cũng là nhà thơ. Tôi nhớ thầy Vỹ dạy văn cấp 3 Hậu Lộc, có lần nhờ tôi chép cho thầy tập thơ. Trời ạ, chữ tôi xấu hơn chữ thầy và cũng chưa có khái niệm trình bày khi chép thơ. Trao lại cho thầy tập thơ tôi chép, thấy thầy... không vui, là cảm giác của tôi khi ấy, cứ áy náy mãi. Hồi về dự hội trường, tôi ghé thăm, thầy mừng lắm, khoe: Tôi dạy ra tới mấy nhà thơ hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đấy nhé. Đây là cậu học sinh cưng của tôi. Ba người thầy nhắc là nhà thơ Trịnh Thanh Sơn - đã mất, nhà thơ Nguyễn Ngọc Quế và tôi. Còn thầy thì cũng là nhà thơ, nhưng là thơ câu lạc bộ. Là thầy nhận thế, chứ chính những vần thơ của thầy hồi tôi chép đã gợi cảm hứng cho tôi làm thơ từ dạo ấy.

Một góc xã Triệu Lộc - nơi tác giả từng sinh sống, học tập. (Ảnh: T.L)

Còn cô Nguyễn Thị Kim Quy thì đã ra hẳn mấy tập thơ, tôi vinh dự được viết giới thiệu một tập thơ của cô - tập “Sóng dội”. Chính cô đã “nhóm” trong tôi tình yêu văn chương, để lên cấp 3 gặp thầy Vỹ nữa. Thế là tôi thành nhà thơ như bây giờ.

Và như đã nói, tôi còn rất đông bạn bè ở Thanh Hóa. Bạn từ thuở cấp 1, cấp 2, cấp 3, tới bạn sau này. Bạn dân dã, quý nhau nên có lần tôi bay Vietjet nhưng vẫn nhận mấy cân lạc, lọ mắm moi chua đặc sản bạn tặng. Tất nhiên là phải mua thêm cước phí và về ăn với tất cả sự trân trọng ký ức.

Một hôm nhận được cú điện thoại, nói Phương đây, Phương Thanh Hóa. Tôi buột luôn: Nguyễn Tắc Phương. Bên kia à lên, đúng rồi, nhưng giờ là Nguyễn Văn Phương. Đấy là bạn học với tôi hồi lớp 7. Ba bạn đặt đệm là “Tắc”, nhưng tiếng Thanh Hóa, tắc rì là điều khiển... trâu bò, nên sau này bạn đổi. Đổi nhưng tiếc nên: “Ùi bạn tôi còn nhớ thế. Giá mà để nguyên tên đệm là “Tắc” mà ba mình đặt cho thì cuộc đời sẽ hay biết mấy?”. Rồi bạn nhắn tiếp: “Phương vẫn theo dõi “bước chân” của bạn Văn Công Hùng, bạn ngày ấy học giỏi, nhất là môn Văn, nên sau này bạn làm nghề viết là quá chuẩn rồi”.

Nỗi nhớ từ những kỷ niệm vụn như thế. Phố xá khu vực trung tâm của tỉnh giờ to rộng, nhưng cứ về tới chỗ ngày xưa có cái hiệu sách Nhân dân, bên kia là cửa hàng đồng hồ Việt Đức, thì tôi vanh vách nhớ, dù thay đổi nhiều lắm.

Và mới nhất, một tin nhắn vào messenger của tôi: "Chào anh, em là con gái của cô dạy mẫu giáo Nhà máy diêm ngày xưa đây. Vừa đọc bài anh nhắc về mấy cô dạy mẫu giáo Nhà máy diêm Thanh Hóa"... Thế mà rồi ngơ ngẩn mãi...

Văn Công Hùng